ဝမ်မန်

ခေတ် ရက်စွဲများ
	Shijianguo 始建國 (၉–၁၃); Tianfeng 天鳳 (၁၄–၁၉); Dihuang 地皇 (၂၀–၂၃);

ဝမ်မန် , 王莽
ဝမ်မန် , 王莽
ရှင်းမင်းဆက် ဧကရာဇ်
နန်းသက်	CE ၉–၂၃
မွေးဖွား	၄၅ BCE; ယွမ်ချန်၊ Wei Commandery
ကွယ်လွန်	၆ အောက်တိုဘာ ၂၃ CE (အသက် ၆၇); Chang'an
အိမ်ထောင်ဖက်	ဧကရီ ဝမ်; Empress Shi;
သားသမီးများ	ဝမ်ယွီ (王宇); ဝမ်ဟော့ (王獲); ဝမ်အန်း၊ ရှင်းချန်မင်းသား (王安); ဝမ်လင်း၊ ထုံယီယန်မင်းသား (王臨); ဝမ်ရှင်း၊ ကုန်းရှိုးမြို့စား (王興); ဝမ်ခုန်း၊ ကုန်းကျန့်မြို့စား (王匡); ဝမ်မိဖုရား၊ ဟန်မင်းဆက်ရှောင်ဖိန်ဧကရီ (孝平皇后); ဝမ်ကျယ်၊ မုတိုက်မင်းသမီး (王捷); ဝမ်ရှိုး၊ မုရှိုးမင်းသမီး;
ခေတ် ရက်စွဲများ
	Shijianguo 始建國 (၉–၁၃); Tianfeng 天鳳 (၁၄–၁၉); Dihuang 地皇 (၂၀–၂၃);
စံအိမ်	ဝမ်
မင်းဆက်	Xin
ခမည်းတော်	ဝမ်မန် (王曼)
မယ်တော်	ချွီ (渠)

ဝမ်မန် (၄၅ BCE^[၁] – ၆ အောက်တိုဘာ ၂၃ CE)၊ courtesy name ကျู้ကျွင်း သည် တရားဝင်အားဖြင့် ရှီကျန့်ကော် ကောင်းကင်ဘုံဧကရာဇ် (始建國天帝) ဟု သိကြပြီး၊ သက်တမ်းတို တရုတ်ပြည် ရှင်းမင်းဆက်၏ တည်ထောင်သူနှင့် တစ်ဦးတည်းသော ဧကရာဇ် ဖြစ်သည်။သူသည် မူလက ဟန်မင်းဆက်၏ အရာရှိနှင့် မိဖုရားမျိုးနွယ်ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် CE ၉ တွင် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဖြုတ်ချခြင်းခံရပြီးနောက် ဟန်မင်းဆက်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် အနောက်ဟန်မင်းဆက် (ရှင်းမတိုင်မီ) နှင့် အရှေ့ဟန်မင်းဆက် (ရှင်းနောက်ပိုင်း) အကြား ပိုင်းခြားမှုကို မှတ်သားစေခဲ့သည်။ တရုတ်သမိုင်းပညာရှင်တို့က ဝမ်မန်ကို အာဏာရှင်နှင့် ထီးနန်းလုသူအဖြစ် ရှုမြင်ကြသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက သမိုင်းပညာရှင်အချို့က သူ့ကို အမြော်အမြင်ကြီးပြီး ကိုယ်ကျိုးမဖက်သော လူမှုပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ကျွန်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြေယာပြန်လည်ခွဲဝေရေး အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ သူသည် တရုတ်ဂန္ထဝင် ^[၂] ကျမ်းများတွင် တွေ့မြင်ခဲ့ရသည့် သဟဇာတဖြစ်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဖော်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော ပညာတတ် ကွန်ဖြူးရှပ် ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်ငြားလည်း၊သူ၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ပရမ်းပတာဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။

ဝမ်မန်၏ နှောင်းပိုင်းအုပ်ချုပ်မှုတွင် တောင်သူလယ်သမားပုန်ကန်မှုကြီးများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊^[၃] အထူးသဖြင့် မျက်ခုံးနီတပ် ပုန်ကန်မှုသည် ထင်ရှားသည်။ CE ၂၃ အောက်တိုဘာလတွင် မြို့တော် ချန်အန်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး နန်းတော်ကို လုယက်ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဝမ်မန်သည် တိုက်ပွဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ဟန်မင်းဆက်ကို CE ၂၃ တွင် ကိန်းရှီဧကရာဇ် ထီးနန်းတက်ချိန် သို့မဟုတ် CE ၂၅ တွင် ဟန်ဧကရာဇ်ကွမ်းဝူက ကိန်းရှီဧကရာဇ်ကို ဖြုတ်ချခဲ့သော မျက်ခုံးနီတပ်ကို အနိုင်ယူပြီးနောက် ထီးနန်းတက်ချိန်တွင် ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်။

အစောပိုင်းဘဝနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း

ဘီစီ ၄၅ တွင် မွေးဖွားခဲ့သော ဝမ်မန်သည် ဧကရီ ဝမ်ကျန့်ကျွင်း၏ ညီငယ် ဝမ်မန် (王曼) နှင့် သူ၏ဇနီး ချွီ (渠၊ မျိုးရိုးအမည်မသိ) တို့၏ သားဖြစ်သည်။ သူ၏မျိုးရိုးသည် ချီပြည်၏ ဘုရင်များမှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ သူတို့၏သားမြေးများသည် ချီဒေသခံများက သူတို့ကို "တော်ဝင်မိသားစု" ဟုခေါ်ဝေါ်သောကြောင့် သူတို့၏မျိုးရိုးအမည်ကို ဝမ် (စာပေ: "ဘုရင်၊ တော်ဝင်") ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။^[၄] ဝမ်မန်သည် ဝမ်မန်ငယ်စဉ်ကပင် စောစောကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဧကရာဇ်ချန် ထီးနန်းမတက်မီနှင့် သူ၏မယ်တော် ဧကရီဝမ် မိဖုရားခေါင်ကြီး မဖြစ်မီကပင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ညီအစ်ကိုအများစုနှင့်မတူဘဲ ဝမ်မန်သည် မြို့စား ဖြစ်ခွင့်မရခဲ့ပေ။ ဧကရီဝမ်သည် သူ၏မိသားစုကို သနားတော်မူပြီး၊ မုဆိုးမဖြစ်ပြီးနောက် ချွီကို နန်းတော်သို့ခေါ်ဆောင်ကာ အတူနေထိုင်စေခဲ့သည်။

