မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
အပြာနုရောင် အစင်းကြောင်း 2 ခု ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း (product rule) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

နှင့် တို့ကို ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များ (differentiable functions) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း (product rule) က မြှောက်လဒ် (product) သည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်စွမ်းရှိပြီး ၎င်း၏ ဆင်းသက်ချက် (derivative) ကို လာဂေါင့် (Lagrange) ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားကြောင်း ဆိုသည်။ အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်မှာ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Leibniz) ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

သက်သေပြချက်များ (Proofs)

[ပြင်ဆင်ရန်]

စုဆုံမှတ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Limit Definition)

[ပြင်ဆင်ရန်]

နှင့် တို့သည် တွင် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များဖြစ်ပြီး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဆင်းသက်ချက်၏ စုဆုံမှတ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (limit definition) ကို အသုံးချပြီး သုညကိန်းပိုင်း (zero term) ကို ပေါင်းထည့်သောအခါ အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များ၏ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) သည် ဖြစ်ကြောင်းကို သေချာစေသည်။

မျဉ်းဖြောင့်ပုံစံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများ (Linear Approximations)

[ပြင်ဆင်ရန်]

တွင် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များဖြစ်သည့် အတွက် ၎င်းတို့၏ မျဉ်းဖြောင့်ပုံစံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများ (linear approximations) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် သည် ဖြစ်စေသော ကိန်းပိုင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မြှောက်လဒ်ကို ဖြန့်ထုတ်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ ၎င်းကို ဖြင့် စားခြင်းနှင့် သို့ ချဉ်းကပ်သည့် စုဆုံမှတ်ကို ယူခြင်းတို့က စည်းမျဉ်းကို သက်သေပြသည်။

လော့ဂရစ်သမ်နည်းကျ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း (Logarithmic Differentiation)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖြစ်ပါစေ။ နှင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ ပကတိတန်ဖိုး (absolute value) နှင့် သဘာဝ လော့ဂရစ်သမ် (natural logarithm) ကို ယူသောအခါ အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးကို ဆင်းသက်ချက်ရှာသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ ဖြင့် မြှောက်သောအခါ အောက်ပါရလဒ် ထွက်ပေါ်လာသည်။

ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဆခွဲကိန်းများစွာပါဝင်မှု (Multiple Factors)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဟူသော ဖန်ရှင်များ စုစည်းမှု (collection) တစ်ခုအတွက်ဖြစ်ပြီး အားလုံးအတွက် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

ပိုမိုမြင့်မားသောအဆင့် ဆင်းသက်ချက်များ (Higher-Order Derivatives)

[ပြင်ဆင်ရန်]

မြှောက်လဒ်တစ်ခု၏ အကြိမ် မြောက် ဆင်းသက်ချက်အတွက် ယေဘုယျ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် စည်းမျဉ်းသည် ဘိုင်နိုမီရယ် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (binomial coefficients) ကို အသုံးချထားသည်။ အလိုရှိရာ ဆခွဲကိန်းများ အရေအတွက်၏ အကြိမ် မြောက် ဆင်းသက်ချက်အတွက် မာလ်တီနိုမီရယ် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (multinomial coefficients) ကို အသုံးချနိုင်သည်။

ပိုမိုမြင့်မားသောအဆင့် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (Higher Partial Derivatives)

[ပြင်ဆင်ရန်]

နှင့် တို့ကို ဖန်ရှင်များဟု ယူဆပါက ကိန်းရှင်များ (variables) ခုအပေါ်ရှိ ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (partial derivatives) အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။[၁] ဤနေရာတွင် အညွှန်း သည် ၏ အစုပိုင်းများ (subsets) ခုလုံးကို ဖြတ်သန်းသွားပြီး သည် ၏ အစုအရွယ်အစား (cardinality) ဖြစ်သည်။

ဗက်တာ ကဲကုလပ် (Vector Calculus)

[ပြင်ဆင်ရန်]

မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်းကို အတွင်းရှိ ဗက်တာဖန်ရှင်များ (vector functions) အပေါ် တွက်ချက်မှုများသို့ တိုးချဲ့နိုင်သည်။[၂]

  • စကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication)
  • အတွင်းရှိ ကြက်ခြေခတ် မြှောက်လဒ် (cross product)

စကေလာ စက်ကွင်းများ (scalar fields) အတွက် ဂရေးဒီးယင့် အော်ပရေတာ (gradient operator) သည် အောက်ပါစည်းမျဉ်းကို လိုက်နာသည်။

ဘာနက် ရပ်ဝန်းများ (Banach Spaces)

[ပြင်ဆင်ရန်]

နှင့် တို့ကို ဘာနက် ရပ်ဝန်းများ (Banach spaces) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကို အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် အော်ပရေတာ (continuous bilinear operator) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါစို့။ သည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်စွမ်းရှိပြီး ၌ ၎င်း၏ ဆင်းသက်ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည့် မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု (linear map) ဖြင့် ပေးထားသည်။[၃]

သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ နှင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ (Abstract Algebra and Differential Geometry)

[ပြင်ဆင်ရန်]

သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တွင် မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်းသည် ဆင်းသက်မှု (derivation) တစ်ခု၏ သတ်မှတ်ချက် ဂုဏ်သတ္တိ (defining property) ဖြစ်သည်။ အမှတ် တစ်ခုရှိ ဖန်ရှင်များအပေါ် သက်ရောက်နေသော မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ် (linear functional) သည် အောက်ပါအခြေအနေတွင် ဆင်းသက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ (differential geometry) တွင် ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံများ (differential forms) နှင့် တို့အတွက် ပြင်ပ ဆင်းသက်ချက် (exterior derivative) သည် အဆင့်သတ်မှတ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် စည်းမျဉ်း (graded Leibniz rule) ကို ပြည့်စုံစေသည်။

ကိုးကား (References)

[ပြင်ဆင်ရန်]
  • Hardy၊ Michael (2006)၊ "Combinatorics of Partial Derivatives" (PDF)၊ The Electronic Journal of Combinatorics၊ 13
  • Kriegl၊ Andreas; Michor၊ Peter (1997)၊ The Convenient Setting of Global Analysis၊ Providence, RI: American Mathematical Society၊ p. 59၊ ISBN 0-8218-0780-3
  • Stewart၊ James (2016)၊ Calculus (8th ed.)၊ Boston, MA: Cengage၊ ISBN 978-1285740621
  1. ↑ Hardy (2006).
  2. ↑ Stewart (2016).
  3. ↑ Kriegl & Michor (1997), p. 59.