လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား
လက်ဟန်ပြဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်: Sign Language) သည် အသံထွက် စကားလုံးများအစား လက်ပုံသဏ္ဌာန်၊ လက်လှုပ်ရှားမှု၊ ကိုယ်ခန္ဓာဟန်အမူအရာ၊ ဦးခေါင်းလှုပ်ရှားမှုနှင့် မျက်နှာအမူအရာတို့ကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်အသုံးပြု၍ အဓိပ္ပာယ်ဖလှယ် ဆက်သွယ်သော အမြင်အာရုံအခြေပြု သဘာဝဘာသာစကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အကြားအာရုံချို့ယွင်းသူများ၊ လုံးဝနားမကြားသူများ အဓိက အသုံးပြုကြသည်။[၁][၂] လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားသည် သာမန် လက်အမူအရာများကို စုစည်းထားခြင်း သက်သက်မဟုတ်ဘဲ စကားပြောဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် ကိုယ်ပိုင်သဒ္ဒါစနစ်၊ ဝေါဟာရကြွယ်ဝမှုနှင့် တိကျသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံများ အပြည့်အဝရှိသည့် ပြည့်စုံသော လူ့ဘာသာစကားတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။[၁]လက်ဟန်ပြဘာသာစကားသည် နားမကြားသူများနှင့် နားကြားအားနည်းသူများ ရှိသည့် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများသည် ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး ဒေသဆိုင်ရာ နားမကြားသူများ၏ ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား အမျိုးအစား မြောက်မြားစွာ ရှိကြပြီး ၎င်းတို့သည် နိုင်ငံအလိုက်၊ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားကြသည်။[၃][၄]စကားပြောဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် မတူညီသော နိုင်ငံများအကြား တိုက်ရိုက် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ခြင်း မရှိပေ။[၅]
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]
လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား၏ သမိုင်းသည် နားမကြားသူများ၏ ပညာရေးသမိုင်းနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေသည်။ ရှေးခေတ်အခါက နားမကြားသူများအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရာတွင် လက်အမူအရာများကို သဘာဝအတိုင်း အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို စနစ်တကျ သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်အသုံးပြုလာခြင်းမှာ နှောင်းပိုင်းကာလများတွင်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။လက်ဟန်ပြဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်သည့် အစောဆုံး စာရေးမှတ်တမ်းများအနက် တစ်ခုမှာ ဘီစီ ၅ ရာစုမှ ဖြစ်သည်။ ပလေတို (Plato) ၏ Cratylus စာအုပ်တွင် ဆိုကရေးတီး (Socrates) က “ကျွန်ုပ်တို့တွင် အသံ သို့မဟုတ် လျှာ မရှိဘဲ အချင်းချင်း အရာများကို ဖော်ပြလိုပါက၊ ယနေ့ခေတ် စကားမပြောနိုင်သူများကဲ့သို့ လက်များ၊ ဦးခေါင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို လှုပ်ရှားကာ သင်္ကေတများ ပြုလုပ်ကြမည် မဟုတ်လော” ဟု ဆိုထားသည်။[၆]
၁၉ ရာစုမတိုင်မီက လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများအကြောင်း သိရှိရသည့် အချက်အလက်အများစုမှာ လက်ချောင်းဖြင့် စာလုံးပေါင်းပြသော စနစ်များအကြောင်းသာ ဖြစ်ပြီး လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားကို ကိုယ်တိုင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အချက်အလက်များမှာ အလွန်နည်းပါးသည်။[၇]အလယ်ခေတ်တွင် ဥရောပ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ အသုံးပြုခဲ့သော လက်ဟန်စနစ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ ၎င်းတို့ကို လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားအစစ်အမှန်များ မဟုတ်ဘဲ အမူအရာအခြေပြု ဆက်သွယ်ရေးစနစ်များအဖြစ် ပိုမို ယူဆကြသည်။ ထိုဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၏ လက်ဟန်စနစ်များသည် နားမကြားသူများအတွက် ကျောင်းများတွင် အသုံးပြုသည့် ပထမဆုံး လူသိများသော လက်ချောင်းအက္ခရာစနစ်၏ အခြေခံဖြစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို စပိန်ဘုန်းတော်ကြီး ပက်ဒရို ပွန်စီ ဒီ လီယွန် (Pedro Ponce de León) က ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခဲ့သည်။၁၆၂၀ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံမှ ဟွမ် ပါဘလို ဘိုနက် (Juan Pablo Bonet) သည် မက်ဒရစ်မြို့တွင် Reducción de las letras y arte para enseñar a hablar a los mudos ခေါ် စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။[၈]ယင်းစာအုပ်သည် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား၏ အသံထွက်ဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ဖော်ပြသည့် ပထမဆုံး ခေတ်သစ်ကျမ်းစာတစ်စောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး နားမကြားသူများအတွက် ပါးစပ်ဖြင့် စကားပြောသင်ကြားရေးနည်းလမ်းနှင့် လက်ချောင်းအက္ခရာစနစ်ကို ဖော်ပြထားသည်။ဗြိတိန်တွင်လည်း လက်ချောင်းအက္ခရာများကို လျှို့ဝှက်ဆက်သွယ်ရေး၊ လူထုရှေ့ စကားပြောခြင်းနှင့် နားမကြားသူများနှင့် ဆက်သွယ်ရေး စသည့် ရည်ရွယ်ချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။[၇]၁၆၈၀ ခုနှစ်တွင် ဂျော့ခ်ျ ဒယ်လ်ဂါနို (George Dalgarno) သည် Didascalocophus, or, The Deaf and Dumb Man's Tutor ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး လက်ချောင်းများ၏ အဆစ်နေရာများကို အသုံးပြု၍ စာလုံးများကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည့် လက်ချောင်းအက္ခရာစနစ်တစ်ရပ်ကို တင်ပြခဲ့သည်။[၉] ၁၆၉၈ ခုနှစ်တွင် Digiti Lingua ခေါ် လက်နှစ်ဖက်အက္ခရာစနစ်ကို ဖော်ပြသည့် စာစောင်တစ်စောင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။[၁၀]ယင်းစနစ်များသည် ယနေ့ခေတ် ဗြိတိန် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား (BSL)၊ ဩစတြေးလျ လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား (Auslan) နှင့် နယူးဇီလန် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား (NZSL) တို့တွင် အသုံးပြုသော လက်နှစ်ဖက်အက္ခရာများ၏ အခြေခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[၁၁]
၁၈ ရာစုတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ အာဘေး ရှားလ်-မီရှဲ ဒီ လ'အေပယ် (Abbé Charles-Michel de l'Épée) သည် နားမကြားသူများအတွက် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး လူထုကျောင်းကို တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။သူသည် ထိုစဉ်က ပြင်သစ်တွင် နားမကြားသူများ အသုံးပြုနေကြသော လက်ဟန်များကို စနစ်တကျ စုစည်းကာ ပြင်သစ်လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားကို အခြေခံသည့် သင်ကြားရေးနည်းစနစ်ကို ပုံဖော်ခဲ့သည်။ ထိုကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် သူ့ကို လက်ဟန်ပြ ပညာရေး၏ ရှေ့ဆောင်ဖခင်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။[၇]၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပညာရှင် သောမတ်စ် ဟော့ပ်ကင် ဂယ်လာဒက် (Thomas Hopkins Gallaudet) သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်လေ့လာပြီး ပြင်သစ်ဆရာ လော်ရင့် ကလဲရ် (Laurent Clerc) နှင့်အတူ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ နားမကြားသူများအတွက် ပထမဆုံးကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ [၁၂]ဤကျောင်းမှတစ်ဆင့် အမေရိကန် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် ဝါရှင်တန်ဒီစီ၌ Columbia Institution for the Instruction of the Deaf and Dumb and the Blind ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ် မိုင်းနား ဂယ်လာဒက် (Edward Miner Gallaudet) သည် ယင်းကျောင်း၏ ပထမဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။[၁၃]၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား နားမကြားသူများကောလိပ် (National College for the Deaf and Dumb) အဖြစ် ကောလိပ်အဆင့် ပညာရေးပေးအပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။[၁၄]ယနေ့တွင် Gallaudet University ဟု ခေါ်တွင်ပြီး နားမကြားသူများနှင့် နားကြားအားနည်းသူများအတွက် သီးသန့်ရည်ရွယ်ထားသည့် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးနှင့် ယနေ့တိုင် တစ်ခုတည်းသော