ဝမ်မန်သည် တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ကောင်းစွာဆက်နွယ်နေသော်လည်း သူ၏ဝမ်းကွဲများကဲ့သို့ ဇိမ်ခံဘဝမျိုး မရရှိခဲ့ပေ။ ဇိမ်ခံစွာနေထိုင်ပြီး မည်သူက ပိုသုံးနိုင်သည်ကို အပြိုင်အဆိုင်ပြုလုပ်ကြသော သူ၏ဆွေမျိုးများနှင့်မတူဘဲ ဝမ်မန်သည် သူ၏နှိမ့်ချမှု၊ ခြိုးခြံမှုနှင့် ပညာသင်လိုစိတ်တို့ကြောင့် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ သူသည် လူငယ်မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့၏ အဝတ်အစားများကို မဝတ်ဆင်ဘဲ၊ လူငယ်ကွန်ဖြူးရှပ်ပညာရှင်တစ်ဦး၏ အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏မယ်တော်အပေါ် မည်မျှသားလိမ္မာဖြစ်ကြောင်းနှင့် သူ၏ကွယ်လွန်သူအစ်ကို ဝမ်ယုံ (王永) ၏ ဇနီးနှင့်သားအပေါ် မည်မျှဂရုစိုက်ကြောင်းတို့ကြောင့်လည်း ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ ဝမ်မန်သည် အရည်အချင်းရှိသူများနှင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ပြီး သူ၏ဦးရီးတော်များကို စိတ်ရင်းမှန်ဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့သည်။

ဝမ်မန်၏ တန်ခိုးကြီးသော ဦးရီးတော်၊ စစ်သေနာပတိချုပ် ဝမ်ဖုန်း (王鳳; ၃၃–၂၂ BCE) နာမကျန်းဖြစ်သောအခါ ဝမ်မန်သည် သူ့ကို နေ့ရောညပါ ပြုစုစောင့်ရှောက်ပြီး သူ၏ဆေးဝါးနှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလိုအပ်ချက်များကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ ဝမ်ဖုန်းသည် စိတ်ထိခိုက်ပြီး၊ မကွယ်လွန်မီတွင် မိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်နှင့် ဧကရာဇ်ချန်တို့အား ဝမ်မန်ကို ကောင်းစွာစောင့်ရှောက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဝမ်မန်ကို နန်းတွင်းအစေခံ (黃門郎) ရာထူးပေးအပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နန်းတွင်းအစောင့်တပ်များ၏ ဒု-တပ်မှူးတစ်ဦး (射聲校尉) အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။

ဘီစီ ၁၆ တွင် ဝမ်မန်၏ အခြားဦးရီးတော်တစ်ဦးဖြစ်သူ ချန်တူးမြို့စား ဝမ်ရှန်း (王商) သည် သူ၏ပိုင်နက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ခွဲဝေပြီး ဝမ်မန်ကို မြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ အများလေးစားရသော အရာရှိအချို့က ဤတောင်းဆိုချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ ဧကရာဇ်ချန်သည် ဝမ်မန်၏ ဂုဏ်သတင်းကြောင့် စွဲမှတ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ဝမ်မန်ကို ရှင်းတူးမြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ပြီး နန်းတွင်းအစေခံများဆိုင်ရာ အမတ် (光祿大夫) အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်တို့က ဝမ်ရာထူးပိုကြီးလေ၊ သူပိုနှိမ့်ချလေဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။ သူသည် ဥစ္စာပစ္စည်းများကို မစုဆောင်းဘဲ ပညာရှင်များကို ထောက်ပံ့ရန်နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကို လက်ဆောင်ပေးရန် ငွေကို အသုံးပြုခဲ့ရာ ချီးကျူးမှုများစွာ ရရှိခဲ့သည်။

ဝမ်မန်တွင် ဝမ်မိဖုရား တစ်ဦးတည်းသာရှိပြီး ကိုယ်လုပ်တော်များ မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များက ပြသသည့်အတိုင်း၊ ဝမ်သည် ဤအချိန်၌ပင် သူ၏ဇနီးအပေါ် လုံးဝသစ္စာမရှိခဲ့ပေ။

ဧကရာဇ်ချန်သည် သူ၏ဦးရီးတော်များကို တစ်ဦးပြီးတစ်ဦး စစ်သေနာပတိချုပ် (အာဏာအရှိဆုံး နန်းတွင်းအရာရှိ) အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ဝမ်မန်၏ အသက်အငယ်ဆုံး အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော ဦးရီးတော် ဝမ်ကန် (王根၊ တပ်မှူး ၁၂–၈ BCE) ကို မည်သူဆက်ခံမည်ဟူသော ထင်ကြေးပေးမှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ဝမ်မန်သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသူတစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ အခြားတစ်ဦးမှာ သူ၏ဝမ်းကွဲ ချွန်းယွီကျန်း (မိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်၏ ညီမ၏သား) ဖြစ်ပြီး၊ သူသည် ဝမ်မန်ထက် ဧကရာဇ်ချန်နှင့် ပိုမိုရင်းနှီးသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။ ချွန်းယွီသည် ဧကရာဇ်ချန်၏ ဇနီး ဧကရီကျောက်ဖေးယန် နှင့် သူ၏ဖြုတ်ချခံရသော ယခင်ဇနီး ဧကရီရွှီ တို့နှင့်လည်း ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။

