လက်တင်ဘာသာစကား

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
အ​ညွှန်း​သို့ ခုန်ကူးရန် ရှာဖွေရန် ခုန်ကူးမည်

လက်တင်ဘာသာစကား (Latin:lingua latīnaIPA: [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna])သည် အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ၏ အီတာလစ်ဘာသာစကားခွဲတွင် ပါဝင်သော ရှေးရိုးဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ လက်တင်အက္ခရာသည် အီထရပ်စကန်နှင့် ဂရိအက္ခရာတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ လက်တင်ဘာသာစကားကို ကနဦးပြောခဲ့ကြသူများမှာ အီတလီနိုင်ငံလေရှီယမ်ဒေသ မှ ဖြစ်ကြသည်။[၁]

လက်တင်ဘာသာစကားကို ‌ရောမခေတ်က လက်တီယူမ် "Latium" အမည်ဖြင့်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအချို့တို့သည် လက်တင်ဘာသာမှမွေးယူထားသောစကားလုံများပင်ဖြစ်ကြသည်။ ဗာတီကန်စီးတီး၏ ဘာသာစကားသည်လည်း လက်တင်ဘာသာပင်ဖြစ်သည်။

ယခုအခါတွင် လက်တင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုခြင်းမရှိကြသော်လည်း တက္ကသိုလ်၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆောင်ပုဒ်များတွင် တွေ့ရပါသေးသည်။ ဂျာမဏီနိုင်ငံတွင်လည်း ဘရီးမန်းရေဒီယိုမှ လက်တင်ဘာသာဆိုင်ရာသိမှတ်ဖွယ်တို့ကို ဖြန့်ချိခဲ့ပါသည်။[၂]

လက်တင်ဘာသာဖြင့်သာရေးသားထားသော လက်တင်ဝီကီပီးဒီးယား (Vicipaedia Latina) ဟူ၍ရှိရာ ဆောင်းပါးပေါင်း ၁၃၄,၀၀၀ ကျော်ရှိပါသည်။[၃]

အက္ခရာများ[ပြင်ဆင်ရန်]

လက်တင်ဘာသာစကား၏ အက္ခရာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

Aa,Bb,Cc,Dd,Ee,Ff,Gg,Hh,Ii,Kk,Ll,Mm,Nn,Oo,Pp,Qq,Rr,Ss,Tt,Vv (Uu),Xx,Yy,Zz

ယင်းတို့ကို အောက်ပါအတိုင်းဖတ်ရသည်။

a - အာ

b - ဘယ်

c - ခယ်

d - ဒယ်

e - အယ်

f - အက်ဖ်

g - ဂယ်

h - ဟာ

i - အီ

k - ခါ

l - အလ်

m - အမ်

n - အန်

o - အို

p - ပယ်

q - ခူ

r - "error" စကားလုံးမှ "err" (ရကောက်လျှာလိပ်သံဖြင့်)

s - အက်စ်

t - တယ်

v - အူ

x - အစ်ခ်စ်

y - အီဂရိုင်းခါ (ဂရိ "I" ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်)

z - ဇယ်ထာ

အသံထွက်ပုံ[ပြင်ဆင်ရန်]

လက်တင်ဘာသာစကား၏ အသံထွက်ပုံသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအသံထွက်နှင့် အနည်းငယ်ကွဲပြားခြားနားသည်။

ဗျည်းများ[ပြင်ဆင်ရန်]

b သည် "ဘ" အသံ

c သည် "ခ" အသံ

d သည် "ဒ" အသံ

f သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်အတူ

g သည် "ဂ" အသံ

h သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်အတူ

i သည် ဗျည်းနှင့်သရနှစ်မျိုးရှိကာ ဗျည်းသံကို "ယ" အသံဖြင့်ထွက်သည်။ "J" ဟူ၍လည်း ရေး၍ရသည်။

k သည် "ခ" အသံ

l သည် "လ" အသံ

m သည် "မ" အသံ

n သည် "န" အသံ

p သည် "ပ" အသံ

q ၏‌အနောက်တွင် "u" လိုက်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ "qu" သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်ဆင်တူသည်။

r သည် ရကောက်လျှာလိပ်သံဖြင့် ထွက်သည်။

s သည် "စ" အသံ

t သည် "တ" အသံ

v သည်လည်း ဗျည်းနှင်သရကွဲပြန်သည်။ သရဟုကွဲပြားစေရန် "u" ဟု ယခုခေတ်စာအုပ်များတွင်‌ရေးသားကြသည်။ ဗျည်း "v" ကို "ဝ" အသံဖြင့်ထွက်သည်။

x သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "extract" မှ "x" အသံ

z သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "adze" မှ "dz" အသံ

သရများ[ပြင်ဆင်ရန်]

a သည် "အ"

ā သည် "အာ"

i သည် "အစ်"

ī သည် "ဤ"

"o" သည် "အော့"

"ō" သည် "အို/အိုး"

"u/v" သည် "ဥ"

"ū/v̄' သည် "ဦ"

e သည် "အက်"

ē သည် "ဧ"

y သည် "အျူ"

ȳ သည် "အျူး"

"y" ကိုမူဂရိစကားလုံးတွင်သာတွေ့ရသည်။

သရတွဲများ[ပြင်ဆင်ရန်]

"ae (æ)" သည် "အိုင်း"

"oe (œ)" သည် "အွိုင်း"

"eu" သည် "အေယူ" အသံကို မြန်မြန်ထွက်သည်။

"au" သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "out" မှ "ou"

"ei" သည် "အေး"

"ui" သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "quick" မှ "ui"

ဗျည်းတွဲများ[ပြင်ဆင်ရန်]

"ch" သည် "ခ" သံပြင်းပြင်း

"th" သည် "ထ" အသံ

"ph" သည် "ဖ" အသံ

နမူနာစကားလုံးများ[ပြင်ဆင်ရန်]

Amīcus- အမိကုစ် (သူငယ်ချင်း)၊ Iūdex - ယူဒက်(စ်) (တရားသူကြီး)၊ Vēnālīcius- ဝေနာလီခစ်အု(စ်) (ကျွန်ရောင်းသူ)၊ Poēta- ပေါ့အေတ (ကဗျာဆရာ)၊ Leō- လက်အို (ခြင်္သေ့)၊ Vīllae - ဝီလိုင်း (အိမ်များ)၊ Īrātus- အီရာတု(စ်) (စိတ်ဆိုးသည်)

ကိုးကား[ပြင်ဆင်ရန်]

  1. Sandys, John Edwin (1910). A companion to Latin studies. Chicago: University of Chicago Press, 811–812။ 
  2. "Latein: Nuntii Latini mensis lunii 2010: Lateinischer Monats rückblick" (in Latin). Radio Bremen. Archived from the original on 18 June 2010. Retrieved 16 July 2010
  3. Gomes, Lee (September 29, 2007). "Veni, Vidi, Wiki: Latin Isn't Dead on 'Vicipaedia' – Online Reference Features Britannia Spears, Disneyi; Disputing Computatrum". The Wall Street Journal. Retrieved September 30, 2011.
  • Benjamin L. D'ooge - Latin for beginners