ဝီကီပီးဒီးယား:ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များ
 | ဤ စာမျက်နှာ သည် မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား အကြောင်းအရာ လမ်းညွှန်ချက် စာတမ်းဖြစ်သည်။ ဤအရာကို ယေဘုယျအားဖြင့် တည်းဖြတ်သူများမှ လိုက်နာရန် ဖြစ်ပြီး ဆင်ခြင်တုံတရားရှိရှိ ပြုမူကာ၊ ရံဖန်ရံခါ ခြွင်းချက်များ ရှိမည်ဖြစ်သည်။ စာမျက်နှာရှိ မည်သည့် ထိရောက်သော တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်မှုမဆို အများဆန္ဒဖြင့် ပြင်ဆင်သင့်သည်။ သံသယရှိပါက ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွင် ဦးစွာ ဆွေးနွေးပါ။ |
 | ဤစာမျက်နှာကို တိုတိုပြောရလျှင်: စာအုပ်၊ ဆောင်းပါး သို့မဟုတ် အခြားသော အကိုးအကား ရင်းမြစ်တစ်ခုစီသည် မိမိတို့ အထောက်အပံ့ပေးထားသည့် သီးခြားအဆိုပြုချက် (သို့မဟုတ်) အချက်အလက်များအတွက် ခိုင်လုံစိတ်ချရသော ရင်းမြစ်များ ဖြစ်နေစေရန် လိုအပ်သည်။ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကိစ္စရပ်များ ပေါ်ပေါက်လာပါက တည်းဖြတ်သူများသည် အဆိုပါ ရင်းမြစ်အပေါ် အဘယ်ကြောင့် အားကိုးအားထားပြုရသည်ကို ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်စွမ်း ရှိရမည်။ |
ဝီကီပီးဒီးယားရှိ ဆောင်းပါးများသည် ခိုင်လုံ၍ ထုတ်ဝေပြီးသော ရင်းမြစ်များအပေါ်တွင်သာ အခြေခံသင့်ပြီး၊ ထိုရင်းမြစ်များတွင် ဖော်ပြထားသည့် အများစု၏ အမြင်နှင့် အရေးပါသော လူနည်းစု၏ အမြင်များ အားလုံးကို လွှမ်းခြုံဖော်ပြထားကြောင်း သေချာစေရမည် (ဝီကီပီးဒီးယား:ဘက်မလိုက်သော အမြင် ကို ကြည့်ရှုရန်)။ အကယ်၍ အကြောင်းအရာတစ်ခုနှင့် ပတ်သက်၍ ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များ ရှာဖွေ၍မရပါက၊ ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ထိုအကြောင်းအရာနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ဆောင်းပါး မရှိသင့်ပေ။
ဤလမ်းညွှန်ချက်သည် ရင်းမြစ်အမျိုးမျိုး၏ ခိုင်လုံမှုရှိခြင်းကို ဆွေးနွေးဖော်ပြထားသည်။ ရင်းမြစ်ကိုးကားခြင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒမှာ ဝီကီပီးဒီးယား၏ စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်မှုပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းမူဝါဒအရ စိန်ခေါ်ခံရနိုင်သော သို့မဟုတ် စိန်ခေါ်ခံရရန် အကြောင်းရှိသော အချက်အလက်များအပြင် ကိုးကားချက်အားလုံးအတွက် စာကြောင်းအလိုက် ကိုးကားညွှန်းဆိုချက်များ ထည့်သွင်းရန် လိုအပ်သည်။ စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်မှု မူဝါဒကို ပင်မနေရာလပ်ရှိ ဆောင်းပါးများ၊ စာရင်းများနှင့် ဆောင်းပါးပါ ကဏ္ဍခွဲများအားလုံးတွင် ချွင်းချက်မရှိ တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးသည်။ အထူးသဖြင့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများ နှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်-
သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ (သို့မဟုတ် အချို့သောကိစ္စများတွင် မကြာသေးမီက ကွယ်လွန်သူများ) နှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်နိုင်သော အချက်အလက်များသည် ရင်းမြစ်မဲ့နေခြင်း သို့မဟုတ် ခိုင်လုံမှုမရှိသော ရင်းမြစ်ဖြစ်နေခြင်းမျိုး ရှိခဲ့လျှင် ၎င်းအချက်အလက်သည် အနုတ်သဘော၊ အပြုသဘော၊ ကြားနေ သို့မဟုတ် သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုကို စောင့်ဆိုင်းနေခြင်းမပြုဘဲ ချက်ချင်း ဖယ်ရှားပစ်ရမည်။
ဤလမ်းညွှန်ချက်နှင့် ရင်းမြစ်ကိုးကားခြင်း သို့မဟုတ် ရည်ညွှန်းကိုးကားခြင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒများအကြား ကွဲလွဲမှုတစ်စုံတစ်ရာ ပေါ်ပေါက်လာပါက၊ မူဝါဒများကိုသာ ဦးစားပေးရမည်ဖြစ်ပြီး တည်းဖြတ်သူများသည် ထိုကွဲလွဲချက်ကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းသင့်သည်။ ရင်းမြစ်ကိုးကားခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော အခြားမူဝါဒများမှာ ဝီကီပီးဒီးယား၏ ကိုယ်ပိုင်သုတေသနပြုချက် မထည့်သွင်းရခြင်း နှင့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အနှစ်ချုပ်
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးများသည် အချက်အလက် စစ်ဆေးမှုနှင့် တိကျမှုတွင် နာမည်ကောင်းရှိသော၊ လွတ်လပ်၍ ခိုင်လုံသည့် ထုတ်ဝေပြီးသော ရင်းမြစ်များအပေါ်တွင်သာ အခြေခံသင့်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့သည် ခိုင်လုံသော စာရေးသူများ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များ၊ အမြင်များနှင့် သဘောထားများကိုသာ ထုတ်ဝေရန်ဖြစ်ပြီး၊ မူရင်းရင်းမြစ်များကို ကိုယ်တိုင်ဖတ်ရှု အနက်ဖွင့်ထားသော ဝီကီပီးဒီးယား တည်းဖြတ်သူများ၏ အမြင်များကို မထည့်သွင်းရပေ။ သင့်လျော်သော ကိုးကားချက်သည် အမြဲတမ်း အကြောင်းအရာအပေါ်တွင် မူတည်နေပြီး၊ အခြေခံကျသော ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် တည်းဖြတ်မှုဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။
ရင်းမြစ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
[ပြင်ဆင်ရန်]ရင်းမြစ် ဆိုသည်မှာ အချက်အလက်များ စတင်ရာနေရာ (ဥပမာ- စာအုပ် သို့မဟုတ် ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ) ကို ဆိုလိုသည်။ ရင်းမြစ်တစ်ခုသည် ၎င်းအထောက်အပံ့ပေးမည့် အချက်အလက်အတွက် ခိုင်လုံခြင်း သို့မဟုတ် မခိုင်လုံခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ထုတ်ဝေထားခြင်းမရှိသော စာမူများနှင့် တည်းဖြတ်သူတစ်ဦး၏ ကိုယ်တွေ့အတွေ့အကြုံများကဲ့သို့သော ရင်းမြစ်များကို အသုံးပြုရန် တားမြစ်ထားသည်။
ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ရင်းမြစ်တစ်ခုဟု ဆိုရာ၌ အောက်ပါအချက် သုံးချက်အနက် တစ်ခုခုကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။
- ထိုလက်ရာကိုယ်တိုင် (ဆောင်းပါး သို့မဟုတ် စာအုပ်)
- ထိုလက်ရာကို ဖန်တီးသူ (စာရေးဆရာ သို့မဟုတ် သတင်းထောက်)
- ထိုလက်ရာကို ထုတ်ဝေသူ (ဥပမာ- Random House သို့မဟုတ် Cambridge University Press)