ချွန်းယွီ၏ ဝမ်ကန်ကို ဆက်ခံရန် မျှော်မှန်းထားသည့်အခြေအနေကို ကျော်လွှားရန် ဝမ်မန်သည် အရေးယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် ချွန်းယွီသည် စကားနှင့်အပြုအမူတွင် ပေါ့ပျက်ပျက်နိုင်သူဖြစ်ပြီး၊ ဖြုတ်ချခံရသော ဧကရီရွှီထံမှ လျှို့ဝှက်စွာ လာဘ်ယူခဲ့ပြီး သူမကို "ဘယ်ဘက်ဧကရီ" ဖြစ်လာစေရန် ကူညီမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ကြောင်း၊ သူသည် ဝမ်ကန်ကို ဆက်ခံပြီးသည်နှင့် သူ၏အပေါင်းအပါများကို အရေးကြီးသောရာထူးများ ပေးမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ စုဆောင်းခဲ့သည်။ ဘီစီ ၈ တွင် သူသည် ဝမ်ကန်နှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်တို့အား အထောက်အထားများကို အသိပေးခဲ့ရာ၊ ဝမ်ကန်နှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်တို့သည် ချွန်းယွီကို အလွန်မကျေနပ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ချွန်းယွီကို သူ၏ပိုင်နက်သို့ ပြန်လည်ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ ချွန်းယွီသည် မြို့တော်မှ မထွက်ခွာမီ သူ၏မြင်းများနှင့် ဇိမ်ခံရထားများကို သူ၏ဝမ်းကွဲ ဝမ်ရုံ (王融) (သူ၏ဦးရီးတော် ဝမ်လီ (王立) ၏သား) အား ပေးခဲ့ပြီး၊ သူနှင့် ရန်ငြိုးရှိခဲ့သည်။ ဝမ်လီသည် ချွန်းယွီ၏ လက်ဆောင်ကြောင့် ပျော်ရွှင်ပြီး၊ ချွန်းယွီကို မြို့တော်တွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့်ပြုရန် အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ဤတောင်းဆိုချက်ကို ဧကရာဇ်ချန်က ဝမ်လီနှင့် ချွန်းယွီကြားက ရန်ငြိုးကို သိရှိသောကြောင့် သံသယဖြင့် ဆက်ဆံခဲ့သည်။ သူသည် ဝမ်ရုံကို ဖမ်းဆီးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး၊ ဝမ်လီသည် ဤအကြောင်းကို သိရှိသောကြောင့် သူ၏သားကို ထိတ်လန့်တကြားဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သတ်သေရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဤပြင်းထန်သောလုပ်ရပ်က ဧကရာဇ်ချန်ကို ပိုမိုသံသယဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ချွန်းယွီကို ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးခဲ့သည်။ ချွန်းယွီသည် ဧကရီရွှီကို လှည့်ဖြားပြီး သူမထံမှ လာဘ်ယူခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့ပြီး၊ သူ့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။

ဘီစီ ၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင်၊^[၅] ထိုအချိန်တွင် အပြင်းအထန် နာမကျန်းဖြစ်နေသော ဝမ်ကန်သည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်စာ တင်သွင်းပြီး ဝမ်မန်အား ဆက်ခံရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဘီစီ ၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင်၊^[၆] ဧကရာဇ်ချန်သည် ဝမ်မန်အား အသက် ၃၇ နှစ်တွင် စစ်သေနာပတိချုပ် (大司馬) အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

စစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ပထမဆုံးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း

ဝမ်မန်သည် ဤရာထူးသို့ ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအစိုးရတွင် အမြင့်ဆုံးရာထူးကို ထိရောက်စွာ ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ယခင်ကထက် မိမိကိုယ်ကို စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှုနှင့် အရည်အချင်းရှိသူများကို မြှင့်တင်မှုတို့ကြောင့် ပိုမိုကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့်၊ ဝမ်မျိုးနွယ်ကို မောက်မာ၊ ဖြုန်းတီးပြီး အသေးအဖွဲနိုင်သည်ဟူသော အထွေထွေအမြင်သည် ပြောင်းပြန်ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဘီစီ ၇ တွင်၊ ဝမ်၏ဝမ်းကွဲ ဧကရာဇ်ချန်သည် ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ လေဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ဟန်တူသည် (သမိုင်းပညာရှင်အချို့က Consort Zhao Hede မှ သူ့အား ပေးခဲ့သော aphrodisiacs ဆေးအလွန်အကျွံသုံးစွဲမှု ဖြစ်နိုင်ခြေကို အကြံပြုခဲ့သော်လည်း)။ ဧကရာဇ်ချန်၏ တူတော် အိမ်ရှေ့စံမင်းသား လျိုရှင်း သည် ဧကရာဇ်ချန်၏ ညီတော်၊ တင်းထောင်မင်းသား ကံ (လျိုကံ 劉康) ၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ လျိုရှင်းသည် ဧကရာဇ် (ဧကရာဇ်အိုက်အဖြစ်) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လောလောဆယ်တွင် ဝမ်သည် သူ၏ရာထူးတွင် ဆက်လက်ရှိနေပြီး၊ သူ၏အဒေါ်သည် မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဖြစ်လာပြီး ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသောကြောင့် နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်အာဏာရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအခြေအနေသည် မကြာမီ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

