မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
ℝ3 အတွင်းရှိ မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) ဗက်တာများ ဖြစ်သည်။
ℝ3 အတွင်းရှိ ပြင်ညီ (plane) တစ်ခုပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော (linearly dependent) ဗက်တာများ ဖြစ်သည်။

မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (linear algebra) တွင် ဗက်တာများအစုတစ်ခုရှိ မည်သည့်ဗက်တာကိုမျှ ကျန်ရှိသော ဗက်တာများ၏ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (linear combination) အဖြစ် ဖော်ပြ၍မရနိုင်ပါက ယင်းအစုကို မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (linearly independent) အစုဟု ခေါ်သည်။ မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်းသည် ဗက်တာရပ်ဝန်း (vector space) တစ်ခု၏ အခြေအစု (basis) ကို သတ်မှတ်ရန်နှင့် အတိုင်းအတာ (dimension) ကို ဆုံးဖြတ်ရန်အတွက် တိကျစွာ လိုအပ်သော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။[၁]

ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions)

[ပြင်ဆင်ရန်]

V ကို ဖီးလ်ဒ် (field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။

အားလုံး သုညဖြစ်မနေသော စကေလာများ (scalars) a1,a2,…,ak တည်ရှိပြီး အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ပြည့်စုံစေပါက 𝐯1,𝐯2,…,𝐯k∈V ဗက်တာများ၏ အဆုံးရှိ ကိန်းစဉ် (finite sequence) ကို မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသော (linearly dependent) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။

∑i=1kai𝐯i=𝟎

∑i=1kai𝐯i=𝟎 ညီမျှခြင်း (equation) သည် i∈{1,…,k} အားလုံးအတွက် ai=0 ကို သက်ရောက်စေပါက ၎င်းကိန်းစဉ်သည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။[၂]

အနန္တအစု (infinite set) တစ်ခုရှိ ဗက်တာများသည် ၎င်း၏ အဆုံးရှိ အစုပိုင်း (finite subset) တိုင်း မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းမှသာလျှင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော အစု ဖြစ်သည်။

တူညီသော အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် စပန် အော်ပရေတာ (span operator) မှတစ်ဆင့် သတ်မှတ်ပါက အစု X⊆V တစ်ခုသည် ပါဝင်ခြင်း (inclusion) ဖြင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသော (partially ordered) အစု {Y⊆V∣X⊆Span⁡(Y)} ၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး အစုဝင် (minimal element) ဖြစ်မှသာလျှင် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော အစု ဖြစ်သည်။

ဗက်တာများ 𝐯1,…,𝐯n ကြားရှိ မျဉ်းဖြောင့်ဆိုင်ရာ မှီခိုမှု (linear dependency) သည် ∑i=1nai𝐯i=𝟎 ကို ပြည့်စုံစေသည့် အစီအစဉ်ကျ n ခုတွဲ (n-tuple) (a1,…,an) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော အစီအစဉ်ကျအတွဲများ အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ယင်းသည် တစ်ပြေးညီ မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ် (homogeneous system of linear equations) ၏ အဖြေ ရပ်ဝန်းနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။

အဓိက သီအိုရမ်များ (Core Theorems)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကိန်းအုံဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ဖော်ပြချက်များ (Matrix Characterizations)

[ပြင်ဆင်ရန်]

𝐯1,…,𝐯m တို့ကို ℝn အတွင်းရှိ ဗက်တာများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။

m=n ဖြစ်လျှင် ၎င်းဗက်တာများကို ၎င်း၏ တိုင်များ (columns) အဖြစ် ယူ၍ ဖွဲ့စည်းထားသော n×n ကိန်းအုံ (matrix) A ၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) သည် သုညမဟုတ်သော (non-zero) အခါမှသာလျှင် ယင်းဗက်တာများသည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသည်။

det⁡(A)≠0

m>n ဖြစ်လျှင် ယင်းဗက်တာများအစုသည် တိကျစွာ မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ မှီခိုသည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် တိုင် ဗက်တာများ (column vectors) 𝐯j ပါရှိသည့် n×m ကိန်းအုံ A ကို အသုံးပြု၍ မျဉ်းဖြောင့်ဆိုင်ရာ မှီခိုမှုများကို တစ်ပြေးညီ စနစ် (homogeneous system) A𝐱=𝟎 သို့ ဂေါက်ရှန်း ပယ်ဖျက်ခြင်း (Gaussian elimination) ကို သက်ရောက်စေခြင်းဖြင့် တွက်ချက်သည်။

ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalisations)

[ပြင်ဆင်ရန်]

အဖိုင်းနည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း (Affine Independence) m ခုသော ဗက်တာများ 𝐯1,…,𝐯m∈ℝn ပါဝင်သည့် အစုတစ်ခုသည် ၎င်း၏ အရွယ်အစား n+1 ရှိသော m ခုသော ပူးတွဲဗက်တာများ (augmented vectors) သည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းမှသာလျှင် အဖိုင်းနည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော (affinely independent) အစုဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။[၃]

([1𝐯1],…,[1𝐯m])

မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်းများ (Linearly Independent Vector Subspaces) X ၏ ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်းများ (vector subspaces) စုစည်းမှု M1,…,Md တွင် အညွှန်းတိုင်းအတွက် Mi∩∑k≠iMk={𝟎} ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့သည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသည်။ ဤတွင် ပေါင်းလဒ်ကို သက်ဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းပိုင်းများ၏ ပေါင်းစပ်စု (union) ၏ စပန် (span) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။[၄] ရပ်ဝန်းပိုင်းများသည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းပြီး ∑i=1dMi=X ဖြစ်ခဲ့လျှင် X သည် M1,…,Md တို့၏ တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ် (direct sum) ဖြစ်သည်။

ကိုးကား (References)

[ပြင်ဆင်ရန်]
  • Shilov၊ Georgi E. (1977)၊ Linear Algebra၊ ဘာသာပြန်သူ Silverman၊ Richard A.၊ New York: Dover Publications၊ ISBN 978-0-486-63518-7
  • Friedberg၊ Stephen; Insel၊ Arnold; Spence၊ Lawrence (2003)၊ Linear Algebra (4th ed.)၊ Pearson၊ ISBN 0-13-008451-4
  • Lovász၊ László; Plummer၊ Michael D. (1986)၊ Matching Theory၊ Annals of Discrete Mathematics၊ 29၊ North-Holland၊ ISBN 0-444-87916-1
  • Bachman၊ George; Narici၊ Lawrence (2000)၊ Functional Analysis (2nd ed.)၊ Mineola, NY: Dover Publications၊ ISBN 978-0-486-40251-2
  1. ↑ Shilov (1977).
  2. ↑ Friedberg, Insel & Spence (2003), pp. 48–49.
  3. ↑ Lovász & Plummer (1986), p. 256.
  4. ↑ Bachman & Narici (2000), pp. 3–7.