ဤသုံးချက်စလုံးသည် ခိုင်လုံမှုကို သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်ဆိုသည်မှာ ခိုင်မာသည့် ထုတ်ဝေမှုလုပ်ငန်းစဉ်ရှိသော လက်ရာများ၊ သက်ဆိုင်ရာဘာသာရပ်တွင် အခွင့်အာဏာရှိသည်ဟု ယူဆရသော စာရေးသူများ သို့မဟုတ် ထိုနှစ်ခုစလုံး ပါဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအရည်အချင်းများသည် အခြားသူများအား သက်သေပြနိုင်သော အရာများ ဖြစ်သင့်သည်။
ထုတ်ဝေခြင်း၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
[ပြင်ဆင်ရန်]ဝီကီပီးဒီးယား၏ ရည်ရွယ်ချက်အရ ထုတ်ဝေသည် ဆိုသည်မှာ မည်သည့်ပုံစံဖြင့်မဆို အများပြည်သူသို့ ရရှိနိုင်အောင် ပြုလုပ်ထားသော ရင်းမြစ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤဝေါဟာရသည် ရိုးရာပုံနှိပ်စာမူများ သို့မဟုတ် အွန်လိုင်းစာသားများနှင့် အများဆုံး ဆက်စပ်နေသော်လည်း၊ အသံ၊ ဗီဒီယိုနှင့် မာလ်တီမီဒီယာများကို မှတ်တမ်းတင်ပြီးနောက် နာမည်ကောင်းရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှ ထုတ်လွှင့်ခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်း သို့မဟုတ် မော်ကွန်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်ပါက ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထိုမီဒီယာများသည် ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်မှ ထုတ်လုပ်ခြင်း ဖြစ်ရမည့်အပြင် စနစ်တကျ ကိုးကားချက်လည်း ရှိရမည်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် အဆိုပါ မီဒီယာကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုနိုင်သော မိတ္တူတစ်ခု ရှိနေရန် လိုအပ်သော်လည်း ၎င်းကို အင်တာနက်မှတစ်ဆင့်သာ ရရှိနိုင်ရမည်ဟု မဆိုလိုပေ။
အကြောင်းအရာနှင့် ဆက်စပ်မှု၏ အရေးပါပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရင်းမြစ်တစ်ခု၏ ခိုင်လုံမှုသည် ၎င်းကို အသုံးပြုသည့် အကြောင်းအရာနှင့် ဆက်စပ်မှုအပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးပါ ဖော်ပြချက်တစ်ခုအတွက် အဆိုပါရင်းမြစ်သည် ခိုင်လုံမှုရှိမရှိနှင့် ထိုအကြောင်းအရာအတွက် သင့်လျော်သော ရင်းမြစ်ဖြစ်မဖြစ်ကို သေချာစွာ ချိန်ဆရမည်ဖြစ်သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် အချက်အလက်များကို စစ်ဆေးခြင်း၊ ဥပဒေရေးရာကိစ္စရပ်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် စာသားများကို သေချာစွာ စိစစ်တည်းဖြတ်ခြင်းတို့တွင် လူဦးရေ ပိုမိုပါဝင်လေလေ၊ ထိုထုတ်ဝေမှုသည် ပိုမိုခိုင်လုံလေလေဖြစ်သည်။ ရင်းမြစ်များသည် ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတွင် တင်ပြထားသည့် အချက်အလက်များကို တိုက်ရိုက် အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ရမည်။
အခြားကိစ္စရပ်များတွင် ခိုင်လုံမှုရှိသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အဓိကဘာသာရပ်နှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ ဖော်ပြသွားသော အချက်အလက်များ သို့မဟုတ် ထိုထုတ်ဝေမှု၏ ပင်မအကြောင်းအရာနှင့် မပတ်သက်သော သတင်းအချက်အလက်များသည် ခိုင်လုံမှုမရှိနိုင်ပေ။ တည်းဖြတ်သူများသည် တတ်နိုင်သမျှ မိမိတို့တင်ပြမည့် ဘာသာရပ်အပေါ်တွင်သာ အဓိကအာရုံစိုက်ထားသော ရင်းမြစ်များကို ကိုးကားသင့်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ထုတ်ဝေသူတစ်ဦး၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်သည် စာရေးသူ၏ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထုတ်ဝေသည့်ရက်စွဲတို့အတွက် ခိုင်လုံနိုင်သော်လည်း၊ ထိုလက်ရာ၏ အနုပညာမြောက်မှု သို့မဟုတ် စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်မှုဆိုင်ရာ ဝေဖန်ဆန်းစစ်ချက်များအတွက်မူ မလွဲမသွေ ခိုင်လုံနေမည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။
အချိန်ကာလ၏ အရေးပါပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]အထူးသဖြင့် သိပ္ပံနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များတွင် ရင်းမြစ်ဟောင်းများသည် မှားယွင်းသွားနိုင်ခြေ ရှိသည်။ အကြောင်းမှာ သတင်းအချက်အလက်အသစ်များ၊ သီအိုရီအသစ်များ ပေါ်ထွက်လာခြင်း သို့မဟုတ် ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများ ပြောင်းလဲသွားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် ဖက်ရှင်ကဲ့သို့သော နယ်ပယ်များတွင်လည်း ဥပဒေများ သို့မဟုတ် ခေတ်ရေစီးကြောင်းများကြောင့် ယခင်က ဖော်ပြချက်များမှာ မှားယွင်းသွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရင်းမြစ်ဟောင်းများကို အသုံးမပြုမီ၊ အထူးသဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်သစ်များ သို့မဟုတ် တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့ပါက ထိုရင်းမြစ်ဟောင်းများကို အချက်အလက်အသစ်များဖြင့် အစားထိုးခြင်း ရှိမရှိကို အမြဲစစ်ဆေးရမည်။ အထူးသဖြင့် ဆေးပညာနယ်ပယ်တွင် နောက်ဆုံးပေါ် ရင်းမြစ်များကို ပိုမိုဦးစားပေး အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရင်းမြစ်များသည် အသုံးပြုရန် အလွန်သစ်လွန်းနေသည်မျိုးလည်း ရှိနိုင်သည် (ဥပမာ- နောက်ဆုံးရ ထူးခြားဖြစ်စဉ် သတင်းများတွင် နောက်ပိုင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသော အစီရင်ခံစာများက ပိုမိုတိကျနိုင်သည်)။ ထို့ပြင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ခိုင်မာခဲ့သော ဘုံသဘောထားများကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် သို့မဟုတ် ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်အသစ်ကို မိတ်ဆက်သည့် မူရင်းရင်းမြစ်များ ဖြစ်ပါက၊ ထိုရှာဖွေတွေ့ရှိချက်ကို ပုံတူကူးချ၍ စမ်းသပ်မည့် လေ့လာမှုများ သို့မဟုတ် ထိုတွေ့ရှိချက်၏ နည်းလမ်းများကို အတည်ပြုမည့် ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်များကို စောင့်ဆိုင်းခြင်းက ပိုမိုကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ် ဖြစ်နိုင်သည်။ မည်သည့်အချိန်ကာလမှ ရင်းမြစ်မဆို လက်ရှိဖြစ်ရပ်ကိုသာ အလေးပေးလွန်းသည့် အားနည်းချက် ရှိနိုင်သဖြင့် သေချာစွာ တည်းဖြတ်ခြင်းဖြင့် ဟန်ချက်ညီအောင် ထိန်းညှိရမည်။