ဧကရာဇ်အိုက်၏ အဘွား၊ တင်းထောင်မင်းသမီး ဖူ (မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်၏ ခင်ပွန်း ဧကရာဇ်ယွမ်၏ ကိုယ်လုပ်တော်) သည် သူ၏မြေးတော်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး သူမအလိုရှိသလို လမ်းညွှန်နိုင်သော ခေါင်းမာပြီး စရိုက်ပြင်းထန်သော အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူမသည် မိဖုရားခေါင်ကြီးဘွဲ့ကို အလွန်လိုချင်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်က မင်းသမီးဖူနှင့် ဧကရာဇ်အိုက်၏ မယ်တော်၊ တင်းမိဖုရားတို့သည် သူ့ကို ၁၀ ရက်တစ်ကြိမ် တွေ့ဆုံရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် မင်းသမီးဖူသည် မကြာမီပင် သူ၏မြေးတော်ကို နေ့စဉ်လာရောက်တွေ့ဆုံပြီး ဘွဲ့များချီးမြှင့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်- သူမအတွက် မိဖုရားခေါင်ကြီးဘွဲ့နှင့် သူမ၏ဆွေမျိုးများအတွက် ဝမ်မျိုးနွယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော မင်းမျိုးမင်းနွယ်ဘွဲ့များ။ မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်သည် ဧကရာဇ်အိုက်ရင်ဆိုင်နေရသော ခက်ခဲသောအခြေအနေကို စာနာသဖြင့်၊ ပထမဦးစွာ မင်းသားကံအား "တင်းထောင်ဧကရာဇ်ကုန်း" (定陶共皇) ဟူသော ထူးခြားသောဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ထိုဘွဲ့၏ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုအရ မင်းသမီးဖူအား "တင်းထောင်ဧကရီကုန်း" (定陶共皇太后) ဘွဲ့နှင့် တင်းမိဖုရားအား "တင်းထောင်ဧကရီကုန်း" (定陶共皇后) ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဖူနှင့် တင်းမျိုးနွယ်ဝင်အများအပြားကို မြို့စားများအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်သည် ဝမ်မန်အား ရာထူးမှနုတ်ထွက်ပြီး ဖူနှင့် တင်းဆွေမျိုးများထံ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးရန်လည်း အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်အိုက်သည် ဤတောင်းဆိုချက်ကို သဘောမတူဘဲ ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ဝမ်မန်အား သူ၏အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဆက်လက်နေထိုင်ရန် တောင်းပန်ခဲ့သည်။

သို့သော် လအနည်းငယ်အကြာတွင် ဝမ်မန်သည် ယခုအခါ မိဖုရားခေါင်ကြီးဖူနှင့် တိုက်ရိုက်ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ အဓိကနန်းတွင်းပွဲတော်တစ်ခုတွင်၊ နေရာချထားရေးတာဝန်ခံအရာရှိက မိဖုရားခေါင်ကြီးဖူ၏ ထိုင်ခုံကို မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်၏ ထိုင်ခုံဘေးတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဝမ်မန်သည် ဤသည်ကို မြင်သောအခါ၊ သူသည် အရာရှိကို ပြစ်တင်ကြိမ်းမောင်းပြီး မိဖုရားခေါင်ကြီးဖူ၏ ထိုင်ခုံကို ဘေးသို့ရွှေ့ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ရာ၊ မိဖုရားခေါင်ကြီးဖူထံမှ ကြီးစွာသော အမျက်ဒေါသကို ဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ပွဲတော်သို့ တက်ရောက်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏အမျက်ကို ပြေစေရန်၊ ဝမ်မန်သည် ရာထူးမှနုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး၊ ဧကရာဇ်အိုက်သည် သူ၏နုတ်ထွက်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ ဝမ်မျိုးနွယ်သည် တဖြည်းဖြည်းနှင့် မလွှဲမရှောင်သာ အာဏာဆုံးရှုံးခဲ့သည်။

ဧကရာဇ်အိုက်လက်ထက် အနားယူခြင်း

ဝမ်မန်၏ နုတ်ထွက်ပြီးနောက်၊ ဧကရာဇ်အိုက်သည် အစပိုင်းတွင် သူ့အား မြို့တော် ချန်အန်း တွင် ဆက်လက်နေထိုင်ပြီး အကြံဉာဏ်ပေးရန် အခါအားလျော်စွာ တွေ့ဆုံရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဘီစီ ၅ တွင်၊ မိဖုရားခေါင်ကြီးဖူသည် သူမ၏ ဘွဲ့များရှာပုံတော်တွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်အိုက်သည် သူ၏ဖခင်၏ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်ဘွဲ့မှ "တင်းထောင်၏" ဟူသော အရည်အချင်းကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး (ထို့ကြောင့် သူ့ကို "ဧကရာဇ်ကုန်း" ဟုသာ ဖြစ်စေခဲ့သည်)၊ ထို့နောက် သူ၏အဘွားအား မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဘွဲ့၏ ပုံစံတစ်မျိုး (ditaitaihou (帝太太后)၊ မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်၏ ဘွဲ့ taihuangtaihou (太皇太后) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ) နှင့် သူ၏မယ်တော်အား မိဖုရားခေါင်ကြီးဘွဲ့၏ ပုံစံတစ်မျိုး (ditaihou (帝太后)၊ ဧကရီကျောက်၏ ဘွဲ့ huangtaihou (皇太后) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ) ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ကျူးဘို (朱博) နှင့် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် ကျောက်ရွှမ် (趙玄) တို့သည် မိဖုရားခေါင်ကြီးဖူ၏ တောင်းဆိုချက်အရ၊ ဝမ်အား ယခင်က မဟာဧကရီဖူကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် သာမန်ပြည်သူအဆင့်သို့ အဆင့်နှိမ့်ချရန် အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်အိုက်သည် ထိုသို့မလုပ်ခဲ့ဘဲ ဝမ်အား သူ၏ပိုင်နက် ရှင်းတူး (ယခု ဟဲနန်ပြည်နယ်၊ နန်ယန်) သို့ ပြန်ပို့ခဲ့သည်။