အဆင့်မြင့်ပညာရေးအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။[၁၅]၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် အီတလီနိုင်ငံ မီလန်မြို့၌ ကျင်းပသော နားမကြားသူများပညာရေးဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာညီလာခံတွင် ကျောင်းများ၌ လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားအသုံးပြုခြင်းကို တားမြစ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားသည် ပညာရေးလောကတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဖိနှိပ်ခံခဲ့ရပြီး နားမကြားကလေးငယ်များစွာ၏ ဘာသာစကားဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[၁၆]
၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အမေရိကန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဝီလျံ စတိုကီး (William Stokoe) သည် အမေရိကန် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား (ASL) ၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဘာသာဗေဒနည်းလမ်းများဖြင့် လေ့လာခဲ့ပြီး ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် Sign Language Structure: An Outline of the Visual Communication Systems of the American Deaf ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။[၁၇] ထိုသုတေသနသည် ASL ကို ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံရှိသည့် သဘာဝဘာသာစကားတစ်ရပ်အဖြစ် လေ့လာသုံးသပ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။[၁၈]နိုင်ငံတကာ လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား (International Sign, IS) ကို ယခင်က Gestuno ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး နားမကြားသူများ၏ နိုင်ငံတကာ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ (Deaflympics) နှင့် ကမ္ဘာ့နားမကြားသူများအဖွဲ့ချုပ် အစည်းအဝေးများကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာ အခမ်းအနားများတွင် အဓိက အသုံးပြုသည်။[၁၉]
ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ
[ပြင်ဆင်ရန်]လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများသည် စကားပြောဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် စွမ်းရည်နှင့် ရှုပ်ထွေးမှုအဆင့် ပြည့်ဝသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့သည် သဘာဝဘာသာစကားအားလုံးတွင် တွေ့ရသော အခြေခံဂုဏ်သတ္တိများ ရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ထိုဂုဏ်သတ္တိများတွင် duality of patterning (အဓိပ္ပာယ်မဲ့ သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းများကို အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပေါင်းစပ်နိုင်ခြင်း) နှင့် recursion (သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများ ထပ်ဆင့်အသုံးပြုနိုင်ခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများတွင် အသံထွက်များ မရှိသော်လည်း စကားပြောဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများနှင့် တည်ဆောက်ပုံများ တိကျစွာ ပါဝင်သည်။ လက်ဟန်တစ်ခုချင်းစီကို အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်အောင် ဖန်တီးရာတွင် အဓိက အစိတ်အပိုင်း ၅ ရပ် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
လက်ပုံသဏ္ဌာန် — လက်ချောင်းများနှင့် လက်ဝါး၏ တိကျသော ပုံစံ။
လက်တည်နေရာ — ခန္ဓာကိုယ်၏ မည်သည့်နေရာတွင် လက်ကို ထားရှိလှုပ်ရှားသည်ဆိုသည့် အချက်။
လှုပ်ရှားမှု — လက်၏ ရွေ့လျားပုံ လမ်းကြောင်း။
လက်အနေအထား — လက်ဖဝါး သို့မဟုတ် လက်ချောင်းများ မည်သည့်ဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသည်ကို ဖော်ပြခြင်း။
မျက်နှာအမူအရာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်လှုပ်ရှားမှု — မျက်နှာအမူအရာသည် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားတွင် သဒ္ဒါအတွက် အလွန်အရေးကြီးသည်။ မေးခွန်းမေးခြင်း၊ ငြင်းဆိုခြင်း၊ အံ့ဩခြင်းနှင့် အာမေဋိတ်ပြခြင်းများကို မျက်ခုံးပင့်ခြင်း၊ မျက်နှာပေးပြောင်းခြင်းတို့ဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။
လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများသည် အသံထွက်ဘာသာစကားများကဲ့သို့ တစ်လုံးချင်း အစဉ်လိုက်ပြောရုံသာမက လက်၊ မျက်နှာနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာတို့ကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း အသုံးပြုကာ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤသည်ကို Simultaneity ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဤတစ်ပြိုင်နက် ဖော်ပြနိုင်မှုကို အလွန်အကျွံ မမှတ်ယူသင့်ပေ။ အကြောင်းမှာ လက်နှစ်ဖက်စလုံးကို အသုံးပြုရာတွင် မော်တာဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ ရှိသောကြောင့် လက်ဟန်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်များသည် များသောအားဖြင့် အချိုးညီမှုကို ဦးတည်လေ့ရှိပြီး တစ်ဖက်တည်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည့် လက်ဟန်များလည်း ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဝါကျများဖွဲ့စည်းရာတွင် လက်ဟန်များကို အစဉ်လိုက် စီစဉ်ရခြင်းမှာ စကားပြောဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
လက်မဟုတ်သော အချက်ပြသင်္ကေတများ
[ပြင်ဆင်ရန်]လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများသည် ၎င်းတို့၏ အသံအနိမ့်အမြင့်၊ လေယူလေသိမ်းကဲ့သို့သော prosody များကို လက်မဟုတ်သော အချက်ပြသင်္ကေတများမှတစ်ဆင့် ဖော်ပြကြသည်။ ခန္ဓာကိုယ်၊ ဦးခေါင်း၊ မျက်ခုံး၊ မျက်လုံး၊ ပါးနှင့် ပါးစပ်တို့၏ ဟန်အမူအရာများကို အမျိုးမျိုး ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကာ ဝေါဟာရဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု၊ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ နာမဝိသေသန သို့မဟုတ် ကြိယာဝိသေသနဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာနှင့် စကားပြောဆိုမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဖော်ပြသည်။
လက်ဟန်တွင် လက်လှုပ်ရှားမှုအပြင် လျှာသည် အောက်နှုတ်ခမ်းကို ထိရန်၊ ဦးခေါင်းကို ဘယ်ညာ လှုပ်ရှားရန် လိုအပ်သည်။ ထိုမျက်နှာအမူအရာများ မပါလျှင် ယင်းလက်ဟန်ကို “late” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသွားနိုင်သည်။ ဝါကျတစ်ခု၏ အကြောင်းအရာကို လက်ဖြင့် ဖော်ပြသော်လည်း သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်အများစုကို လက်မဟုတ်သော အချက်ပြများဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ မေးခွန်းများ၊ ငြင်းဆိုချက်များ၊ ဆွေမျိုးပြုဝါကျများနှင့် အကြောင်းအရာကို အသားပေးဖော်ပြခြင်းတို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ASL နှင့် BSL တို့တွင် ဟုတ်/မဟုတ် မေးခွန်းများကို မျက်ခုံးပင့်ခြင်းနှင့် ဦးခေါင်းကို ရှေ့သို့ အနည်းငယ် ငုံ့ခြင်းတို့ဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။စကားပြောဆိုရာတွင် အလှည့်လဲမှုများကိုလည်း ဦးခေါင်းလှုပ်ရှားမှုနှင့် အကြည့်အာရုံဖြင့် ထိန်းညှိကြသည်။ လက်ဟန်ပြောသူသည် မိမိပြောနေစဉ် တစ်ဖက်လူကို မကြည့်ဘဲ နေခြင်းဖြင့် အလှည့်မပေးသေးကြောင်း ပြသနိုင်ပြီး မျက်လုံးချင်း ဆုံအောင် ကြည့်ခြင်းဖြင့် အလှည့်ပေးနိုင်သည်။
အိုင်ကွန်နီစီတီ (Iconicity)
[ပြင်ဆင်ရန်]Iconicity ဆိုသည်မှာ သင်္ကေတတစ်ခု၏ ပုံစံနှင့် ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်တို့အကြား ဆင်တူမှု သို့မဟုတ် နှိုင်းယှဉ်နိုင်မှု ဖြစ်သည်။ လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများတွင် စကားပြောဘာသာစကားများထက် ပိုမိုစနစ်တကျ ကျယ်ပြန့်စွာ တွေ့ရတတ်သည်။ သို့သော် ယင်းကွာခြားချက်သည် ပကတိကွဲပြားမှု မဟုတ်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် နားမကြားကလေးငယ်များသည် မိမိတို့ဖော်ပြလိုသည့်အရာအတွက် သက်ဆိုင်ရာလက်ဟန်ကို မသိသေးပါက အတုခိုးသော သင်္ကေတများကို ကြံဖန်ဖန်တီးလေ့ရှိသည်။
