မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

လပြက္ခဒိန်

ဝီကီပီးဒီးယား မှ

လပြက္ခဒိန် (အင်္ဂလိပ်: lunar calendar) ဆိုသည်မှာ လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲမှု စက်ဝန်းများ (လဆန်းလဆုတ်ကာလများ သို့မဟုတ် လစက်ဝန်းများ) ကို လများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ပြက္ခဒိန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နှစ်စဉ်စက်ဝန်းများကို နေသွားနှစ်အပေါ် အခြေခံထားသည့် (လဆန်းလဆုတ် ၁၂ လထက် ၁၁ ရက်မှ ၁၂ ရက်ခန့် ပိုမိုရှည်လျားသော) နေပြက္ခဒိန်များနှင့် ကွဲပြားသည်။ ထို့အပြင် လပြက္ခဒိန်လများကို ရေတွက်သော်လည်း စုဆောင်းမိလာသော ကွာဟချက်များကို နှစ်အနည်းငယ်ကြာတိုင်း ဆယ့်သုံးလမြောက် ရက်ထပ်လ (ဝါထပ်လ) တစ်လ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ညှိယူသည့် နေလပြက္ခဒိန်များနှင့်လည်း ကွဲပြားသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး လိုက်နာအသုံးပြုကြသော လပြက္ခဒိန်မှာ အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန် ဖြစ်သည်။[မှတ်စု ၁]

လစက်ဝန်းတစ်ခုစီသည် အကြမ်းအားဖြင့် ၂၉ ရက်ခွဲခန့်[၁] ကြာမြင့်သောကြောင့် လပြက္ခဒိန်၏ လများကို ၂၉ ရက်နှင့် ရက် ၃၀ အလှည့်ကျ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ယင်းကဲ့သို့သော လစက်ဝန်း ၁၂ ကြိမ်ပါဝင်သည့် လနှစ်တစ်နှစ်၏ ကာလအပိုင်းအခြားသည် ၃၅၄ ရက်၊ ၈ နာရီ၊ ၄၈ မိနစ်၊ ၃၄ စက္ကန့် (၃၅၄.၃၆၇၀၇ ရက်) ရှိသဖြင့်[၁] လပြက္ခဒိန်များသည် နေသွားနှစ်ထက် ၁၁ ရက်မှ ၁၂ ရက်ခန့် ပိုမိုတိုတောင်းသည်။ နေလပြက္ခဒိန်များကဲ့သို့ ရက်ထပ်လထည့်သွင်းမှုစနစ်ကို မသုံးစွဲသော လပြက္ခဒိန်များတွင်မူ လပြက္ခဒိန်နှစ် ၃၃ မှ ၃၄ နှစ် စက်ဝန်းအတွင်း လပြက္ခဒိန်၏ လများသည် နေသွားနှစ်၏ ရာသီဥတုအားလုံးကို ဖြတ်သန်းလှည့်ပတ်သွားကြသည်။ လတစ်လ စတင်သည့် အချိန်ကာလ အသေးစိတ်အချက်အလက်များသည် ပြက္ခဒိန်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားကြပြီး၊ အချို့မှာ လဆန်းစ၊ လပြည့် သို့မဟုတ် လခြမ်းတို့ကို အခြေခံကြကာ အချို့မှာမူ အသေးစိတ် သင်္ချာတွက်ချက်မှုများကို အသုံးပြုကြသည်။ လနှစ်သစ်ကူး ဟူသော ဝေါဟာရသည် လပြက္ခဒိန်၏ ပထမဆုံးနေ့ဖြစ်သော်လည်း အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နေလပြက္ခဒိန်နှစ်သစ်ကူးများအတွက်လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲကြသည်။[၂]

သမိုင်းကြောင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

ပညာရှင်များက ရှေးခေတ်မုဆိုးများသည် ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း ကာလကတည်းက လကို ပုံမှန်နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။[၃] ဆင်မြူရယ်လ် အယ်လ် မာဆေး က အချိန်တိုင်းတာသည့် ကိရိယာအဖြစ် လကို အစောဆုံး အသုံးပြုခဲ့မှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၈,၀၀၀ မှ ၃၀,၀၀၀ ခန့်အထိ သက်တမ်းနောက်ကြောင်း ပြန်လိုက်နိုင်သည်ဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။[၄]