ရှင်းတူးတွင် ရှိနေစဉ်၊ ဝမ်သည် လူအများနှင့် မပေါင်းသင်းရန် သတိထားခဲ့သည် (သူပုန်ထရန် ကြံစည်နေသည်ဟူသော မှားယွင်းသောစွပ်စွဲချက်များကို ကာကွယ်ရန်)။ ဘီစီ ၅ တွင်၊ သူ၏သား ဝမ်ဟော့သည် အိမ်အစေခံတစ်ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ရာ၊ ဝမ်မန်သည် သူ့အား ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သတ်သေရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘီစီ ၂ တွင်၊ သာမန်ပြည်သူများနှင့် အရာရှိများထံမှ ဝမ်မန်အား မြို့တော်သို့ ပြန်လာရန် တောင်းဆိုသည့် အသနားခံစာ ရာပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ဝမ်မန်ကို လေးစားသော ဧကရာဇ်အိုက်သည် သူ့အား နှင့် သူ၏ဝမ်းကွဲ ဝမ်ရန် (王仁) (ဝမ်ကန်၏သား) တို့ကို မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်အား ကူညီရန် မြို့တော်သို့ ပြန်ခေါ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝမ်မန်သည် တရားဝင်ရာထူးမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးအပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။

ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှု တည်ဆောက်ခြင်း

ဧကရာဇ်အိုက်သည် ဘီစီ ၁ တွင် အမွေဆက်ခံသူမရှိဘဲ ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ပြတ်သားစွာ အရေးယူဆောင်ရွက်လျက်၊ မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်သည် ဧကရာဇ်အိုက်၏ ယောက်ျားအချစ်တော်နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ချစ်သူ တုံးရှန် (ထိုအချိန်တွင် စစ်သေနာပတိချုပ်ဖြစ်သူ) ထံမှ အာဏာပြန်လည်သိမ်းယူပြီး ဝမ်မန်အား နန်းတွင်းအစိုးရသို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ သူမသည် သူ့ကို စစ်တပ်နှင့် အစိုးရကို တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ သူတို့သည် ကျုံးရှန်းမင်းသား ကျိဇီ (မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်၏ ခင်ပွန်း ဧကရာဇ်ယွမ်၏ နောက်ဆုံးကျန်ရစ်သော ယောက်ျားသားစဉ်မြေးဆက်) ကို ဧကရာဇ်အိုက်ကို ဆက်ခံရန် မြို့တော်သို့ ခေါ်ယူခဲ့ပြီး၊ သူသည် ဧကရာဇ်ဖိန်အဖြစ် ထီးနန်းတက်ခဲ့သည်။ ဝမ်မန်သည် သူ၏ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်စိုးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဘီစီ ၁ တွင်၊ ယခုအခါ အာဏာပြန်လည်ရရှိလာသော ဝမ်မန်သည် အမှန်တကယ် သို့မဟုတ် ထင်မြင်ယူဆထားသော နိုင်ငံရေးရန်သူများကို တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်းထန်သော အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်-

ဧကရာဇ်အိုက်၏ ဆွေမျိုးများဖြစ်သော ဖူများနှင့် တင်းများကို အဆင့်နှိမ့်ချပြီး သူတို့၏ ဘိုးဘွားပိုင်မြေများသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။
ဧကရီကျောက်ဖေးယန်၊ ဧကရာဇ်ချန်၏ ဇနီး (ကွယ်လွန်သူ မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဖူနှင့် ရင်းနှီးသူ) နှင့် ဧကရီဖူ၊ ဧကရာဇ်အိုက်၏ ဇနီး (မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဖူနှင့် ဆက်နွယ်သူ) တို့ကို သာမန်ပြည်သူအဆင့်သို့ အဆင့်နှိမ့်ချပြီး သူတို့၏ခင်ပွန်းများ၏ သင်္ချိုင်းများကို စောင့်ရှောက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ သူတို့သည် တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သတ်သေခဲ့ကြသည်။
မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဖူနှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီးတင်းတို့ကို ကွယ်လွန်ပြီးနောက် "တင်းထောင်မင်းသားကုန်း၏ မယ်တော်" နှင့် "တင်းမိဖုရား" ဘွဲ့များသို့ အဆင့်နှိမ့်ချခဲ့သည်။ (CE ၅ တွင်၊ ဝမ်သည် ဖူနှင့် တင်းမိဖုရားတို့၏ ခေါင်းတလားများကို တူးဖော်ပြီး သူတို့၏ရုပ်အလောင်းများမှ jade burial shells များကို ဖယ်ရှားပြီးနောက် ရုပ်အလောင်းများကို တင်းထောင်သို့ ပြန်ပို့ကာ ထိုနေရာတွင် မြှုပ်နှံစေခဲ့သည်။ သူတို့၏သင်္ချိုင်းများကို လုံးဝဖျက်ဆီးပြီး ဆူးများဖြင့် ဝန်းရံခဲ့သည်။)
တုံးရှန် (သူ၏အဆင့်နှိမ့်ချခံရပြီး မကြာမီ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သတ်သေခဲ့သူ) ကို တူးဖော်ပြီး ထောင်တစ်ခုအတွင်း ပြန်လည်မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး၊ သူ၏မျိုးနွယ်ကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။
ယခင်စာမေးပွဲစစ်ဆေးရေးမှူး ဟယ်ဝူ (何武) နှင့် သူ၏မိတ်ဆွေ ကုန်းစွန်းလု (公孫祿) (ဝမ်မန်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သူများ) တို့ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။
နန်တိုင်း (ယခု ဟူပေ) ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဝူကျန်းလုံ (毋將隆) (နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်အဖြစ် အမှုထမ်းရန် ဝမ်မန်၏ ချဉ်းကပ်မှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သူ) ကို ၆ CE တွင် အပြစ်မဲ့သော ကျုံးရှန်းမင်းသမီး ဖုန်းယွမ်အား စုန်းပြုစားသည်ဟု မှားယွင်းစွာ စွပ်စွဲခဲ့သည်ဟု စွဲချက်တင်ခဲ့သည် (သူမပါဝင်ခဲ့သော်လည်း)။ ဝူကျန်းလုံနှင့် မင်းသမီးဖုန်းအား ဆန့်ကျင်သည့် အမှန်တကယ် ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။