အခြားရင်းမြစ်များက အသုံးပြုထားမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]အဆင့်မြင့်၍ ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များက သတ်မှတ်ထားသော ရင်းမြစ်တစ်ခုကို မည်သို့လက်ခံအသုံးပြုနေသည်ဟူသော အချက်သည် ၎င်း၏ ခိုင်လုံမှုနှင့် ကျော်ကြားမှုအတွက် အပြုသဘော သို့မဟုတ် အနုတ်သဘောဆောင်သော သက်သေအထောက်အထားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ အသုံးပြုမှုသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်၍ တသမတ်တည်း ဖြစ်လေလေ၊ သက်သေအထောက်အထား ပိုမိုခိုင်မာလေလေဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အချက်အလက်များအတွက် ဝေဖန်မှုမရှိဘဲ ကျယ်ပြန့်စွာ ကိုးကားခံရခြင်းသည် ထိုရင်းမြစ်၏ နာမည်ကောင်းနှင့် ခိုင်လုံမှုအတွက် သက်သေဖြစ်သော်လည်း၊ ခိုင်လုံမှုအပေါ် ကျယ်ပြန့်စွာ သံသယရှိနေခြင်းသည် ၎င်းကို အားနည်းစေသည်။ အကယ်၍ ပြင်ပကိုးကားချက်များသည် ခိုင်လုံမှုအတွက် အဓိကညွှန်ပြချက်ဖြစ်နေပါက၊ အခြားလမ်းညွှန်ချက်များနှင့် မူဝါဒများကို လိုက်နာရန်နှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ သို့မဟုတ် လူနည်းစု၏ အဆိုပြုချက်များကို မလျော်သြဇာဖြင့် ပုံဖော်ခြင်းမပြုရန် အထူးဂရုပြုရမည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရည်မှန်းချက်မှာ ဘာသာရပ်တစ်ခုနှင့် ပတ်သက်၍ ကျွန်ုပ်တို့ အတည်ပြုနိုင်သမျှသော ခိုင်မာသည့် အမြင်များကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြရန် ဖြစ်သည်။
ရင်းမြစ်အမျိုးအစားအချို့
[ပြင်ဆင်ရန်]ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးအများစုသည် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံထားကြသည်။ ရရှိနိုင်ပါက ပညာရပ်ဆိုင်ရာနှင့် ပညာရှင်အချင်းချင်း စိစစ်ထားသော ထုတ်ဝေမှုများ၊ အထူးပြုသုတေသနကျမ်းများနှင့် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းစာအုပ်များသည် အခိုင်လုံဆုံးသော ရင်းမြစ်များ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များသည် ခေတ်နောက်ကျနေခြင်း၊ အခြားသော သီအိုရီများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေရခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်အတွင်း အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်နေခြင်း သို့မဟုတ် ပင်မပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများတွင် လျစ်လျူရှုခံထားရခြင်းမျိုး ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရရှိနိုင်ပါက လက်ရှိပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘုံသဘောထားများကို ကိုးကားရန် ကြိုးပမ်းသင့်သည်။ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ မဟုတ်သော်လည်း အရည်အသွေးမြင့်မားသည့် ပင်မထုတ်ဝေမှုများမှ ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ WP:ASFရင်းမြစ်များအကြား အမြင်ကွဲလွဲမှုရှိပါက ဆောင်းပါးစာသားအတွင်း၌ပင် မည်သည့်ရင်းမြစ်က မည်သို့ဆိုသည်ကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြသင့်သည်။
ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ဒုတိယအဆင့် ရင်းမြစ်များကို ဦးစားပေးခြင်း – တည်းဖြတ်သူများသည် တတ်နိုင်သမျှ ဒုတိယအဆင့် ရင်းမြစ်များကိုသာ အားကိုးသင့်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တည်ရှိပြီးသား သုတေသနများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ထားသည့် စာတမ်း၊ သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါး သို့မဟုတ် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းစာအုပ်များသည် မူလသုတေသနစာတမ်းထက် ပိုမိုကောင်းမွန်လေ့ရှိသည်။ မူလရင်းမြစ်များကို အသုံးပြုသည့်အခါ အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်ပြီး တည်းဖြတ်သူများသည် မူလရင်းမြစ်ပါ အကြောင်းအရာများကို ကိုယ်တိုင်အနက်ဖွင့်ဆိုခြင်း လုံးဝမပြုလုပ်ရပေ။
- ခိုင်လုံသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လက်ရာများ – ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းမှ စိစစ်ထားသော ဆောင်းပါး၊ စာအုပ် သို့မဟုတ် သုတေသနစာတမ်းများကို ခိုင်လုံသည်ဟု မှတ်ယူသည်။ ၎င်းတို့သည် နာမည်ကောင်းရှိသော ပညာရှင်အချင်းချင်း စိစစ်သည့် ရင်းမြစ်များ သို့မဟုတ် ကျော်ကြားသော တက္ကသိုလ်ထုတ်ဝေရေးဌာနများမှ ထုတ်ဝေခြင်း ဖြစ်ရမည်။
- ပါရဂူဘွဲ့ကျမ်းနှင့် မဟာဘွဲ့ကျမ်းများ – ပါရဂူဘွဲ့အတွက် ရေးသားထားသော ဘွဲ့ယူကျမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် မူလရင်းမြစ်များ ဖြစ်နေတတ်သဖြင့် သတိထားကိုးကားရမည်။ တတ်နိုင်သမျှ အခြားစာပေများတွင် ကိုးကားခံထားရသော သို့မဟုတ် နယ်ပယ်အတွင်းရှိ ကျွမ်းကျင်သူများက ကြီးကြပ်ထားသော ဘွဲ့ယူကျမ်းများကိုသာ အသုံးပြုသင့်သည်။ မပြီးဆုံးသေးသော ဘွဲ့ယူကျမ်းများသည် ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များ မဟုတ်ပေ။ မဟာဘွဲ့ယူကျမ်းများကိုမူ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိကြောင်း သက်သေပြနိုင်မှသာ ခိုင်လုံသည်ဟု ယူဆသည်။
- ကိုးကားခံရမှု အရေအတွက် – ရင်းမြစ်တစ်ခုသည် ပင်မပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများအတွင်း ရောက်ရှိနေခြင်း ရှိမရှိကို သိရှိနိုင်ရန် ၎င်းအား အခြားသူများက မည်မျှကိုးကားထားသည်ကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။ သို့သော် စာရေးသူကိုယ်တိုင်က မိမိ၏လက်ရာကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြန်လည်ကိုးကားနေခြင်းမျိုးကိုမူ သတိပြုရမည်။
- သီးခြားလေ့လာမှုများ – သီးခြားလေ့လာမှုတစ်ခုတည်းသည် ယာယီသဘောသာ ဖြစ်နိုင်ပြီး နောက်ထပ်သုတေသနများကြောင့် ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ဆေးပညာကဲ့သို့ ရှုပ်ထွေးနက်နဲသော နယ်ပယ်များတွင် သီးခြားလေ့လာမှုတစ်ခုတည်းကို ကိုးကားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။ ၎င်းအစား စုပေါင်းဆန်းစစ်ချက်များနှင့် သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးများကိုသာ ဦးစားပေးသင့်သည်။.