လ၏ စတင်ရာရက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

လပြက္ခဒိန်များနှင့် နေလပြက္ခဒိန်များသည် မည်သည့်နေ့ရက်ကို လ၏ ပထမဆုံးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်သည်ဟူသည့် အချက်တွင် ကွဲပြားကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အများစု လိုက်နာကျင့်သုံးသော ဟီဂျရီပြက္ခဒိန် ကဲ့သို့သော အချို့ပြက္ခဒိန်များသည် လခြမ်းကို ပထမဆုံး စတင်တွေ့မြင်ရမှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်နှင့် တရုတ်ပြက္ခဒိန် ကဲ့သို့သော အချို့နေလပြက္ခဒိန်များတွင် လတစ်လ၏ ပထမဆုံးနေ့သည် သတ်မှတ်ထားသော စံတော်ချိန်ဇုန်တစ်ခု၌ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လကွယ်သည့်နေ့ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်များ ကဲ့သို့သော အခြားပြက္ခဒိန်များတွင်မူ လတစ်လစီသည် လပြည့်နေ့၏ နောက်တစ်နေ့တွင် စတင်သည်။

လ၏ ကြာမြင့်ချိန်

[ပြင်ဆင်ရန်]

လစက်ဝန်းတစ်ခုစီ၏ ကြာမြင့်ချိန်သည် ပျမ်းမျှတန်ဖိုးမှ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ ထို့အပြင် မျက်မြင်လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုများသည် မသေချာမရေရာမှုများနှင့် ရာသီဥတုအခြေအနေများအပေါ် မူတည်နေသည်။ ဆွန်နီအစ္စလာမ်ဘာသာတွင် လတစ်လသည် လခြမ်းကို အမှန်တကယ် စတင်တွေ့မြင်ရသည့် ဟီလာလ်ဖြင့် စတင်သည်။[၅] ထို့ကြောင့် မသေချာမရေရာမှုများကို လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် ပြက္ခဒိန်လတစ်လစီ၏ စတင်မှုကို ဆုံးဖြတ်နိုင်မည့် ပုံသေသင်္ချာနည်းဥပဒေသများကို ဖန်တီးရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းတို့အနက် လူသိအများဆုံးမှာ ဇယားအခြေခံ အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန် ဖြစ်သည်။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ၎င်းတွင် ၃၅၅ ရက်ရှိသော ရက်ထပ်နှစ် ၁၁ နှစ်နှင့် ၃၅၄ ရက်ရှိသော သာမန်နှစ် ၁၉ နှစ် ပါဝင်သည့် နှစ် ၃၀ စက်ဝန်းတစ်ခု ရှိသည်။ ရေရှည်ကာလတွင် ၎င်းသည် နေသွားနှစ် ၂,၅၀၀ ခန့် သို့မဟုတ် လနှစ် ၂,၅၇၀ ခန့်တွင်မှ တစ်ရက်သာ တိမ်းစောင်းမှု ရှိသဖြင့် အလွန်တိကျသည်။ ရေတိုကာလတွင်မူ မျက်မြင်စောင့်ကြည့်မှုမှ တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်ခန့်အထိ ကွဲလွဲမှု ရှိနိုင်သည်။ ဤတွက်ချက်နည်းစနစ်ကို အစ္စလာမ် လပြက္ခဒိန်တွင် လတစ်လစီ၏ ပထမဆုံးနေ့ကို ဆုံးဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည့် လခြမ်းစတင်ပေါ်ပေါက်မည့် ခန့်မှန်းရက်စွဲကို ကြိုတင်တွက်ချက်ရန်အတွက် ၈ ရာစုအတွင်း မွတ်စလင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[၆]

လပြက္ခဒိန်များ စာရင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

နေလပြက္ခဒိန်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]

