မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

မေး

ဝီကီပီးဒီးယား မှ

မေး သို့မဟုတ် မေးစေ့(အင်္ဂလိပ်: Chin) သို့မဟုတ် ခန္ဓာဗေဒအရ မန်းတဲလ် နယ်ပယ် (လက်တင်: Mentum) ဆိုသည်မှာ လူ၏ မျက်နှာအောက်ပိုင်း၊ အောက်နှုတ်ခမ်း၏ အောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး အောက်မေးရိုးခွံ (Mandible) ၏ ရှေ့ဘက်သို့ ချွန်ထွက်နေသော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးပြီးသော လူသားဦးခေါင်းခွံတစ်ခုတွင် မေးသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၀.၇ စင်တီမီတာမှ ၁.၁ စင်တီမီတာခန့်အထိ ရှေ့သို့ ထွက်နေတတ်သည်။

လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု သမိုင်းကြောင်းတွင် ဖွံ့ဖြိုးသော မေးစေ့ ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းသည် ဟိုမိုဆေပီယန် (Homo sapiens) ခေါ် ခေတ်သစ်လူသားများကို နေအန်ဒါသာရ် (Neanderthals) ကဲ့သို့သော ရှေးဦးလူသား မျိုးနွယ်စုများမှ ခန္ဓာဗေဒအရ ကွဲပြားစေသည့် ထူးခြားသော သရုပ်လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်သည်။[၁][၂] သတ္တဝါလောကတွင် ပရိုင်းမိတ် (Primate) နို့တိုက်သတ္တဝါများထဲ၌ လူသားတစ်မျိုးတည်းတွင်သာ မေးစေ့ ရှိသည်။ သံစူးသည့်အခါ၊ ခွေးရူး ကိုက်သည့်အခါမျိုးတွင် မေးခိုင်ပိုး ဝင်ကာ မေးခိုင်ရောဂါ ဖြစ်တတ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လျှင် အချိန်မနှောင်းမီ မေးခိုင်ရောဂါကာကွယ်ဆေး ထိုးရလေသည်။

ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အယူအဆများ

[ပြင်ဆင်ရန်]

မေးစေ့သည် အဘယ်ကြောင့် လူသားများတွင်သာ သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာရသလဲ ဆိုသည့် အချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက် ရှိသည်။

အစာဝါးခြင်းဆိုင်ရာ တွန်းအား

[ပြင်ဆင်ရန်]

၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် လူဝစ် ရောဘင်ဆင် (Louis Robinson)[၃] က အစာကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝါးရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖိအား (Masticatory stresses) ကို ခံနိုင်ရန်အတွက် အောက်မေးရိုး ရှေ့ပိုင်း အရိုးထု ပိုမိုထူထဲလာရာမှ မေးစေ့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ အလားတူပင် ဒေးဗစ် ဒေးဂလင် (David J. Daegling)[၄] ကလည်း မေးစေ့သည် အစာဝါးစဉ် မေးရိုးကွေးညွတ်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ လိုက်လျောညီထွေ ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှင်းပြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့ပညာရှင်များက မေးစေ့ရှိခြင်းသည် အစာဝါးခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်။[၅]

မျက်နှာတွင်း ကြွက်သားနှင့် ခန္ဓာဗေဒ ဖွံ့ဖြိုးမှု

[ပြင်ဆင်ရန်]

မိုက်ကယ် ကိုကရဲလ် (Michael Coquerelle) နှင့်အဖွဲ့၏ လေ့လာမှုများအရ မေးစေ့၏ အခြေခံပုံစံ (Inverted-T shape) သည် မိခင်ဝမ်းတွင်း သန္ဓေသားဘဝကတည်းက စတင်ဖြစ်ပေါ်သော်လည်း မွေးဖွားပြီးစ အရွယ်ရောက်မှသာ အရိုးပြန်လည်ပုံသွင်းခြင်း ဖြစ်စဉ် (Bone remodeling) ကြောင့် ပိုမိုထင်ရှားလာခြင်း ဖြစ်သည်။[၆]

လူသားများ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုတွင် မျက်နှာအရွယ်အစား သေးငယ်လာခြင်း၊ လျှာနှင့် လည်ချောင်းတွင်း ကြွက်သားများအတွက် နေရာချန်ရန် မေးရိုးအပေါ်ပိုင်း (သွားအိမ် တည်ရှိရာနေရာ) က နောက်သို့ ဆုတ်သွားပြီး မေးရိုးအောက်ပိုင်းက ရှေ့တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် မေးစေ့အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဟော်လတန် (Holton) နှင့်အဖွဲ့က ဆိုသည်။[၇] အချို့ကမူ ၎င်းကို အခြားဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုများ၏ ဘေးထွက်ရလဒ် တစ်ခု (Spandrel) အဖြစ်သာ ရှုမြင်ကြသည်။[၈]

လူမှုရေးနှင့် ဟော်မုန်းဆိုင်ရာ အယူအဆ

[ပြင်ဆင်ရန်]

မနုဿဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဖရန်စစ္စကပ် (Robert Franciscus) ၏ အဆိုအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကာလခန့်တွင် လူသားတို့သည် အမဲလိုက်ရာမှ ပိုမိုကြီးမားသော လူမှုကွန်ရက်များနှင့် မဟာမိတ်များ ဖွဲ့စည်းသည့် လူနေမှုပုံစံသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ပဋိပက္ခများ လျော့နည်းသွားပြီး အထူးသဖြင့် အမျိုးသားများတွင် တက်စတိုစတီရုန်း (Testosterone) ဟော်မုန်းပမာဏ ကျဆင်းလာကာ မျက်နှာနှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြောင်းလဲလျက် မေးစေ့ ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။[၉]