- ဂျာနယ်များရှိ အမြင်စောင်းမှုနှင့် ပညာရှင်အချင်းချင်း စိစစ်မှု – သီးခြားအမြင်တစ်ခုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက်သာ တည်ရှိနေသော ဂျာနယ်များကို သတိထားရမည်။ ပညာရှင်အချင်းချင်း စိစစ်သည်ဟု ဆိုရုံမျှဖြင့် ထိုဂျာနယ်ကို လေးစားထိုက်သည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းက စိစစ်ခြင်းမရှိသော ဂျာနယ်များကို ခိုင်လုံသည်ဟု မသတ်မှတ်သင့်ပေ။
- အမြတ်ထုတ်လိုသော ဂျာနယ်များ – ဤဂျာနယ်များသည် အရည်အသွေး အလွန်နိမ့်ကျပြီး အခကြေးငွေရရှိပါက မည်သည့်အရာကိုမဆို ထုတ်ဝေပေးလေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ခိုင်လုံသော စိစစ်မှုလုပ်ငန်းစဉ် မရှိသဖြင့် ထိုဂျာနယ်ပါ ဆောင်းပါးများကို ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များကဲ့သို့သာ သဘောထားသင့်သည်။ ဂျာနယ်တစ်ခု၏ အရည်အသွေးကို မသေချာပါက ၎င်း၏ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်များသည် အသိအမှတ်ပြု တက္ကသိုလ်များမှ ဖြစ်မဖြစ်နှင့် ခိုင်လုံသော ကိုးကားမှုဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများတွင် ပါဝင်ခြင်း ရှိမရှိကို စစ်ဆေးရမည်။[၁][၂][၃][၄][၅]
- ပုံနှိပ်မထုတ်ဝေမီ စာမူများ – arXiv သို့မဟုတ် medRxiv ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် တင်ထားသည့် စာမူများသည် ပညာရှင်အချင်းချင်း စိစစ်ထားခြင်း မရှိသေးသဖြင့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများအတွက် အသုံးပြုရန် လုံးဝခွင့်မပြုပေ။ ၎င်းတို့ကို အခြားအကြောင်းအရာများအတွက် အသုံးပြုရာတွင်လည်း ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များဆိုင်ရာ စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှသာ အသုံးပြုနိုင်သည်။
သတင်းအဖွဲ့အစည်းများ
[ပြင်ဆင်ရန်]သတင်းရင်းမြစ်များတွင် စစ်မှန်သော အချက်အလက်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများနှင့် အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများ နှစ်မျိုးလုံး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ခိုင်ခိုင်မာမာ တည်ထောင်ထားသော သတင်းဌာနများမှ သတင်းတင်ဆက်မှုများကို ယေဘုယျအားဖြင့် အချက်အလက်ဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များအတွက် ခိုင်လုံသည်ဟု မှတ်ယူကြသည် (အလွန်နာမည်ကောင်းရှိသော သတင်းဌာနများတွင်ပင် ရံဖန်ရံခါ အမှားအယွင်းများ ပါဝင်နိုင်သည်ကို သတိပြုရန်ဖြစ်သည်)။ ခိုင်မာမှုအားနည်းသော သတင်းဌာနများမှ သတင်းတင်ဆက်မှုများကိုမူ အချက်အလက်ဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များအတွက် ခိုင်လုံမှုနည်းသည်ဟု ယူဆရမည်။ သတင်းစာအများစုသည် ရိုက်တာ (Reuters)၊ အင်တာဖက်စ် (Interfax)၊ အေအက်ဖ်ပီ (AFP)၊ ယူပီအိုင် (UPI) သို့မဟုတ် အေပီ (AP) ကဲ့သို့သော သတင်းအေဂျင်စီများမှ သတင်းများကို ပြန်လည်ကူးယူ ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး၊ အဆိုပါ အေဂျင်စီများတွင် အချက်အလက်တိကျမှုအတွက် တာဝန်ရှိသည်။ သတင်းကို ကိုးကားရာတွင် ပြန်လည်ဖော်ပြသည့် သတင်းစာအပြင် မူရင်းအေဂျင်စီကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြသင့်သည်။
- ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များအတွက်မူ သတင်းအစီရင်ခံစာများထက် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်များနှင့် အရည်အသွေးမြင့်မားသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာမဟုတ်သည့် ရင်းမြစ်များက ပိုမိုကောင်းမွန်ပါသည်။ အဖွဲ့အစည်းများ သို့မဟုတ် ဂျာနယ်များမှ ထုတ်ပြန်သော သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များကို သတင်းစာများက အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုလေ့ရှိရာ၊ ထိုသို့သော အရင်းအမြစ်များကို "ချာနယ်လစ်ဇင်" (Churnalism) ဟုခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းတို့ကို မူရင်းသတင်းထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တူညီစွာသာ သဘောထားရမည်။
- အခြားကဏ္ဍများတွင် ခိုင်လုံမှုရှိသော သတင်းရင်းမြစ်များ (ဥပမာ- ထိပ်တန်း သတင်းအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်) သည် ၎င်းတို့၏ အကြောင်းအရာအားလုံး သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ဘလော့ဂ်ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့လျှင်ပင်၊ စံသတ်မှတ်ထားသော သတင်းဆောင်းပါး ပုံစံများကဲ့သို့ပင် ခိုင်လုံမှု ရှိနိုင်ပါသည်။
- သတင်းအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည် အချက်အလက်များကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့် တိကျမှုရှိခြင်းတို့တွင် နာမည်ကောင်းရှိကြောင်း ပြသသည့် အချက်များမှာ အမှားပြင်ဆင်ချက်များကို ထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခရှိပါက ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။
- လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများသည် ပုံမှန်သတင်းအစီရင်ခံမှုများကဲ့သို့ ခိုင်လုံမှုမရှိနိုင်သကဲ့သို့ တင်းကျပ်သော အချက်အလက်စစ်ဆေးမှု စံနှုန်းများအောက်တွင် မရှိနိုင်ပေ။[၆]
- ကောလာဟလများကို သတင်းတင်ဆက်ခြင်းသည် စွယ်စုံကျမ်းဆိုင်ရာ တန်ဖိုးအကန့်အသတ်သာရှိသော်လည်း၊ အချို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် ကောလာဟလကိုယ်တိုင်က မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ မှတ်သားထိုက်ပါက ၎င်းနှင့်ပတ်သက်သော စစ်ဆေးနိုင်သည့် အချက်အလက်များကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ သို့သော် ဝီကီပီးဒီးယားသည် အတင်းအဖျင်းနှင့် ကောလာဟလများကို ဖြန့်ဝေရာနေရာ မဟုတ်ပေ။
- အချို့သော သတင်းအဖွဲ့အစည်းများသည် ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးများကို ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းအတွက် ရင်းမြစ်အဖြစ် ပြန်လည်အသုံးပြုလေ့ရှိရာ၊ တည်းဖြတ်သူများသည် သတင်းရင်းမြစ်များ တစ်ပတ်လည်ကာ ပြန်လည်ကိုးကားမိခြင်း ဖြစ်ပေါ်မှုကို သတိပြုရမည်။
- သီးခြားသတင်းတစ်ပုဒ်သည် အချက်အလက်တစ်ခုအတွက် ခိုင်လုံမှုရှိမရှိကို တစ်ခုချင်းအလိုက် စစ်ဆေးဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။