ဝမ်မန်သည် သူ၏အာဏာကို ဤသို့စုစည်းပြီးနောက်၊ သူ၏ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှုကို ဆက်လက်တည်ဆောက်ရန် စတင်ခဲ့ပြီး၊ အခြားသူများကို သူသည် ကျီးတန်၊ ကျိုးမြို့စား နှင့် ကျိုးဘုရင်ချန်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်စိုးသူ၏ ဒုတိယအကြိမ် ကြွလာခြင်း သို့မဟုတ် အခြားကြီးမြတ်သော ဒဏ္ဍာရီလာပုဂ္ဂိုလ်များအဖြစ် ဖော်ပြထားသော မှားယွင်းသော ပရောဖက်ပြုချက်များကို တင်သွင်းရန် အားပေးခဲ့သည်။ သူသည် ကျိုးမင်းဆက်နှင့် ပို၍ရှေးကျသော ရှန်းမင်းဆက်တို့၏ အစိုးရများကို ပြန်လည်အမှတ်ရစေရန် အစိုးရဖွဲ့စည်းပုံကို ပြုပြင်မွမ်းမံသည့် စနစ်တစ်ခုကိုလည်း စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် အရာရှိများ၏ ဘွဲ့များနှင့် ပထဝီဝင်နေရာများကိုပင် များစွာပြောင်းလဲမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်ဖိန်၏ မယ်တော်ဘက်မှ ဝေ့မျိုးနွယ်ဦးရီးတော်များ အာဏာကြီးထွားလာခြင်းကို တားဆီးရန်၊ သူသည် သူတို့နှင့် ဧကရာဇ်ဖိန်၏ မယ်တော် ဝေ့မိဖုရားတို့အား မြို့တော်တွင် ဧကရာဇ်ဖိန်ကို လာရောက်တွေ့ဆုံခွင့်မပြုရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။

CE ၁ တွင်၊ ဝေးလံသော ယွဲ့ရှန်းမျိုးနွယ်စုများ (ယခုခေတ် တောင်ပိုင်း ဗီယက်နမ်တွင် ဖြစ်နိုင်သည်) ကို albino pheasant (ရှားပါးသော နတ်ဘုရားမျက်နှာသာပေးမှု၏ လက္ခဏာအဖြစ် ယူဆသည်) ဆက်သရန် လာဘ်ထိုးပြီးနောက်၊ ဝမ်မန်သည် သူ၏နောက်လိုက်များကို မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်အား သူ့ကို အန်းဟန်မြို့စား (安漢公) အဖြစ် ခန့်အပ်ရန် ဖျောင်းဖျရာတွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဟန်မင်းမျိုးမင်းနွယ်စနစ်တွင် မြို့စားများမပါဝင်ဘဲ ဟန်သမိုင်းတွင် ထိုအချိန်အထိ မည်သည့်မြို့စားမျှ ခန့်အပ်ခြင်းမခံခဲ့ရဖူးသော်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ရပ်က ဝမ်မန်အား ကျိုးမြို့စား၏ ဘွဲ့နှင့်အပြိုင် ဘွဲ့တစ်ခုကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏တူတော်သည် အမှန်တကယ် သစ္စာရှိသည်ဟု ယုံကြည်လျက်၊ မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်သည် သူမ၏အာဏာကို သူ့ထံသို့ ပိုမိုလွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

CE ၂ တွင်၊ ဝမ်မန်သည် မဟာမိတ်-လက်အောက်ခံ ရှုံးနူတို့အား စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများစာရင်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ ရှုံးနူ chanyu နန်ကျိယစိ (囊知牙斯—နောက်ပိုင်းတွင် ဝမ်မန်၏ တောင်းဆိုချက်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကျื่อဟု အတိုကောက်ခေါ်သည်) က လိုက်နာခဲ့သော်လည်း၊ ဝမ်မန်၏ ရှုံးနူကို မဟာမိတ်ထက် လက်အောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် ဆက်ဆံသည့်လေသံသည် နန်ကျိယစိကို စိတ်ဆိုးစေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှုံးနူနှင့် ဆက်ဆံရေးပြိုကွဲမည့် ရှေ့ပြေးနိမိတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင်၊ ဝမ်မန်သည် သူ၏ရာထူးကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန် သူ၏သမီးတော်ကို ဧကရာဇ်ဖိန်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင်၊ သူသည် အရည်အချင်းပြည့်မီသော မင်းမျိုးမင်းနွယ် အမျိုးသမီးငယ်များ ရွေးချယ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည် (ရှေးခေတ်ဓလေ့ထုံးစံများနှင့်အညီ၊ ဧကရာဇ်ဖိန်တွင် ဇနီးတစ်ဦးနှင့် ကိုယ်လုပ်တော် ၁၁ ဦး ရှိမည်ဟု ကြေညာပြီးနောက်)။ သို့သော်၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ရလဒ်ကို ဖန်တီးရန် ရည်ရွယ်သည့် မှားယွင်းသော နှိမ့်ချမှုလုပ်ရပ်တစ်ခုအနေဖြင့်၊ သူသည် မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်အား သူ၏သမီးတော်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုရန် အသနားခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝမ်မန်သည် တရုတ်ပြည်သူများက သူ၏သမီးတော်ကို ဧကရီအဖြစ် ရွေးချယ်စေရန် ရည်ရွယ်သည့် အသနားခံစာတစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ အသနားခံသူများသည် နန်းတော်အပြင်ဘက်တွင် စုရုံးခဲ့ကြပြီး၊ ဝမ်မန်အပေါ် ချစ်ခင်မှုပြသမှုကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရသော မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်သည် ဝမ်မန်၏သမီးတော်ကို ဧကရီအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ CE ၄ တွင်၊ ဧကရာဇ်ဖိန်သည် သူမနှင့် တရားဝင်လက်ထပ်ပြီး သူမကို ဧကရီအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