မေးချိုင့်

[ပြင်ဆင်ရန်]

မေးချိုင့် (အင်္ဂလိပ်: Cleft chin) သို့မဟုတ် မေးနှစ်ခွ သို့မဟုတ် မေးစေ့နှစ်ခွ ဆိုသည်မှာ မေးစေ့အလယ်တည့်တည့်တွင် "Y" ပုံသဏ္ဌာန် အချိုင့် သို့မဟုတ် အမြှောင်း ဖြစ်နေခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။[၁၀]

၎င်းသည် သန္ဓေသားဘဝ ဖွံ့ဖြိုးမှုကာလအတွင်း အောက်မေးရိုးခွံ၏ လက်ဝဲဘက်နှင့် လက်ယာဘက် အရိုးနှစ်ခု သို့မဟုတ် ကြွက်သားနှစ်ခုသည် အလယ်တွင် အပြည့်အဝ ပေါင်းစပ်မသွားခြင်းကြောင့် အောက်ခံအရိုးတွင် အချိုင့်အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မိဘမှ သားသမီးသို့ လက်ဆင့်ကမ်းတတ်သော မန်ဒဲလီးယန်း မျိုးရိုးဗီဇ လက္ခဏာ (Mendelian trait) တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် ဗီဇပြောင်းလဲဖော်ပြမှု နှုန်း (Variable penetrance) အပေါ် မူတည်သဖြင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးတွင် မေးစေ့အချိုင့်မရှိသော်လည်း သားသမီးတွင် ရှိလာနိုင်သည်။[၁၁] ခရိုမိုဇုန်း ၂ (Chromosome 2) ပေါ်ရှိ `rs11684042` ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားသည် မေးစေ့အချိုင့်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။[၁၂] ဥရောပ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်အာရှသားများတွင် အတွေ့ရများသည်။

မေးနှစ်ထပ်

[ပြင်ဆင်ရန်]

မေးစေ့နှစ်ထပ် (အင်္ဂလိပ်: Double chin) ဖြစ်ရခြင်းသည် မေးရိုးလိုင်းပြတ်သားမှု ပျောက်ဆုံးသွားခြင်း ဖြစ်ပြီး အဓိက အကြောင်းရင်း နှစ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

  • အဆီစုခြင်းကြောင့် ဖြစ်ခြင်း: ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲသူများတွင် လည်ပင်းတဝိုက်ရှိ အရေပြားအောက် ဆဲလ်အဆီလွှာများ (Subcutaneous fat) တွဲကျလာပြီး အရေးအကြောင်းဖြစ်ကာ ဒုတိယမေးစေ့တစ်ခုကဲ့သို့ ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။[၁၃]
  • အရိုးဖွဲ့စည်းပုံကြောင့် ဖြစ်ခြင်း: ကိုယ်အလေးချိန် ပုံမှန်ရှိသူများတွင် ဖြစ်တတ်သည်။ အောက်မေးရိုးခွံသည် ရှေ့သို့ လုံလောက်အောင် ထွက်မနေဘဲ လည်ပင်းဆီသို့ တဖြည်းဖြည်း နစ်ဝင်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ မေးရိုး ပြုပြင်ခြင်း (Genioplasty) သို့မဟုတ် မေးရိုးရှေ့တိုးခွဲစိတ်ခြင်း (Orthognathic surgery) ဖြင့် ကုသနိုင်သည်။

ကိုးကား

[ပြင်ဆင်ရန်]
  1. ↑ Stringer CB၊ Hublin JJ၊ Vandermeersch B (1984)။ "The origin of anatomically modern humans in western Europe"။ in Smith FH၊ Spencer F (eds.)။ The Origins of Modern Humans: A World Survey of the Fossil Evidence။ New York: Alan R. Liss, Inc.။ pp. 51–135။
  2. ↑ "The human chin revisited: what is it and who has it?" (March 2000). Journal of Human Evolution 38 (3): 367–409. doi:10.1006/jhev.1999.0339. PMID 10683306. Bibcode: 2000JHumE..38..367S.
  3. ↑ "The story of the chin" (1913). Knowledge 36: 410–420.
  4. ↑ "Functional morphology of the human chin" (1993). Evolutionary Anthropology: Issues, News, and Reviews 1 (5): 170–177. doi:10.1002/evan.1360010506.
  5. ↑ "Mandibular biomechanics and development of the human chin" (in en-US) (July 2006). Journal of Dental Research 85 (7): 638–42. doi:10.1177/154405910608500711. PMID 16798865.
  6. ↑ "The Fetal Origin of the Human Chin" (in en) (September 2017). Evolutionary Biology 44 (3): 295–311. doi:10.1007/s11692-017-9408-9. ISSN 0071-3260. Bibcode: 2017EvBio..44..295C.
  7. ↑ "The ontogeny of the chin: an analysis of allometric and biomechanical scaling" (June 2015). Journal of Anatomy 226 (6): 549–59. doi:10.1111/joa.12307. PMID 25865897.
  8. ↑ "Is the human chin a spandrel? Insights from an evolutionary analysis of ape craniomandibular form" (2026-01-29). PLOS ONE 21 (1). doi:10.1371/journal.pone.0340278.
  9. ↑ Why we have chins: Our chin comes from evolution, not mechanical forces။ ScienceDaily (April 13, 2015)။
  10. ↑ ကိုးကား အမှား - Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "jax".
  11. ↑ Starr၊ Barry (September 3, 2004)။ What genes cause cheek and chin dimples?။
  12. ↑ Cleft Chin။
  13. ↑ Panfilov၊ Dimitrije E. (2005)။ Cosmetic Surgery Today။ Thieme Medical Publishers။ p. 64။ ISBN 1-58890-334-6။
"https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=မေး&oldid=1040163" မှ ရယူရန်