လားဟူဘာသာစကား
| လားဟူဘာသာစကား | |
|---|---|
| Lahu | |
| ဒေသခံ | မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ |
| ဒေသ | ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း)၊ ယူနန်ပြည်နယ် |
| လူမျိုးစု | လားဟူလူမျိုး |
ဒေသခံ ပြောဆိုသူများ | ၈၅၀,၀၀၀ ခန့် (၂၀၀၇–၂၀၁၁) |
တရုတ်-တိဗက်နွယ်
| |
| ရောမအက္ခရာအခြေခံ (ဖရေဇာစနစ်ပုံစံတူ)၊ တရုတ်ပုလ္လင် (Pinyin) အခြေခံ | |
| ဘာသာစကားကုဒ်များ | |
| ISO 639-3 | lhu |
လားဟူဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်: Lahu language) သည် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ တိဘက်-ဗမာအုပ်စု၊ လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကားခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။[၁] လားဟူဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူ ဦးရေသည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ လာအိုနိုင်ငံ နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတို့တွင် စုစုပေါင်း ၈၅၀,၀၀၀ ကျော် တည်ရှိသည်။[၂]
မျိုးနွယ်စုနှင့် ကွဲပြားမှုများ
[ပြင်ဆင်ရန်]လားဟူဘာသာစကားတွင် အဓိကအားဖြင့် လားဟူနက် (Lahu Na/Black Lahu) နှင့် လားဟူဝါ (Lahu Shi/Yellow Lahu) ဟူ၍ ကွဲပြားမှုကြီး နှစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် လားဟူနက် စကားသည် ဒေသအသီးသီးရှိ လားဟူမျိုးနွယ်စုများအကြား ဆက်သွယ်ပြောဆိုရာတွင် အသုံးပြုရသည့် ဗဟိုချက်ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဝီကီပီးဒီးယားနှင့် စာပေကဏ္ဍတွင်လည်း အဓိက စံနှုန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။[၃]
ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဝိသေသများ
[ပြင်ဆင်ရန်]လားဟူဘာသာစကားသည် အသံအနိမ့်အမြင့် ရှိသော ဘာသာစကား (Tonal language) ဖြစ်ပြီး အခြေခံအသံထွက် ကွဲပြားမှု ၇ မျိုး (သို့မဟုတ် ရှစ်မျိုးခန့်) ရှိသည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ်မှာ မြန်မာဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။[၄] ဘာသာစကား၏ ဝေါဟာရအချို့သည် တိဘက်-ဗမာ နွယ်ဝင်ဖြစ်သဖြင့် ဗမာစကားနှင့် ဆင်တူမှုများ ရှိသည့်အပြင်၊ ဒေသအလိုက် မြန်မာစကား၊ ရှမ်းစကား နှင့် တရုတ်စကားတို့မှ မွေးစားစကားလုံး များလည်း ရောနှောပါဝင်နေသည်။
စာပေပေါ်ထွန်းလာပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]လားဟူလူမျိုးတို့တွင် ရှေးဦးကာလက ကိုယ်ပိုင်စာပေ မရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုအစောပိုင်း (၁၉၂၀ ဝန်းကျင်) တွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြု (American Baptist Missionary) ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော အိုဂျေတယ်ဖို့ဒ် (O. Tellsford) နှင့် တိလုံ (T. Telford) စသူတို့က ရောမအက္ခရာကို အခြေခံပြီး လားဟူစာပေ (Lahu Script) ကို တီထွင်ပေးခဲ့သည်။[၅] အဆိုပါစာပေတွင် ရောမဗျည်းအက္ခရာများကို အခြေခံကာ အသံအနိမ့်အမြင့် သင်္ကေတများအတွက် ဝါကျအဆုံးသတ် သတ်ပုံသင်္ကေတများကို တွဲဖက်အသုံးပြုသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံရှိ လားဟူလူမျိုးများအတွက် တရုတ်ပင်ယင် (Pinyin) စနစ်ကို အခြေခံသည့် စာပေစနစ်သစ်တစ်ခုကိုလည်း ထပ်မံတီထွင်ခဲ့ကြသဖြင့် လက်ရှိတွင် ရေးထုံးနှစ်မျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Matisoff၊ James A. (၁၉၇၃)။ The Grammar of Lahu (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Berkeley: University of California Press။ ISBN 978-0520094673။
- ↑ Lahu: A language of Myanmar (in en)။ ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Matisoff၊ James A. (၂၀၀၆)။ English-Lahu Lexicon (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Berkeley: University of California Press။
- ↑ ကိုးကား အမှား - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Matisoff1973". - ↑ Bradley၊ David (၁၉၇၉)။ Proto-Loloish (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Copenhagen: Scandinavian Institute of Asian Studies။