- သတင်းအေဂျင်စီ တစ်ခုတည်းမှ လာသော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်အတွက် ရင်းမြစ်အများအပြား ရှိသည်ဟု အခိုင်အမာ မဆိုသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသို့သော ရင်းမြစ်များသည် အနှစ်သာရအားဖြင့် ရင်းမြစ်တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
- ထို့ပြင် ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်တစ်ခုမှ တရားဝင် ဖော်ပြခြင်းမပြုသရွေ့၊ ပေါက်ကြားလာသော သတင်းအချက်အလက်များကို ဆောင်းပါးများတွင် တိုက်ရိုက်ကိုးကားခြင်း သို့မဟုတ် အသုံးပြုခြင်းများ ပုံမှန်အားဖြင့် မပြုလုပ်သင့်ပေ။
အယ်ဒီတာ့အာဘော်နှင့် ထင်မြင်ယူဆချက်ဆိုင်ရာ ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]အယ်ဒီတာ့အာဘော်ဆိုင်ရာ ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်များ၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များနှင့် ထင်မြင်ယူဆချက် ဆောင်းပါးများသည် ထိုထုတ်ဝေမှု၏ အယ်ဒီတာများ ကိုယ်တိုင်ရေးသားခြင်း (အယ်ဒီတာ့အာဘော်) ဖြစ်စေ၊ ပြင်ပစာရေးသူများ ရေးသားခြင်း (ဖိတ်ကြားထားသော အမြင်ဖွင့်ဆောင်းပါးများနှင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများထံမှ အယ်ဒီတာထံသို့ ပေးစာများ) ဖြစ်စေ၊ ၎င်းတို့ကို ရေးသားသူ သို့မဟုတ် အယ်ဒီတာ၏ ဖော်ပြချက်များအတွက် ခိုင်လုံသော မူရင်းရင်းမြစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် အချက်အလက်ဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များအတွက်မူ ၎င်းတို့သည် ခိုင်လုံမှုရှိခဲသည်။
ထင်မြင်ယူဆချက်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများမှ အချက်အလက်များကို ရယူရာတွင် စာရေးသူ၏ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်းသည် ခိုင်လုံမှုကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌ အထောက်အကူ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အထူးကုပညာရှင်များနှင့် အသိအမှတ်ပြု ကျွမ်းကျင်သူများ၏ ထင်မြင်ယူဆချက်များသည် ပိုမိုခိုင်လုံမှုရှိနိုင်ပြီး အရေးပါသော ရှုထောင့်တစ်ခုကို ထင်ဟပ်စေရန် ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။[note ၁] အကယ်၍ ဖော်ပြချက်တစ်ခုသည် အခွင့်အာဏာရှိသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးထံမှ မဟုတ်ပါက၊ ထိုထင်မြင်ယူဆချက်ကို ဆောင်းပါးပါ စာသားအတွင်း၌ပင် စာရေးသူ၏ အမည်ဖြင့် ရည်ညွှန်းဖော်ပြသင့်ပြီး ၎င်းကို အချက်အလက်အစစ်အမှန်အဖြစ် မတင်ပြသင့်ပေ။ စာအုပ်များ၊ ရုပ်ရှင်များနှင့် အနုပညာလက်ရာများအတွက် ဝေဖန်ချက်များသည် ထင်မြင်ယူဆချက်၊ အနှစ်ချုပ် သို့မဟုတ် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရေးသားချက်များ ဖြစ်နိုင်သည်။[၇][၈]
အချို့သော သတင်းအဖွဲ့အစည်းများသည် ၎င်းတို့၏ အယ်ဒီတာ့အာဘော်ဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်း မရှိကြပေ။
သတင်းစုစည်းတင်ပြမှုများ
[ပြင်ဆင်ရန်]အချို့သော ဝက်ဘ်ဆိုက်များသည် သတင်းအေဂျင်စီများ၊ ဘလော့ဂ်များ၊ ဝက်ဘ်ဆိုက်များ သို့မဟုတ် ဝီကီပီးဒီးယားကိုယ်တိုင်မှ အကြောင်းအရာများကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အဝ ပြန်လည်ကူးယူ ဖော်ပြသည့် သတင်းစုစည်းတင်ပြရာနေရာများအဖြစ် လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် စနစ်တကျ ရွေးချယ်စုစည်းထားသော သတင်းများ သို့မဟုတ် အေအိုင် ဖြင့် ဖန်တီးထားသော သတင်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။ MSN နှင့် Yahoo News တို့၏ ပင်မစာမျက်နှာများသည် ၎င်းအတွက် ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ သတင်းစာများတွင် ပြန်လည်ကူးယူ ဖော်ပြမှုများကဲ့သို့ပင်၊ မူရင်းအကြောင်းအရာ ဖန်တီးသူတွင်သာ တိကျမှုအတွက် တာဝန်ရှိပြီး ခိုင်လုံမှုကို မူရင်းရင်းမြစ်အပေါ် အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သတင်းစုစည်းတင်ပြသည့်ဆိုက်၏ လင့်ခ်ထက် မူရင်းရင်းမြစ်၏ တိုက်ရိုက်လင့်ခ်ကိုသာ ဦးစားပေး အသုံးပြုသင့်သည်။
အရောင်းကိုယ်စားလှယ်နှင့် E-commerce ရင်းမြစ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပြင်ပလင့်ခ်များဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာ လမ်းညွှန်ချက်များတွင် "ကုန်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရောင်းချရန်အတွက်သာ အဓိကတည်ရှိသော ဝက်ဘ်စာမျက်နှာများ" ကို ချိတ်ဆက်ခြင်းအား တားမြစ်ထားသော်လည်း၊ စာအုပ်အရောင်းဆိုင် စာမျက်နှာပေါ်ရှိ စာအုပ်တစ်အုပ် သို့မဟုတ် တေးဂီတထုတ်လွှင့်သည့် စာမျက်နှာပေါ်ရှိ အယ်လ်ဘမ်တစ်ခုကဲ့သို့သော အီးကောမတ်စ် စာမျက်နှာများကို စာကြောင်းအလိုက် ကိုးကားညွှန်းဆိုခြင်းအား ခွင့်ပြုနိုင်သည်။ ၎င်းမှာ အမည်များနှင့် ကြာမြင့်ချိန်များကဲ့သို့သော အချက်အလက်များကို စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် သတင်းစာပညာဆိုင်ရာနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်များသည် ပိုမိုသင့်လျော်ပြီး၊ ရရှိနိုင်ပါက အီးကောမတ်စ် လင့်ခ်များကို ခိုင်လုံသော စီးပွားဖြစ်မဟုတ်သည့် ရင်းမြစ်များဖြင့် အစားထိုးသင့်သည်။
အရောင်းကိုယ်စားလှယ်များမှ တင်ပြသော အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များ (ဥပမာ- Amazon ရှိ အရောင်းရဆုံးစာရင်းများ) တွင် အနည်းဆုံး အောက်ပါပြဿနာများအနက် တစ်ခုခု ရှိနေတတ်သည်။
- ဖော်ပြပါ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်အတွက် တည်ငြိမ်သော ရင်းမြစ်တစ်ခု ပေးအပ်ရန် မဖြစ်နိုင်ခြင်း။
- အရောင်းကိုယ်စားလှယ်ကိုယ်တိုင်ကသာ ထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုအဆင့်သတ်မှတ်ချက်သည် အရေးပါကြောင်း အတည်ပြုပေးမည့် ခိုင်လုံသော လွတ်လပ်သည့်ရင်းမြစ် မရှိပါက၊ အဆိုပါ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်သည် မည်သည့်ဆောင်းပါးတွင်မဆို ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် လုံလောက်သော အရေးပါမှု မရှိခြင်း။
ထိုကဲ့သို့သော အကြောင်းပြချက်များကြောင့် ယင်းအဆင့်သတ်မှတ်ချက်များကို ဝီကီပီးဒီးယား အကြောင်းအရာများအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းမှ ပုံမှန်အားဖြင့် ရှောင်ကြဉ်လေ့ရှိသည်။
