လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ

လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ (Loloish languages) ကို ယီနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒတွင် Ngwi သို့မဟုတ် Nisoic ဟု လူသိများလာသည်။ လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ယူနန်ပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။

ဤအုပ်စုသည် မြန်မာဘာသာစကား အပါအဝင် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့ နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ (Lolo-Burmese) ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန်မှာ ပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။^[၁]

လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု

Ethnologue ၏ နောက်ဆုံးရရှိသော အချက်အလက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ၎င်းတို့အနက် အကြီးမားဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြားထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ လီဆူ၊ လားဟူ၊ အာခါ (ဟားနီ) နှင့် ဖူးနွိုင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။^[၂]

သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ

လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး ချိအန် (Qiang) နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ (၈) ရာစုဝန်းကျင်တွင် နန်ကျောက်အင်ပါယာကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။^[၃]

ဤအုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သော အဓိကလူမျိုးများမှာ -

မြောက်ပိုင်းအုပ်စု: ယီ လူမျိုး (Yi)
အလယ်ပိုင်းအုပ်စု: လီဆူလူမျိုး၊ လားဟူလူမျိုး နှင့် နီဆူလူမျိုး
တောင်ပိုင်းအုပ်စု: အာခါလူမျိုး (ဟားနီ)၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့တိုင် တူညီစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြသည်။^[၄]

ကိုးကားချက်များ

↑ Lama, Ziwo (2012). Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington. ကိုးကား အမှား - Invalid <ref> tag; name "Lama2012" defined multiple times with different content.
↑ "Ngwi". Ethnologue: Languages of the World. (26th Edition, 2023). ကိုးကား အမှား - Invalid <ref> tag; name "Ethnologue2023" defined multiple times with different content.
↑ Matisoff, James A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5. (တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ မူလအသံထွက်နှင့် ဆက်စပ်ပုံကို လေ့လာရာတွင် အခိုင်မာဆုံးသော လက်စွဲကျမ်း ဖြစ်သည်။)
↑ Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. London: Routledge. ISBN 0-7007-1129-5. (တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုတစ်ခုလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သမိုင်းကြောင်းကို ခြုံငုံတင်ပြထားသည်။)
Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In Tibeto-Burman languages of the Himalayas, edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics. (လိုလိုနွယ်ဝင်များနှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ၏ ပထဝီဝင်အလိုက် ပျံ့နှံ့ပုံကို ဖော်ပြထားသည်။)

ကိုးကား အမှား - <ref> tag with name "Bradley1997" defined in <references> is not used in prior text.

[Lama2012-1] Lama, Ziwo (2012). Subgrouping of Nisoic (Loloish) Languages. Ph.D. thesis, University of Texas at Arlington. ကိုးကား အမှား - Invalid <ref> tag; name "Lama2012" defined multiple times with different content.

[Ethnologue2023-2] "Ngwi". Ethnologue: Languages of the World. (26th Edition, 2023). ကိုးကား အမှား - Invalid <ref> tag; name "Ethnologue2023" defined multiple times with different content.

[Matisoff2003-3] Matisoff, James A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5. (တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ၏ မူလအသံထွက်နှင့် ဆက်စပ်ပုံကို လေ့လာရာတွင် အခိုင်မာဆုံးသော လက်စွဲကျမ်း ဖြစ်သည်။)

[Thurgood2003-4] Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. London: Routledge. ISBN 0-7007-1129-5. (တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုတစ်ခုလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သမိုင်းကြောင်းကို ခြုံငုံတင်ပြထားသည်။)

[Bradley1997-5] Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In Tibeto-Burman languages of the Himalayas, edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics. (လိုလိုနွယ်ဝင်များနှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ၏ ပထဝီဝင်အလိုက် ပျံ့နှံ့ပုံကို ဖော်ပြထားသည်။)

[၁]

[၂]

[၃]

[၄]