"လပြက္ခဒိန်" ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော ပြက္ခဒိန်အများစုသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် နေလပြက္ခဒိန်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ လများသည် လစက်ဝန်းကို စောင့်ကြည့်မှုအပေါ် အခြေခံထားပြီး၊ နေသွားနှစ်နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ပြန်လည်ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် ပုံမှန်ကြားဖြတ် ရက်ထပ်လ (ဝါထပ်လ) ထည့်သွင်းခြင်းနည်းလမ်းကို အသုံးပြုကြသည်။ ရှေးဟောင်းအီဂျစ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော နေစနစ်သုံး "အရပ်ဘက်ပြက္ခဒိန်" သည် ၎င်း၏ အစောပိုင်းကာလ လပြက္ခဒိန်မှ ဆင်းသက်လာသည့် အရိပ်အယောင်များကို ဖော်ပြနေပြီး၊ ထိုလပြက္ခဒိန်ကို ဘာသာရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ဆက်လက်တွဲဖက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ် နေလပြက္ခဒိန်များတွင် တရုတ်၊ ကိုရီးယား၊ ဗီယက်နမ်၊ ဟိန္ဒူ၊ ဟီဘရူးနှင့် ထိုင်းပြက္ခဒိန်များ ပါဝင်သည်။

ရက်ထပ်လ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးအများဆုံး ပုံစံမှာ နှစ်နှစ် သို့မဟုတ် သုံးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ထပ်ဆောင်းလတစ်လကို ပေါင်းထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော နေလပြက္ခဒိန်များသည် လစက်ဝန်းများအပြင် နေစက်ဝန်း၏ သက်ရောက်မှုပါရှိသော နှစ်စဉ် သဘာဝဖြစ်စဉ်များဖြင့်လည်း ချိန်ညှိထားကြသည်။ ၎င်း၏ ဥပမာတစ်ခုမှာ ကမ်းခြေများတွင် စားသုံးနိုင်သော ပါလိုလိုတီကောင်များ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရောက်ရှိလာတတ်သည့် သုံးလတာကာလ ပါဝင်သော ဘန့်ခ်စ်ကျွန်းစု ၏ နေလပြက္ခဒိန် ဖြစ်သည်။ ပါလိုလိုတီကောင်များ၏ မျိုးပွားမှုစက်ဝန်းသည် လနှင့် ကိုက်ညီနေသောကြောင့် ဤဖြစ်စဉ်များသည် လပြက္ခဒိန်လ၏ နောက်ဆုံးလလေးပုံတစ်ပုံ ကာလတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။[၈]

မှတ်စုများ

[ပြင်ဆင်ရန်]
  1. ↑ Iran operates Solar Hijri calendar, which is purely solar.
  2. ↑ Calendar used by the large majority of Muslims outside Iran
  3. ↑ After 1633 CE reform

ကိုးကား

[ပြင်ဆင်ရန်]
  1. 1 2 P. Kenneth Seidelmann, ed. (1992)။ Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac။ p. 577။ For convenience, it is common to speak of a lunar year of twelve synodic months, or 354.36707 days. (which gives a mean synodic month as 29.53059 days or 29 days 12 hours 44 minutes and 3 seconds)
  2. ↑ Kizer၊ Jessica M. (2014)။ "Lunar New Year"။ Asian American Society: An Encyclopedia။ Sage Publications, Inc.။ ISBN 9781452281902။ OCLC 880374731။
  3. ↑ Gurshtein, Alex (2005-01-01). "Did the Pre-Indo-Europeans Influence the Formation of the Western Zodiac?". Journal of Indo-European Studies 33: 106.
  4. ↑ Macey၊ Samuel L. (1994)။ Encyclopedia of Time (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Taylor & Francis။ p. 75။ ISBN 9780815306153။
  5. ↑ You must specify title = and url = when using {{cite web}}.Ustazah Eka Budhi Setiani။ ။
  6. ↑ van Gent၊ R. H. (October 2023)။ The Arithmetical or Tabular Islamic Calendar။ Mathematical Institute, Utrecht University။ 4 January 2024 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  7. ↑ Meisner, Dwayne (2009-09-04). "The Evolution of the Roman Calendar". Past Imperfect 15. doi:10.21971/P7GC73. ISSN 1718-4487.
  8. ↑ Codrington၊ R.H. (1891)။ The Melanesians: Their anthropology and folklore။ Oxford: Clarendon Press။ p. 349။ OCLC 853532။