ဝမ်မန်၏သား ဝမ်ယွီ (王宇) သည် သူ၏ဖခင်၏ အာဏာရှင်စနစ်နှင့် သူ၏ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှု တည်ဆောက်ရေးအစီအစဉ်ကို သဘောမတူခဲ့ဘဲ၊ အနာဂတ်တွင် ဧကရာဇ်ဖိန် အရွယ်ရောက်လာသောအခါ ဝမ်မျိုးနွယ်သည် လူထု၏တုံ့ပြန်မှုကို ခံရမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် သူသည် ဧကရာဇ်ဖိန်၏ ဝေ့ဦးရီးတော်များနှင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ခဲ့ပြီး၊ ဝေ့မိဖုရားအား သူမသည် ဧကရာဇ်အိုက်၏ မယ်တော်နှင့် အဘွားတို့ကဲ့သို့ မိဖုရားခေါင်ကြီးဖြစ်လာရန် ကြိုးပမ်းမည်မဟုတ်ကြောင်း ဝမ်မန်အား အာမခံချက်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ ဝမ်မန်သည် သူမအား မြို့တော်သို့ လာရောက်လည်ပတ်ခွင့်ကို ဆက်လက်ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

CE ၃ တွင်၊ ဝမ်ယွီသည် သူ၏ဆရာ ဝူကျန်း (吳章)၊ သူ၏ယောက်ဖ လုကွမ်း (呂寬) နှင့် ဝေ့မျိုးနွယ်တို့နှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ခဲ့ပြီး၊ ဝမ်မန်၏ အာဏာရှင်ဆုပ်ကိုင်မှုကို ချိုးဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူတို့သည် ဝမ်မန်ကို စိုးရိမ်ပူပန်စေရန် သဘာဝလွန်ဖြစ်ရပ်များဟု ထင်ရသည့်အရာများကို ဖန်တီးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပြီး၊ ထို့နောက် ဝူကျန်းက ဝမ်မန်အား အာဏာကို ဝေ့မျိုးနွယ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးရန် ဖျောင်းဖျစေခဲ့သည်။ ဝမ်ယွီသည် လုကွမ်းအား သွေးပုလင်းတစ်လုံးကို ဝမ်မန်၏ စံအိမ်တံခါးဝသို့ ပစ်ချရန် ညွှန်ကြားခဲ့သော်လည်း၊ လုကွမ်းကို ဝမ်မန်၏ အစောင့်များက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝမ်မန်သည် ဝမ်ယွီကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး၊ သူသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သတ်သေခဲ့ပြီး၊ သူ၏ဇနီး (လုကွမ်း၏ညီမ) လုယန် (呂焉) ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ဝမ်မန်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဝူကျန်းနှင့် ဝေ့မျိုးနွယ်တစ်ခုလုံးကို ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီး၊ ဝေ့မိဖုရားမှလွဲ၍ ဖြစ်သည်။ လုကွမ်း ဘာဖြစ်သွားသည်ကို မသိရသော်လည်း၊ သူသည် သေခြင်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်ဖွယ်မရှိပေ။

ဝမ်မန်သည် ဤအခွင့်အရေးကို အခြားဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရန်သူများကို ရှင်းလင်းရန် အသုံးချခဲ့သည်။ ဝမ်ယွီနှင့် လုကွမ်း၏ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခဲ့ပြီး၊ သူတို့ဖော်ပြခဲ့သူတိုင်းကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ကွပ်မျက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သတ်သေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှင်းလင်းမှု၏ သားကောင်များတွင် ဧကရာဇ်ယွမ်၏ ညီမ၊ ကျင်းဝူမင်းသမီး (敬武長公主)၊ ဝမ်မန်၏ ဦးရီးတော် ဝမ်လီနှင့် သူ၏ဝမ်းကွဲ ဝမ်ရန်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် မဟာမိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်အား သူတို့သည် နာမကျန်းဖြစ်၍ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဟု မှားယွင်းစွာ အကြံပေးခဲ့သည်။ ဝမ်မန်ကို မလိုက်နာလိုသော အခြားအရာရှိများစွာသည် ဤရှင်းလင်းမှုတွင် သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤနောက်ပိုင်းတွင်၊ ဝမ်မန်၏ အာဏာဆုပ်ကိုင်မှုသည် လုံးဝဖြစ်လာခဲ့သည်။ CE ၅ တွင်၊ ဝမ်မန်သည် နိုင်ငံတော်အတွက် ကြီးမားသော အကျိုးပြုခဲ့သူများအတွက် ရည်ရွယ်သည့် ရှေးခေတ်အခမ်းအနားတစ်ခုကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ပြီး၊ သူ့ကိုယ်သူ ဆုလာဘ်ကိုးပါး (九錫) ချီးမြှင့်စေခဲ့သည်။ ("ဆုလာဘ်ကိုးပါး" သည် ဝမ်မန်နောက်ပိုင်းတွင်၊ ထီးနန်းလုသူများ ထီးနန်းမလုမီ လက်ခံရရှိသည့် ထုံးစံဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။)

CE ၅ ဝန်းကျင်တွင်၊ ဧကရာဇ်ဖိန်သည် သူငယ်စဉ်က ခံစားခဲ့ရသော နှလုံးရောဂါမှ သက်သာလာပုံရသည်။ သူသည် သူ၏ဦးရီးတော်များကို သတ်ဖြတ်ပြီး သူ၏မယ်တော်ကို ချန်အန်းတွင် လာရောက်တွေ့ဆုံခွင့်မပြုသည့်အတွက် ဝမ်မန်ကို မကျေနပ်ဖြစ်နေသည်မှာ မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဝမ်သည် ဧကရာဇ်ကို လုပ်ကြံရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ CE ၅ ဆောင်းရာသီတွင်၊ ဝမ်သည် ၁၃ နှစ်အရွယ် ဧကရာဇ်အား ငရုတ်ကောင်းဝိုင် (ထိုခေတ်က မကောင်းဆိုးဝါးများကို နှင်ထုတ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်) ကို ဆက်သခဲ့သော်လည်း၊ ဝိုင်တွင် အဆိပ်ခတ်ထားခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်သည် အဆိပ်၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ခံစားနေရစဉ်၊ ဝမ်သည် နတ်ဘုရားများထံ လျှို့ဝှက်အသနားခံစာတစ်စောင် ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ထိုစာတွင် သူသည် ဧကရာဇ်ဖိန်၏အသက်အစား သူ၏အသက်ကို အစားထိုးပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် အသနားခံစာကို သော့ခတ်သိမ်းဆည်းထားခဲ့သည်။ (သမိုင်းပညာရှင်တို့က ဝမ်သည် ဤသို့ပြုလုပ်ရာတွင် ရည်ရွယ်ချက်နှစ်ခုရှိသည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယုံကြည်ကြသည်- ပထမအချက်မှာ၊ ဧကရာဇ်ဖိန် အဆိပ်သင့်ခြင်းမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပါက၊ အဆိပ်ခတ်မှုတွင် သူပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ငြင်းဆိုရန် အသနားခံစာကို အသုံးပြုရန်နှင့်၊ ဒုတိယအချက်မှာ၊ ဧကရာဇ်အပေါ် သူ၏သစ္စာစောင့်သိမှု၏ သက်သေအထောက်အထားကို နောင်လာနောက်သားများအတွက် ချန်ထားရန်ဖြစ်သည်။) ရက်အနည်းငယ်ကြာ ဒုက္ခခံစားရပြီးနောက်၊ ဧကရာဇ်ဖိန် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