သို့သော် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားတစ်ခုအတွင်း အိုင်ကွန်နီစီတီသည် ဘယ်သောအခါမျှ လုံးဝ ပျောက်ကွယ်မသွားသော်လည်း လက်ဟန်ပုံစံများသည် ဓလေ့ထုံးတမ်းဆိုင်ရာ ဖြစ်လာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း အားနည်းလာတတ်သည်။ နန်စီ ဖရစ်ရှ်ဘာ့ဂ် (Nancy Frishberg) ၏ လေ့လာချက်အရ အိုင်ကွန်နီစီတီသည် မူလက လက်ဟန်များစွာတွင် ပါရှိသော်လည်း သဘာဝသဒ္ဒါဖြစ်စဉ်များ အသုံးပြုခြင်းကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားကြောင်း သုံးသပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စိတ်ပညာရှင် ရော်ဂျာ ဘရောင်း (Roger Brown) ၏ လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် အိုင်ကွန်နီစီတီမြင့်မားသော လက်ဟန်များကို သင်ကြားခံရသော ကလေးများသည် အိုင်ကွန်နီစီတီနည်းပါးသော လက်ဟန်များကို သင်ကြားခံရသော ကလေးများထက် မှတ်မိနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဘာသာဗေဒပညာရှင် အယ်လစ်ဆာ နယူးပို့တ် (Elissa Newport) နှင့် ရစ်ချတ် မိုင်ယာ (Richard Meier) တို့က အိုင်ကွန်နီစီတီသည် ASL သင်ယူမှုအပေါ် လက်တွေ့အားဖြင့် သက်ရောက်မှု မရှိသလောက်ဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။
စကားပြောဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှု
[ပြင်ဆင်ရန်]အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]
လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားသည် စကားပြောဘာသာစကားကို လက်သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ နားမကြားကျောင်းများမှ နားကြားနိုင်သော ဆရာများဖြစ်ကြသည့် Charles-Michel de l'Épée သို့မဟုတ် Thomas Hopkins Gallaudet တို့ကို လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား၏ “တီထွင်သူများ” အဖြစ် မကြာခဏ မှားယွင်းစွာ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ အမှန်တကယ်တွင်မူ လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများသည် အခြားသော သဘာဝဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုသူများ၊ ဤနေရာတွင် နားမကြားသူများက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဗြိတိန် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား (BSL) နှင့် အမေရိကန် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား (ASL) တို့သည် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့တွင် အင်္ဂလိပ်စကားကို ပြောကြသော်လည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အလွန်ကွဲပြားကာ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ခြင်း မရှိပေ။ သဒ္ဒါသဘောအရ ASL သည် အင်္ဂလိပ်ထက် ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည်။သို့သော် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများသည် မိမိတို့နှင့် ထိတွေ့နေသော စကားပြောဘာသာစကားများမှ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများကို ငှားယူလေ့ရှိသည်။ လက်ချောင်းစာလုံးပေါင်းနည်း (Fingerspelling) ကို သင့်လျော်သော လက်ဟန်မရှိသေးသည့် အချိန်တွင် စကားပြောဘာသာစကားမှ စကားလုံးတစ်လုံးကို ငှားယူရန် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် လူများနှင့် နေရာများ၏ အမည်များအတွက် အသုံးပြုသည်။
ကမ္ဘာ့ထင်ရှားသော လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကားများ
[ပြင်ဆင်ရန်]ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံအလိုက်၊ ဒေသအလိုက် တီထွင်အသုံးပြုလျက်ရှိသော လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား ရာပေါင်းများစွာ တည်ရှိနေသည်။ ထင်ရှားသော အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
| ဘာသာစကား | အဓိကအသုံးပြုရာဒေသ | မှတ်ချက် |
|---|---|---|
| ASL (American Sign Language) | အမေရိကန်၊ ကနေဒါ | ကမ္ဘာတွင် လူသုံးအများဆုံး လက်ဟန်ပြစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ |
| BSL (British Sign Language) | ဗြိတိန် | ASL နှင့် သဒ္ဒါရော ဝေါဟာရပါ ကွဲပြားသည်။ |
| LSF (French Sign Language) | ပြင်သစ် | ဥရောပနှင့် အမေရိကန် လက်ဟန်ပြစနစ်များစွာအပေါ် သက်ရောက်မှုကြီးမားခဲ့သည်။ |
| JSL (Japanese Sign Language) | ဂျပန် | အာရှဒေသအတွင်း ထင်ရှားသည်။ |
| CSL (Chinese Sign Language) | တရုတ် | ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ |
| IS (International Sign) | နိုင်ငံတကာ အစည်းအဝေးများ | သီးခြားမိခင်ဘာသာစကားမဟုတ်ဘဲ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးပြုသော ပေါင်းစပ်စနစ်ဖြစ်သည်။ |
၂၀၂၁ ခုနှစ် စာရင်းများအရ အင်ဒို–ပါကစ္စတန် လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား (Indo-Pakistani Sign Language) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုသူ အများဆုံး လက်ဟန်ပြ ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- 1 2 Sandler၊ Wendy; Lillo-Martin၊ Diane C. (2006)။ Sign Language and Linguistic Universals။ Cambridge: Cambridge University Press။ pp. 3–5။ ISBN 978-0-521-48248-6။
- ↑ Sign Language။ National Institutes of Health။ 14 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Ethnologue: Languages of the World။ SIL International။ 14 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Atlas of Sign Language Structures။ 14 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ What is Sign Language?။ Linguistic Society of America။ 14 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Bauman၊ H-Dirksen L. (2008)။ "On the Disconstruction of (Sign) Language in the Western Tradition: A Deaf Reading of Plato's Cratylus"။ Open Your Eyes: Deaf Studies Talking။ Minneapolis: University of Minnesota Press။ pp. 127–145။ ISBN 978-0-8166-4619-7။
- 1 2 3 History of sign language။ 15 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Bonet, Juan Pablo (1620)။ Reducción de las letras y arte para enseñar a hablar a los mudos။ Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes။ 26 September 2015 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 14 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Dalgarno, George (1680)။ Didascalocophus, or the deaf and dumb mans tutor။ Gallaudet University။ 14 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Dalgarno, George (1680)။ Didascalocophus, or the deaf and dumb mans tutor။ Gallaudet University။ 14 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ BSL Timeline။ University College London။ 14 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Gallaudet's 150-year history all began with a chance encounter။ Gallaudet University။ 15 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ History။ Gallaudet University။ 15 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ At a Glance။ Gallaudet University။ 15 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Gallaudet's 150-year history all began with a chance encounter။ Gallaudet University။ 15 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Report of the proceedings of the International Congress on the Education of the Deaf, held at Milan, September 6th-11th, 1880။ Gallaudet University (1880)။ 15 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Stokoe၊ William C. (1960)။ Sign Language Structure: An Outline of the Visual Communication Systems of the American Deaf။ Studies in Linguistics: Occasional Papers။ Buffalo, New York: Department of Anthropology and Linguistics, University of Buffalo။ p. 78။
- ↑ American Sign Language။ 15 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Mesch၊ Johanna (2010)။ Perspectives on the Concept and Definition of International Sign (PDF) (အစီရင်ခံစာ)။ World Federation of the Deaf။ 9 October 2024 တွင် မူရင်း (PDF) အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 16 August 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။