အမြင်စောင်းသော သို့မဟုတ် သဘောထားစွဲရှိသော ရင်းမြစ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးများသည် ကြားနေသောအမြင်ဖြင့် တင်ပြရန် လိုအပ်သည်။ သို့သော်လည်း ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များသည် ကြားနေရန်၊ ဘက်လိုက်မှုကင်းရန် သို့မဟုတ် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျရန် မလိုအပ်ပေ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဘက်လိုက်မှုရှိသော ရင်းမြစ်များသည် ဘာသာရပ်တစ်ခုအပေါ် ထားရှိသည့် ကွဲပြားသော ရှုထောင့်များကို အထောက်အပံ့ပေးရန်အတွက် အကောင်းဆုံးသော ရင်းမြစ်များ ဖြစ်လာတတ်သည်။
အမြင်စောင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဘက်လိုက်ခြင်း၏ အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများတွင် နိုင်ငံရေး၊ ငွေကြေး၊ ဘာသာရေး၊ ဒဿန သို့မဟုတ် အခြားသော ယုံကြည်ချက်များ ပါဝင်သည်။ ရင်းမြစ်တစ်ခုသည် ဘက်လိုက်မှု ရှိနိုင်သော်လည်း၊ သီးခြားအကြောင်းအရာနှင့် ဆက်စပ်မှုတစ်ခုတွင် ခိုင်လုံမှု ရှိနေနိုင်သည်။ အမြင်စောင်းနိုင်ခြေရှိသော ရင်းမြစ်တစ်ခုကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် တည်းဖြတ်သူများသည် ထိုရင်းမြစ်သည် အယ်ဒီတာ့အာဘော် ထိန်းချုပ်မှုရှိခြင်း၊ အချက်အလက် စစ်ဆေးမှုတွင် နာမည်ကောင်းရှိခြင်းနှင့် ၎င်းတင်ပြနေသော ဘာသာရပ်အပေါ် လွတ်လပ်မှုရှိခြင်း စသည့် ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်တစ်ခုအတွက် လိုအပ်သော စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှု ရှိ၊ မရှိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်။
ဘက်လိုက်မှု ရှိနေခြင်းကြောင့် စာသားအတွင်း ရည်ညွှန်းဖော်ပြမှု ပြုလုပ်ခြင်းသည် သင့်လျော်သည်၊ ဥပမာအားဖြင့် "အမျိုးသမီးဝါဒီ ဘက်တီ ဖရီဒန် က ... ဟု ရေးသားခဲ့သည်"၊ "မာ့က်စ်ဝါဒီ စီးပွားရေးပညာရှင် ဟယ်ရီ မက်ဒေါ့ဖ် (Harry Magdoff) ၏ အဆိုအရ ..." သို့မဟုတ် "ကွန်ဆာဗေးတစ် ရစ်ပတ်ဘလီကန် သမ္မတလောင်း ဘယ်ရီ ဂိုးလ်ဝါးတားက ... ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်" စသည်ဖြင့် ဖော်ပြခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။
သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာနှင့် ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ ရင်းမြစ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ ရင်းမြစ်များဆိုသည်မှာ အချက်အလက်များကို စစ်ဆေးရာတွင် နာမည်ကောင်းမရှိခြင်း၊ ထိရောက်သော အယ်ဒီတာ့အာဘော် ကြီးကြပ်မှု ကင်းမဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခရှိနေခြင်း သိသာထင်ရှားသည့် ရင်းမြစ်များကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရင်းမြစ်များတွင် အကြောင်းအရာများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထုတ်လုပ်သော ဝက်ဘ်ဆိုက်များ၊ အစွန်းရောက်သည်ဟု လူသိများသော အမြင်များကို ဖော်ပြသည့် ဝက်ဘ်ဆိုက်နှင့် ထုတ်ဝေမှုများ၊ ကြော်ငြာသဘောဆောင်သည့် လက်ရာများ သို့မဟုတ် ကောလာဟလနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး အမြင်များအပေါ်တွင်သာ အဓိက အခြေခံထားသော ရင်းမြစ်များ ပါဝင်သည်။[၉] သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ ရင်းမြစ်များသည် အဖွဲ့အစည်းများ၊ သက်ရှိထင်ရှားရှိသူ သို့မဟုတ် ကွယ်လွန်သူများ၊ သို့မဟုတ် တိကျစွာ ခွဲခြားရန် ခက်ခဲသော အစုအဖွဲ့များကဲ့သို့သော ပြင်ပပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပတ်သက်သည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အဆိုပြုချက်များကို ကိုးကားရန်အတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် မသင့်လျော်ပေ။ သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ ရင်းမြစ်တစ်ခုကို သင့်လျော်မှန်ကန်စွာ အသုံးပြုနိုင်မှုမှာ အလွန်တရာ အကန့်အသတ် ရှိသည်။
နားထောင်ရာတွင် ခိုင်လုံသည်ဟု ထင်မှတ်ရသော်လည်း ဤလမ်းညွှန်ချက်တွင် လိုအပ်သော အချက်အလက် စစ်ဆေးမှုနှင့် တိကျမှုဆိုင်ရာ နာမည်ကောင်း မရှိသည့် ရင်းမြစ်များကို သတိပြုရမည်။[၁၀] ဥပမာအားဖြင့် "၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ခိုင်လုံသော အချက်အလက်ဆိုင်ရာ ဂျာနယ်" ဟု အမည်ပေးထားသည့် ဂျာနယ်တစ်ခုသည်ပင် မမှန်ကန်သော စီးပွားရေး လုပ်ဆောင်ချက်များ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ဂျာနယ်ပါ ဆောင်းပါးများ၏ ခိုင်လုံမှုအပေါ် စိုးရိမ်ပူပန်မှု ဖြစ်စေသည့် ပညာရှင်အချင်းချင်း စိစစ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များ ပါဝင်သော "အမြတ်ထုတ်လိုသည့်"အပြုအမူများကြောင့် နာမည်ပျက်ရှိနေနိုင်သည်။[၁၁][၁၂]
ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် ဖော်ပြသော အကြောင်းအရာများ
[ပြင်ဆင်ရန်]ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် ဖော်ပြသော အကြောင်းအရာဆိုသည်မှာ သာမန်ဆောင်းပါး သို့မဟုတ် ပုံမှန်အကြောင်းအရာနှင့် ဆင်တူအောင် ပုံစံဖော်ထားသော အခကြေးငွေပေးရသည့် ကြော်ငြာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းအကြောင်းအရာကို ထောက်ပံ့သူက တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အခကြေးငွေပေး၍ ရေးသားခိုင်းခြင်းမျိုး (ဥပမာ- Influencer marketing) ဖြစ်နိုင်သည်။ ကြော်ငြာများကို ကိုးကားနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် လွတ်လပ်မှုမရှိသော ရင်းမြစ်များဖြစ်သဖြင့် ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်နှင့် မူလရင်းမြစ်များအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ကိုင်တွယ်ရမည်။ ခိုင်လုံသော ထုတ်ဝေမှုများသည် ထိုသို့သော ဆောင်းပါးမျိုးကို အမည်ဖော်ပြရာတွင်ဖြစ်စေ၊ ဆောင်းပါးထိပ်တွင်ဖြစ်စေ ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ဆောင်းပါးစစ်စစ်နှင့် ကြော်ငြာဆောင်းပါးကို ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားမထားသော ရင်းမြစ်များသည်လည်း သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ ရင်းမြစ်များပင် ဖြစ်သည်။
ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဂျာနယ်များ၏ ဆွေးနွေးပွဲမှတ်တမ်းများနှင့် နောက်ဆက်တွဲစာစောင်များကိုလည်း အမြဲတစေ မဟုတ်သော်လည်း အများအားဖြင့် လက်မခံနိုင်သော ရင်းမြစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် ရလဒ်အပေါ်တွင် ငွေကြေးအကျိုးစီးပွားရှိသည့် လုပ်ငန်းစုများ၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်နိုင်ပြီး၊ လွတ်လပ်သော အယ်ဒီတာ့အာဘော် ကြီးကြပ်မှုနှင့် ပညာရှင်အချင်းချင်း စိစစ်မှု အားနည်းတတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးများသည် ၎င်းတို့၏ မိခင်ဂျာနယ်ကဲ့သို့ ခိုင်လုံမှုမျိုး မရှိနိုင်ဘဲ၊ အနှစ်သာရအားဖြင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးအယောင်ဆောင်ထားသော အခကြေးငွေပေး ကြော်ငြာများသာ ဖြစ်ကြသည်။[၁၃] သို့ရာတွင် နောက်ဆက်တွဲစာစောင်တိုင်းသည် ကြော်ငြာများ မဟုတ်ဘဲ၊ လွတ်လပ်၍ ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များလည်း ရှိနိုင်သဖြင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု ရင်းမြစ်ကို အမြဲတစေ စုံစမ်းအတည်ပြုရမည်။
ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များ (အွန်လိုင်းနှင့် စာမူ)
[ပြင်ဆင်ရန်]မည်သူမဆို ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ ဖန်တီးခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်စာအုပ် ထုတ်ဝေခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး မိမိကိုယ်မိမိ နယ်ပယ်တစ်ခုတွင် ကျွမ်းကျင်သူဟု ကြေညာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များကို အများအားဖြင့် လက်မခံနိုင်ပေ။ ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော စာအုပ်များ၊ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်ရှိ ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာများ၊ တွစ်တာ (X) နှင့် အင်တာနက်ဖိုရမ်များပေါ်ရှိ ရေးသားချက်များအားလုံးသည် ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော မီဒီယာများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် သက်ဆိုင်ရာနယ်ပယ်တွင် လက်ရာများကို ခိုင်လုံ၍ လွတ်လပ်သော ထုတ်ဝေမှုများက ယခင်က ဖော်ပြပေးခဲ့ဖူးသည့် ထင်ရှားသော ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးက ထုတ်လုပ်ခြင်းဖြစ်ပါက ခိုင်လုံသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် သက်ရှိထင်ရှားရှိသူများနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များကို ပြင်ပရင်းမြစ် အဖြစ် လုံးဝ အသုံးမပြုရပေ။
အသုံးပြုသူများက ဖန်တီးသော အကြောင်းအရာများ
[ပြင်ဆင်ရန်]အကြောင်းအရာ အများစုကို အသုံးပြုသူများက ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးထားသော ဝက်ဘ်ဆိုက်များကို ရင်းမြစ်အဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် လက်မခံနိုင်ပေ။ အသုံးပြုသူများက ဖန်တီးသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည့် ဝက်ဘ်ဆိုက်များတွင် ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်များ၊ ကိုယ်ပိုင်နှင့် အဖွဲ့လိုက် ဘလော့ဂ်များ (သတင်းစာနှင့် မဂ္ဂဇင်းဘလော့ဂ်များ မပါဝင်ပါ)၊ အင်တာနက်ဖိုရမ်များ၊ လူမှုမီဒီယာဝက်ဘ်ဆိုက်များ၊ ဝါသနာရှင်များ၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်များ၊ ဗီဒီယိုနှင့် ရုပ်ပုံများ လက်ခံတင်ပြသည့် ဝန်ဆောင်မှုများ၊ ဝီကီအများစုနှင့် အခြားသော စုပေါင်းဖန်တီးထားသည့် ဝက်ဘ်ဆိုက်များ ပါဝင်သည်။
လက်မခံနိုင်သော အသုံးပြုသူဖန်တီးသည့် ရင်းမြစ်များအတွက် ဥပမာအချို့မှာ Ancestry.com၊ Discogs၊ Facebook၊ Famous Birthdays၊ Fandom၊ Find a Grave၊ Goodreads၊ IMDb၊ Instagram၊ Know Your Meme၊ Reddit၊ Snapchat၊ TikTok၊ Tumblr၊ TV Tropes၊ X (Twitter)၊ WhoSampled နှင့် ဝီကီပီးဒီးယား (ပြန်လည်ရည်ညွှန်းခြင်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ လူမှုမီဒီယာပေါ်ရှိ ထင်ရှားကျော်ကြားသူများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ တရားဝင်အကောင့်များနှင့် ပတ်သက်၍မူ ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များဆိုင်ရာ ကဏ္ဍတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။
ဝေဖန်ချက်စုစည်းပေးသော ဝက်ဘ်ဆိုက်များ (ဥပမာ- Rotten Tomatoes နှင့် Metacritic) သည် ကျွမ်းကျင်သူများ၏ အမြင်များကို အနှစ်ချုပ်တင်ပြရာတွင် ခိုင်လုံနိုင်သော်လည်း၊ ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်များရှိ အသုံးပြုသူများ၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် အမြင်များ (ဖော်ပြထားသော ပျမ်းမျှအဆင့်သတ်မှတ်ချက်များ အပါအဝင်) မှာမူ ခိုင်လုံမှု မရှိပေ။
အထူးသဖြင့် ဝီကီလင့်ခ် တစ်ခုသည် ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်မဟုတ်ပေ။
မိမိကိုယ်တိုင်အကြောင်း ရင်းမြစ်များအဖြစ် အသုံးပြုသော ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေနှင့် သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ ရင်းမြစ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော သို့မဟုတ် သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ ရင်းမြစ်များကို ၎င်းတို့အကြောင်း အချက်အလက်များအတွက် ရင်းမြစ်များအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည် (အထူးသဖြင့် ၎င်းတို့အကြောင်း ရေးသားထားသော ဆောင်းပါးများတွင် ဖြစ်သည်)။ ဤနေရာတွင် ၎င်းတို့သည် သက်ဆိုင်ရာနယ်ပယ်၌ ထုတ်ဝေပြီးသော ကျွမ်းကျင်သူများ ဖြစ်ရန် မလိုအပ်သော်လည်း အောက်ပါ စံသတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီရမည်။
- အဆိုပါ အကြောင်းအရာသည် မိမိကိုယ်ကျိုးအတွက်သာ ကြည့်လွန်းခြင်း သို့မဟုတ် ထူးခြားသည့် အခိုင်အမာ ပြောဆိုချက်မျိုး မဟုတ်ရပေ။
- ပြင်ပအဖွဲ့အစည်းများ (ဥပမာ- လူပုဂ္ဂိုလ်များ၊ အဖွဲ့အစည်းများ သို့မဟုတ် အခြားသော အရာများ) နှင့် ပတ်သက်သည့် အခိုင်အမာ ပြောဆိုချက်များ မပါဝင်ရပေ။
- ဘာသာရပ်နှင့် တိုက်ရိုက် မသက်ဆိုင်သော ဖြစ်ရပ်များအကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောဆိုချက်များ မပါဝင်ရပေ။
- ၎င်း၏ စစ်မှန်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အကြောင်းသင့် သံသယ ဖြစ်ဖွယ်ရာ မရှိစေရ။
- ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးသည် ထိုကဲ့သို့သော ရင်းမြစ်များအပေါ်တွင်သာ အဓိက အခြေခံထားခြင်း မဖြစ်စေရ။
