ရော်လီ၊ ဆာ ဝေါ်လတာ

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​
ဆာ ဝေါ်လတာ ရော်လီ

ရော်လီ၊ ဆာ ဝေါ်လတာ (ခရစ် ၁၅၅၂-၁၆၁၈)[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ဆာ ဝေါ်လတာ ရော်လီသည် အင်္ဂလန်ပြည် ပထမ အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မလက်ထက် လူရည်ချွန်များ ထွက်ပေါ် သောခေတ်တွင် နိုင်ငံရေးသမားအဖြစ်နှင့်၎င်း၊ စစ်သားအဖြစ် နှင့်၎င်း၊ သင်္ဘောသားအဖြစ်နှင့်၎င်း၊ ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေ သူအဖြစ်နှင့်၎င်း၊ ကဗျာဆရာ၊ နိုင်ငံသမိုင်းဆရာအဖြစ်နှင့်၎င်း အဘက်ဘက်၌ ထူးချွန်သူ ဖြစ်ပေသည်။ ရော်လီသည် အထူး သဖြင့် သမုဒ္ဒရာရေပြင်တစ်ဖက်ရှိ အမေရိကတိုက်၌ အင်္ဂလန် ပြည်သစ်ကို တည်ထောင်ရန် ဆန္ဒပြင်းပြခဲ့၏။ ထိုဆန္ဒကို ပြည့် ဝအောင် ရော်လီသည် အဆီးအတားအမျိုးမျိုးကြားထဲမှ ကြိုး စားအားထုတ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး မင်းဒဏ်သင့်၍ အသတ်ခံ ရချိန်၌ပင် လူစွမ်းကောင်းတစ်ယောက်ပီပီ အသေခံခဲ့လေသည်။ ဝေါ်လတာ ရောလီသည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်ခန့်တွင် အင်္ဂလန် ပြည် ဒက်ဗွန်ရှိုင်ယာနယ်၌ ဖွားမြင်၍ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် တွင် ပညာသင်ကြား၏။ တက္ကသိုလ်တွင် တစ်နှစ်မျှ နေပြီး နောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့သွား၍ အယူဝါဒရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွဲနေ သော ဟျူးဂျနိုးတို့ဘက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်လေသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန် သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် ညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဆာဟမ်ဖရီဂီးလဗတ်နှင့်အတူ ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေရန် အမေရိကတိုက်ဘက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ခရီးထွက်ခဲ့ သည်မှာ စင်စစ်အားဖြင့် စပိန်ပိုင်သင်္ဘောများကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်လုယူရန် ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း အကျိုးမရှိဘဲ ပြန် လာခဲ့ကြရသည်။ ရော်လီသည် ၁၅၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်။ စစ်ဗိုလ်အဖြစ်နှင့် အိုင်းရစ်သူပုန် အရေးကို အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းရာ၌ ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် နာမည်ထင်ပေါ် လာသည်။ ထိုနောက် ရော်လီသည် နန်းတော်သို့ ရောက်ရှိရာ၌ အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မက မျက်နှာသာပေးကာ မြေ|ာက်စားခြင်း ခံရသည်။ တစ်ခါက ဘုရင်မထွက်တော်မူသောအခါ လမ်းတွင် ရွံ့အိုင်ရှိနေသဖြင့် ရပ်တန့်နေခိုက် ရော်လီသည် အလိုက်သိစွာ မိမိ၏ အဖိုးတန်ဝတ်ရုံကိုခင်း၍ ဘုရင်မအား ထိုဝတ်ရုံပေါ်တွင် နင်းကာ လျှောက်သွားစေသည်ဟူ၍ ပြောစမှတ် ပြုကြသည်။ မည်သို့ဖြစ်စေ ရော်လီသည် ဥပဓိရုပ်ကောင်း၍ ထီးနန်းဆန်ဆန် ရည်မွန်စွာ ဆက်ဆံတတ်သဖြင့် အရှင်မွေးက နေ့ခြင်းကြီးဟူဘိ သို့ ဘုရင်မက မြေယာအပိုင် ပေး၍၎င်း၊ ကုန်သွယ်ခွင့်ပေး၍ ၎င်း၊ အခြားအခွင့်အရေးများ ပေး၍၎င်း ခြီးမြှင့်မြေ|ာက်စားထား လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မသည် ရော်လီ အား ဆာဘွဲ့ အပ်နှင်း၍ သူကောင်းပြုသည်။ သို့ရာတွင် သူ သည် မာနကြီး၍ မခန့်လေးစားနိုင်တတ်သဖြင့် သူ့အား မလို မုန်းတီးသူများလည်း ရှိလေသည်။

အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မသည် ဆာရော်လီကိုယ်တိုင် ခရီး ထွက်စူးစမ်းခြင်းကို ခွင့်မပြုချေ။ ထိုကြောင့် ရော်လီသည် အမေရိကတိုက်တွင် နယ်သစ်တည်ရန် ခရီးထွက် စူးစမ်းသည့် အဖွဲ့များကို တစ်ဖွဲ့ပြီး တစ်ဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ သည် အမေရိကတိုက်၌ ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်မှ ဖလော်ရီဒါ ပြည်နယ်အထိ ဒေသကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်တွင် ရော်လီက အပျိုစင်ဘုရင်မ အယ်လစ်ဇဗက်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ဗာဂျင်းနီးယားဟု အမည်မှည့်လေသည်။ ရော်လီစေလွတ်ခဲ့ သော အခြားအဖွဲ့များမှာမူ မအောင်မြင်ခဲ့ကြချေ။

၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ တိုက်ခိုက်ရန် ချီတက် လာသော စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖြိုခွင်းရာ၌ ရော်လီလည်း ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် စပိန်နှင့် ဆင်နွဲခဲ့ရသော ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ၌ ဆက်လက်ပါဝင်ခဲ့ လေသည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဂီယားနားနယ်၌ အဲဒိုရားဒိုးခေါ် ရွှေxGufသည့်အရပ်ကို သွားရောက်ရှာဖွေရာ လက်ချည်း ပြန်ခဲ့ရလေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ဂီယားနားခရီးအကြောင်း စာအုပ်ကို ရေးသည်။

ရော်လီသည် အိုင်ယာလန်ပြည်သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ကဗျာ ဆရာ အက်ဒမန် ဆပင်စာနှင့် သိကျွမ်းခဲ့၏။ ထိုကဗျာဆရာ ရေးသော လင်္ကာတစ်ပုဒ်ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန်အတွက်၎င်း၊ နန်းတော်မှ ရိက္ခာတော်ထောက်ပံ့ရန် အတွက်၎င်း ရော်လီသည် ကူညီခဲ့၏။

( ဆပင်စာအက်ဒမန်-။) ထိုပြင် အိုင်ယာလန် ပြည်၌ အာလူးနှင့်ဆေးပင်ကို စတင်စိုက်ပျိုးရန်လည်း အားပေး ကူညီခဲ့သည်။ ရော်လီသည် ဘုရင်မ၏အပျိုတော်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ် သည့် အချိန်ကစ၍ နန်းတော်၌ 0x100သဇာမရှိတော့ချေ။ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင် အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ နတ်ရွာစံ၍ ပထမဂျိမ်းဘုရင် နန်းတက်လာသောအခါ ရော်လီသည် မိမိထီးနန်း မဆက်ခံနိုင် အောင် တစ်ဖက်မှ ကြံစည်သည်ဟူ၍ ဘုရင်က မသင်္ကာသဖြင့် အဆောင်အယောင်နှင့် အခွင့်အရေးများကို ရုပ်သိမ်းလေသည်။ ထိုနောက် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံမှု စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ရော်လီအား ဖမ်းဆီး၍ သေဒဏ်ချမှတ်၏။ သို့ရာတွင် သေဒဏ်မှ တစ်သက် တစ်ကျွန်းသို့ ပြောင်းလိုက်သောကြောင့် ရော်လီသည် လန်ဒန် မျှော်စင်၌ ၁၆၁၆ ခုနှစ်အထိ ၁၃ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းချ ထားခြင်း ခံရလေသည်။ အကျဉ်းခံနေရချိန်တွင် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို စတင်ရေးခဲ့ရာ ပထမတွဲသာ ပြီးစီးသည်။

၁၆၁၆ ခုနှစ်၌ ဂျိမ်းဘုရင်သည် ရော်လီကို ထောင်မှလွှတ် ၍ တောင်အမေရိကတိုက် အော်ရင်နိုးကိုးမြစ် တစ်လျှောက်၌ ရွှေတွင်းရှာဖွေရန် အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်စေသည်။ စပိန်လူမျိုး များနှင့် ပဋိပက္ခမဖြစ်စေရဟူ၍လည်း အမိန့်ပေးလိုက်၏။ ရော်လီသည် ရွှေတွင်းကိုမတွေ့ဘဲ ပြန်ခဲ့ရသည်။ စပိန်လူမျိုးများ နှင့်မူကား တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဂျိမ်းဘုရင်သည် ရော်လီကို တစ်ဖန် ဖမ်းဆီး၍ ၁၆၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက် နေ့တွင် သေဒဏ်ပေးကာ အဆုံးစီရင်လေသည်။ ရော်လီသည် သေရအံ့ဆဲဆဲတွင် လူသတ်သမားလက်ထဲရှိ ပုဆိန်သွား ထက် သည် မထက်သည်ကိုပင် လက်ဖြင့် စမ်းကြည့်သွားသေးသည်ဟု ဆို၏။[၁]

ကိုးကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)