မဟာနိဒ္ဒေသ
| ပိဋကတ် သုံးပုံ |
|---|
| ဝိနယပိဋက |
| သုတ္တန်ပိဋကတ် |
| အဘိဓမ္မာပိဋကတ် |
မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိတော်သည် "မဟန္တ" (ကြီးမြတ်သော၊ အကြီးစား) နှင့် "နိဒ္ဒေသ" (ညွှန်ပြချက်၊ ရှင်းလင်းချက်) ဟူသော ပါဠိစကားလုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "အကြီးစား ရှင်းလင်းညွှန်ပြချက်ကျမ်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ ဤကျမ်းသည် ၎င်း၏ ကျယ်ပြန့်သော ရှင်းလင်းတင်ပြမှုကြောင့် "မဟာသမုဒ္ဒရာ၊ မဟာပထဝီကဲ့သို့ ကြီးကျယ်သော ညွှန်ပြချက်" ဟုပင် အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ ဤကျမ်းသည် ပိဋကတ်သုံးပုံတွင် သုတ္တန်ပိဋက၌ ပါဝင်ပြီး၊ နိကာယ်ငါးရပ်တွင် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၌ အကျုံးဝင်သော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်သည်။
ကျမ်းပြုစုသူ နှင့် ရည်ရွယ်ချက်
[ပြင်ဆင်ရန်]- ကျမ်းပြုစုသူ: မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော်ကို မြတ်စွာဘုရား၏ အဂ္ဂသာဝကဖြစ်တော်မူသော၊ ဓမ္မသေနာပတိဟု တင်စားအပ်သော အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ် က ဟောကြားတော်မူသည်ဟု အစဉ်အဆက် လက်ခံထားကြပါသည်။
- ရည်ရွယ်ချက်: ဤကျမ်းသည် သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော်တွင် လာရှိသော အဋ္ဌကဝဂ်လာ ဒေသနာတော်များ (ကာမသုတ် အစရှိသော သုတ်ပေါင်း ၁၆ သုတ်) ကို အကျယ်တဝင့် ခွဲခြားဝေဖန်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြရန် ရည်ရွယ်ပြုစုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ပါဠိတော်စာပေနေရာ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ပိဋက: သုတ္တန်ပိဋက
- နိကာယ်: ခုဒ္ဒကနိကာယ် (ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဝင် ၁၁ ကျမ်းအနက် သတ္တမမြောက်ကျမ်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။)[၁]
ကျမ်း၏ သဘောသဘာဝနှင့် တင်ပြပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]မဟာနိဒ္ဒေသသည် နိဒ္ဒေသပါဠိတော်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ညီတော်ကျမ်းဖြစ်သော စူဠနိဒ္ဒေသကဲ့သို့ပင် မူရင်းဓမ္မများကို အခြေခံ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ ပရိယာယ်ပုဒ်များ စသည်တို့ဖြင့် ဝေဝေဆာဆာ ဖွင့်ဆိုဟောကြားထားပါသည်။ ဥပမာများမှာ စူဠနိဒ္ဒေသတွင် ဖော်ပြခဲ့သော "ကာမာ" နှင့် "သမိဇ္ဈတိ" ကဲ့သို့သော ပုဒ်များ၏ ရှင်းလင်းပုံမျိုးပင် ဖြစ်သည်။
- ဤကျမ်း၏ ရှင်းလင်းတင်ပြပုံသည် ပါဠိတော်အဖွင့်ကျမ်းများဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကျမ်းတို့၏ ရှေ့ပြေးကျမ်းတစ်စောင်ဟု ဆိုနိုင်လောက်အောင် စနစ်ကျပြီး အသေးစိတ်ကျလှပါသည်။
- အချို့ပညာရှင်များက ဤကျမ်းကို အဘိဓာန်ကျမ်းများ (စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ကျမ်းများ) ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်သဖွယ်ဖြစ်သည်ဟုပင် တင်စားကြသည်။
- ကျမ်း၏ အရေးပါပုံကို ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ "မဟာဘယေ ကိရ ဧကဿေဝ ဘိက္ခုနော မဟာနိဒ္ဒေသော ပဂုဏော အဟောသိ" (ကြီးမားသော ဘေးရန်ကြုံသောအခါ၌ တစ်ပါးသော ရဟန်းသည် မဟာနိဒ္ဒေသကို ကောင်းစွာ လေ့လာတတ်မြောက်ထားလေ၏) ဟု ညွှန်းဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ရှေးအခါကပင် ဤကျမ်းကို အလေးတယူ လေ့လာခဲ့ကြကြောင်း သိရှိနိုင်ပါသည်။
မဟာနိဒ္ဒေသသည် စူဠနိဒ္ဒေသနှင့်အတူ နိဒ္ဒေသပါဠိတော်ဟူသော ကျမ်းကြီးတစ်စောင်၏ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းအနက် တစ်ပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ အဋ္ဌကဝဂ်လာသုတ်များကို အဓိကထား၍ ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားသောကြောင့် "မဟာ" (ကြီးသော) ဟူသော အမည်နှင့် လိုက်ဖက်စွာ ကျယ်ပြန့်နက်နဲသော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်ပေသည်။[၂]
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
ကိုးကား
- ↑ မဟာနိဒ္ဒေသ (ပု) [မဟန္တ+နိဒ္ဒေသ] မဟာနိဒ္ဒေသသုတ္တပါဠိတော်ကျမ်း။ (အဂ္ဂသာဝက ဖြစ်တော်မူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကဝဂ်လာ ဒေသနာတော်ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်သောကျမ်းဖြစ်သည်။ ပိဋကသုံးပုံတွင် သုတ္တန္တပိဋက၌ ပါဝင်၏။ နိကာယ်ငါးရပ်တွင် ခုဒ္ဒက နိကာယ်၌ ပါဝင်၏။ ခုဒ္ဒကနိကာယ ၁၁-ကျမ်း အနက် ၇-ခုမြောက်ကျမ်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဘယေ ကိရ ဧကဿေဝ ဘိက္ခုနော မဟာနိဒ္ဒေသော ပဂုဏော အဟော။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၄။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၆၉။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆၁။) ယော အတိအဂ္ဂံ ကတွာ ကထိတတ္တာ မဟာသမုဒ္ဒ မဟာပထဝီ ဝိယ မဟာ စ သော နိဒ္ဒေသော စာတိ မဟာနိဒ္ဒေသော။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၈။
- ↑ ဘိက္ခု သကျလောကပဏ္ဍိတ (၂၀၁၀)။ ပဉ္စနိကာယ(ပိဋကတ်သုံးပုံ၊ ပါဠိတော်ကျမ်းများမိတ်ဆက်)။
ပြင်ပလင့်များ
ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ [[wikisource:my:|]] နှင့်ပတ်သက်သမျှများ