↑ ဟန်ကျမ်းပါ ဝမ်မန်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအရ သူသည် ဆွေဟယ်ခေတ် (၈ BCE) ၏ ပထမနှစ်တွင် ၃၈ နှစ် (အရှေ့အာရှသားတို့၏ အသက်ရေတွက်နည်းအရ) ရှိပြီဖြစ်သည်။
↑ Wills၊ John E. Jr (1994)၊ "Wang Mang"၊ Mountain of Fame: Portraits in Chinese History၊ Princeton University Press၊ pp. 72–89၊ doi:10.2307/j.ctt7sd8m.12
↑ Chou၊ Chih-P’ing (2012)၊ "Wang Mang, the Socialist Emperor of Nineteen Centuries Ago"၊ English Writings of Hu Shih၊ China Academic Library၊ Springer၊ pp. 39–47၊ doi:10.1007/978-3-642-31181-9_5၊ ISBN 978-3-642-31180-2၊ 12 မတ် 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
↑ Ban၊ Biao; Ban၊ Gu; Ban၊ Zhao။ "အခန်း ၉၈"။ Book of Han (Chineseဘာသာစကားဖြင့်)။ 項羽起，封建孫安為濟北王。至漢興，安失國，齊人謂之「王家」，因以為氏。 [Xiang Yu အာဏာရလာသောအခါ၊ ချီဘုရင်ကျန့်၏ မြေးတော် အန်းကို ကျီပေ၏ လက်အောက်ခံဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟန်မင်းဆက် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ အန်းသည် သူ၏ လက်အောက်ခံဘုရင်အဖြစ်မှ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး၊ ချီပြည်သူတို့က သူ့ကို "တော်ဝင် [ဝမ်] မိသားစု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ၎င်းကို မျိုးရိုးအမည်အဖြစ် ယူခဲ့သည်။]CS1 maint: အသိအမှတ်မပြုသော ဘာသာစကား (link)
↑ Zizhi Tongjian ၏ အတွဲ ၃၂ အရ၊ Suihe ခေတ် ပထမနှစ်၏ ၁၀ လပိုင်း jiayin နေ့။
↑ Zizhi Tongjian ၏ အတွဲ ၃၂ အရ၊ Suihe ခေတ် ပထမနှစ်၏ ၁၀ လပိုင်း bingyin နေ့။

[1] ဟန်ကျမ်းပါ ဝမ်မန်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအရ သူသည် ဆွေဟယ်ခေတ် (၈ BCE) ၏ ပထမနှစ်တွင် ၃၈ နှစ် (အရှေ့အာရှသားတို့၏ အသက်ရေတွက်နည်းအရ) ရှိပြီဖြစ်သည်။

[2] Wills၊ John E. Jr (1994)၊ "Wang Mang"၊ Mountain of Fame: Portraits in Chinese History၊ Princeton University Press၊ pp. 72–89၊ doi:10.2307/j.ctt7sd8m.12

[3] Chou၊ Chih-P’ing (2012)၊ "Wang Mang, the Socialist Emperor of Nineteen Centuries Ago"၊ English Writings of Hu Shih၊ China Academic Library၊ Springer၊ pp. 39–47၊ doi:10.1007/978-3-642-31181-9_5၊ ISBN 978-3-642-31180-2၊ 12 မတ် 2023 တွင် ပြန်စစ်ပြီး

[4] Ban၊ Biao; Ban၊ Gu; Ban၊ Zhao။ "အခန်း ၉၈"။ Book of Han (Chineseဘာသာစကားဖြင့်)။ 項羽起，封建孫安為濟北王。至漢興，安失國，齊人謂之「王家」，因以為氏。 [Xiang Yu အာဏာရလာသောအခါ၊ ချီဘုရင်ကျန့်၏ မြေးတော် အန်းကို ကျီပေ၏ လက်အောက်ခံဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟန်မင်းဆက် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ အန်းသည် သူ၏ လက်အောက်ခံဘုရင်အဖြစ်မှ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး၊ ချီပြည်သူတို့က သူ့ကို "တော်ဝင် [ဝမ်] မိသားစု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ၎င်းကို မျိုးရိုးအမည်အဖြစ် ယူခဲ့သည်။]CS1 maint: အသိအမှတ်မပြုသော ဘာသာစကား (link)

[5] Zizhi Tongjian ၏ အတွဲ ၃၂ အရ၊ Suihe ခေတ် ပထမနှစ်၏ ၁၀ လပိုင်း jiayin နေ့။

[6] Zizhi Tongjian ၏ အတွဲ ၃၂ အရ၊ Suihe ခေတ် ပထမနှစ်၏ ၁၀ လပိုင်း bingyin နေ့။

[၁]

[၂]

[၃]

[၄]

[၅]

[၆]