ရသာရုံ
(ရသာရုံ- အရသာအာရုံ၊ လျက်စရာအာရုံ) အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာနှင့် တရားရှုမှတ်မှု ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်-
ရသာရုံ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က)
[ပြင်ဆင်ရန်]- လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား): ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်ဓာတ်) ကို ထိခိုက် ရိုက်ခတ်ခြင်း သဘော။
- ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်): ဇိဝှါဝိညာဏ် (အရသာသိစိတ်) ၏ အာရုံဖြစ်ခြင်း ကိစ္စ (အာရမ္မဏပစ္စည်း အဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း)။
- ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး): ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ ကျက်စားရာ အာရုံ (စားကျက်) ဖြစ်ခြင်း သဘော။
- ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း): မိမိ (ရသာရုံ) နှင့်အတူ ကလာပ်တစ်ခုတည်း၌ ဖြစ်သော မှီရာ မဟာဘုတ် ဓာတ်ကြီးလေးပါး။
ရသာရုံ အမည်ရခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]- "ရသန္တိ တံ သတ္တာတိ ရသော၊ အဿာဒေန္တီတိ အတ္ထော" - သတ္တဝါတို့သည် ထိုအာရုံကို သာယာ နှစ်သက်တတ်ကုန်သောကြောင့် ရသ မည်၏။
- ဆိုလိုသည်မှာ ဇိဝှါဝိညာဏ် (လျှာသိစိတ်) ဖြင့် သိနိုင်သော၊ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ ဆိုးသည်ဖြစ်စေ သာယာအပ်သော အရသာ အားလုံး (ချို၊ ချဉ်၊ ငံ၊ စပ်၊ ဖန်၊ ခါး ဟူသော အရသာ ၆ ပါး) ကို ရသာရုံဟု ခေါ်သည်။
ပသာဒရုပ်များ ကွဲပြားရခြင်း အကြောင်း (ကံ၏ စွမ်းရည်)
[ပြင်ဆင်ရန်]- ပသာဒရုပ် (အကြည်ဓာတ်) ငါးမျိုးလုံးသည် မှီရာ မဟာဘုတ်တို့ကို ကြည်လင်စေတတ်သော သဘောချင်း တူညီကြသည်။
- သို့သော် စက္ခုပသာဒသည် ရူပါရုံကိုသာ လက်ခံနိုင်ပြီး၊ သောတပသာဒသည် သဒ္ဒါရုံကိုသာ လက်ခံနိုင်သည် စသည်ဖြင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာ ကွဲပြားသွားရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ကို ဖြစ်စေသော အတိတ်ကံ ကွဲပြားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
- မှီရာ မဟာဘုတ် ကွဲပြားမှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုထို အာရုံကို လိုလားတောင့်တသော တဏှာကို အခြေခံသည့် ကံတရား၏ ဖန်တီးမှုကြောင့်သာ ပသာဒရုပ် တစ်ခုစီ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ကွဲပြားသွားရခြင်း ဖြစ်သည်။
သမ္ပတ္တ နှင့် အသမ္ပတ္တ (အာရုံကို လက်ခံပုံ)
[ပြင်ဆင်ရန်]ပသာဒရုပ် (၅) မျိုးသည် အာရုံကို လက်ခံပုံ (ဂေါစရဂ္ဂါဟက ဖြစ်ပုံ) အားဖြင့် နှစ်မျိုး ကွဲပြားသည်-
အသမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂါဟက (မရောက်လာသော အာရုံကို ယူသောရုပ်):
- စက္ခုပသာဒ (မျက်စိ) နှင့် သောတပသာဒ (နား) တို့ ဖြစ်သည်။
- ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ မှီရာ မဟာဘုတ်ထံသို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိ ထိကပ်ခြင်း မရှိသော ရူပါရုံ (အဆင်း) နှင့် သဒ္ဒါရုံ (အသံ) တို့ကို အာရုံယူကြသည်။
- အကြောင်းရင်း: မြင်စိတ်ဖြစ်ရန် အလင်းရောင် (အာလောက) လိုအပ်ပြီး၊ ကြားစိတ်ဖြစ်ရန် လေဟာနယ် (အာကာသ) လိုအပ်သည်။ အကယ်၍ အဆင်းသည် မျက်စိ၌ တိုက်ရိုက်ထိကပ်နေလျှင် အလင်းရောင်ဝင်ရန် နေရာမရှိ၊ အသံသည် နား၌ တိုက်ရိုက်ထိကပ်နေလျှင် အာကာသ မရှိတော့သဖြင့် မြင်စိတ်၊ ကြားစိတ် ဖြစ်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
သမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂါဟက (ရောက်လာသော အာရုံကို ယူသောရုပ်):
- ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်း)၊ ဇိဝှါပသာဒ (လျှာ) နှင့် ကာယပသာဒ (ကိုယ်) တို့ ဖြစ်သည်။
- ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ မှီရာ မဟာဘုတ်ထံသို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိ ထိကပ်လာသော ဂန္ဓာရုံ (အနံ့)၊ ရသာရုံ (အရသာ) နှင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) တို့ကိုသာ အာရုံယူကြသည်။
- အကြောင်းရင်း: အနံ့ရရန် လေ (ဝါယောဓာတ်) က ဆောင်ယူ ထိကပ်ပေးရသည်။ အရသာသိရန် အရည် (အာပေါဓာတ်) က ပျော်ဝင် ထိကပ်ပေးရသည်။ အတွေ့အထိ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) ကား မဟာဘုတ် ကိုယ်တိုင်ဖြစ်၍ တိုက်ရိုက် ထိတွေ့နိုင်သည်။[၁]
ရသာရုံကို ရှုမှတ်ပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]- အခြားအာရုံများ ရှုမှတ်သကဲ့သို့ပင် ဇိဝှါပသာဒနှင့် ဘဝင်မနောဓာတ်ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပါ။
- (= လျှာ) ၌ ငြိကပ်နေသော တံတွေး၏ အရသာကို လှမ်း၍ အာရုံယူကြည့်ပါက ယင်းရသာရုံကို ထင်ထင်ရှားရှား သိရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
- အကယ်၍ အရသာကို တိုက်ရိုက် အာရုံမယူနိုင်ပါက ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ဦးစွာ အားစိုက် ရှုမှတ်ပါ။ သမာဓိ အားကောင်းလာလျှင် ရသာရုံသည်လည်း ထင်ရှားလာနိုင်ပါသည်။
- ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက်လာသောအခါ ရသာရုံကို မနောဒွါရဖြင့် တိုက်ရိုက် သိမြင်နိုင်လာပါမည်။[၂]
ရသာရုံနှင့် စိတ်ဖြစ်စဉ် (ဝီထိ)
[ပြင်ဆင်ရန်]- ရသာရုံသည် ဇိဝှါပသာဒနှင့် ဘဝင်မနောဓာတ်ကို တိုက်ခတ်သောအခါ ဇိဝှါဒွါရဝီထိ (အရသာသိစိတ် ဖြစ်စဉ်) နှင့် ထိုရသာရုံကိုပင် ဆက်လက် အာရုံယူသော မနောဒွါရဝီထိ (စိတ်အစဉ်) များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
- ဇိဝှါဒွါရဝီထိ: ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော (၇) ကြိမ်၊ တဒါရုံ (၂) ကြိမ် (အတိမဟန္တာရုံဝီထိ ဥပမာ)။
- မှီရာဝတ္ထု: ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် လျှာအတွင်းရှိ ဇိဝှါပသာဒရုပ်ကို မှီ၍ဖြစ်ပြီး၊ ကြွင်းသော ဝီထိစိတ်များ (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စသည်နှင့် မနောဒွါရဝီထိစိတ်များ) သည် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။
တရားရှုမှတ်ရာတွင် ရသာရုံကို ရှုမှတ်ပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]ကုသိုလ်ဖြစ်အောင် ရှုမှတ်ခြင်း:
- ဇိဝှါပသာဒနှင့် ဘဝင်မနောဓာတ်ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပါ။
- ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အရသာကို အာရုံယူ၍ ယောနိသောမနသိကာရ (သင့်လျော်သော နှလုံးသွင်းမှု) ဖြင့် "ဤသည်မှာ အရသာမျှသာ (ရသာရုံ)"၊ "ရုပ်တရားမျှသာ"၊ "မမြဲ (အနိစ္စ)"၊ "ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ)"၊ "အတ္တမဟုတ် (အနတ္တ)"၊ "မတင့်တယ် (အသုဘ)" ဟု ရှုမှတ်ပါ။ ဤသို့ ရှုမှတ်လျှင် ကုသိုလ်ဇောများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်။
အကုသိုလ်ဖြစ်စဉ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း (ဝိပဿနာအတွက်):
- ဇိဝှါပသာဒနှင့် ဘဝင်မနောဓာတ်ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပါ။
- နှစ်သက်ဖွယ် (ဣဋ္ဌ) သို့မဟုတ် မနှစ်သက်ဖွယ် (အနိဋ္ဌ) အရသာကို အာရုံယူပါ။
- အယောနိသောမနသိကာရ (မသင့်လျော်သော နှလုံးသွင်းမှု) ဖြင့် (ရူပါရုံလိုင်း၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း) တပ်မက်ခြင်း၊ စိတ်ဆိုးခြင်း၊ မာန်တက်ခြင်း၊ ယုံမှားခြင်း စသည်ဖြစ်အောင် နှလုံးသွင်းကြည့်ပါက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဇောများ အသီးသီး ဖြစ်ပေါ်လာမည်။ ယင်းအကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်စဉ်များကိုလည်း ဖြစ်ပုံအတိုင်း သိရှိအောင် ရှုမှတ်နိုင်သည်။[၃]