ဤလိုအပ်ချက်များသည် X၊ Tumblr နှင့် Facebook ကဲ့သို့သော လူမှုကွန်ရက် ဝက်ဘ်ဆိုက်များမှ စာမျက်နှာများနှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်။ ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များကို အသုံးပြုမှုသည် အနည်းဆုံးသာ ဖြစ်သင့်ပြီး၊ မည်သည့်ဆောင်းပါး၏ အများစုမဆို လွတ်လပ်သော ရင်းမြစ်များမှ ရယူထားခြင်း ဖြစ်ရမည်။
စက်သင်ယူမှုနည်းပညာ (Machine Learning) ဖြင့် ထုတ်လုပ်သော ရင်းမြစ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းကာလ အေအိုင် ခေတ်စားလာချိန်မှစ၍၊ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိသော ဉာဏ်ရည်တု ("Generative AI" သို့မဟုတ် "GenAI")၊ အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော ဘာသာစကား မော်ဒယ်များ (LLMs) သည် စက်သင်ယူမှုနည်းပညာ (ML) ကို အသုံးပြု၍ အကြောင်းအရာများကို ဖန်တီးထုတ်ဝေရာတွင် အသုံးများသော ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စာသားတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် စက်သင်ယူမှုနည်းပညာကို အသုံးပြုထားခြင်း ရှိ၊ မရှိကို သိရှိနိုင်ရန် သို့မဟုတ် ထောက်လှမ်းနိုင်ရန် မလွယ်ကူပေ။
AI chatbots (ဥပမာ- ChatGPT) နှင့် Grokipedia ကဲ့သို့သော LLM များမှ ထုတ်လုပ်သည့် အကြောင်းအရာများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ခိုင်လုံမှုမရှိပေ။ LLM များကို အင်တာနက်ပေါ်မှ (ဝီကီပီးဒီးယား အပါအဝင်) ကူးယူထားသော စာသားများကို အသုံးပြု၍ လေ့ကျင့်ပေးထားခြင်းဖြစ်ရာ ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်များနှင့် အသုံးပြုသူ ဖန်တီးသော အကြောင်းအရာများကဲ့သို့ပင် တူညီသော ပြဿနာများစွာ ရှိနေပါသည် (အထက်ဖော်ပြပါ အသုံးပြုသူများက ဖန်တီးသော အကြောင်းအရာများ ကဏ္ဍကို ကြည့်ပါ)။
ထို့ပြင် LLM များသည် မှားယွင်းသော အချက်အလက်များကို "စိတ်ကူးယဉ်ဖန်တီး"တတ်သည့် သဘောထားရှိပြီး၊ ၎င်းတွင် နာမည်ကောင်းရှိသော ထုတ်ဝေမှုများမှ လာသယောင် ထင်ရသော်လည်း တကယ်တမ်း မရှိသည့် ရင်းမြစ်ကိုးကားချက်များ ပါဝင်တတ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော မှားယွင်းသည့် အကြောင်းအရာများကို အစီရင်ခံစာများ ပြုစုရာတွင် အထောက်အကူပြုရန် Chatbots များကို အသုံးပြုသည့် စာရေးဆရာများ၊ သတင်းထောက်များ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ ဆေးသုတေသနပညာရှင်များနှင့် ရှေ့နေများက မရည်ရွယ်ဘဲ ပြန်လည်ထုတ်ဝေမိခြင်းမျိုး ရှိနိုင်သကဲ့သို့၊ "သတင်းတု"များကို ထုတ်ဝေလိုသည့် လူပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ကုမ္ပဏီများက မသမာသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ထုတ်ဝေခြင်းမျိုးလည်း ရှိနိုင်သည်။
မှတ်စုများ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ An exceptional claim requires multiple high-quality sources.
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Beall၊ Jeffrey (1 January 2015)။ Criteria for Determining Predatory Open-Access Publishers။ Scholarly Open Access။ 5 January 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
- ↑ Kolata၊ Gina။ "Scientific Articles Accepted (Personal Checks, Too)"၊ April 7, 2013။ April 11, 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Butler, Declan (March 28, 2013). "Sham journals scam authors: Con artists are stealing the identities of real journals to cheat scientists out of publishing fees". Nature 495 (7442): 421–422. doi:. PMID 23538804. Retrieved on April 11, 2013.
- ↑ Bohannon, John (4 October 2013). "Who's afraid of peer review?". Science 342 (6154): 60–65. doi:. PMID 24092725.
- ↑ Kolata၊ Gina။ "Many Academics Are Eager to Publish in Worthless Journals"၊ 30 October 2017။ 2 November 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Miller၊ Laura။ "'Sybil Exposed': Memory, lies and therapy"၊ Salon၊ Salon Media Group၊ October 16, 2011။ October 17, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ "Debbie Nathan also documents a connection between Schreiber and Terry Morris, a 'pioneer' of this [human interest] genre who freely admitted to taking 'considerable license with the facts that are given to me.'"
- ↑ Book reviews။ Scholarly definition document။ Princeton (2011)။ November 5, 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ September 22, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Book reviews။ Scholarly definition document။ Virginia Polytechnic Institute and State University (2011)။ September 10, 2011 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ September 22, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Malone Kircher၊ Madison (November 15, 2016)။ Fake Facebook news sites to avoid။ New York Magazine။ November 16, 2016 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ November 15, 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ An example is the Daily Mail, which is broadly considered a questionable and prohibited source, per this RfC.
- ↑ Beall, Jeffrey (25 February 2015). "'Predatory' Open-Access Scholarly Publishers". The Charleston Advisor.
- ↑ Potential, possible, or probable predatory scholarly open-access publishers။ 11 January 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
- ↑ Fees၊ F. (2016)၊ Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals (PDF)၊ 2014-03-05 တွင် မူရင်းမှ မော်ကွန်းတင်ပြီး (PDF) ၊ 2019-01-12 တွင် ပြန်စစ်ပြီး Conflicts-of-interest section 2018-12-30 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး ., [Last update on 2015 Dec].
| အကြောင်းအရာ |
| ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| အပြုအမူ |
| ||||||||
| ဖျက်ပစ်ခြင်း |
| ||||||||
| အာဏာသုံးခြင်း |
| ||||||||
| တည်းဖြတ်ခြင်း |
| ||||||||
| ပရောဂျက် အကြောင်းအရာ |
| ||||||||
| ဝီကီမီဒီယာဖောင်ဒေးရှင်း |
| ||||||||
