ဘူတန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဘူတန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် Pew Research Center ၏ အစီရင်ခံစာအရ နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၇၄.၇% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။[၁][၂] ဘူတန်နိုင်ငံတွင် ကျင့်သုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဆုတောင်းပတ္ထနာပြုနည်း (Rituals)၊ ဝတ်ရွတ်စဉ် (Liturgy) နှင့် သံဃာ့အဖွဲ့အစည်း တည်ဆောက်ပုံတို့တွင် သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားသည်။[၃] နိုင်ငံတော်ဘာသာကို အစိုးရက ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၊ စေတီပုထိုးများ၊ ရဟန်းများနှင့် သီလရှင်များအတွက် နှစ်စဉ်ထောက်ပံ့ကြေးများ ပေးအပ်ခြင်းဖြင့် ကာလရှည်ကြာစွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။[၃] ခေတ်သစ်ကာလ Jigme Dorji Wangchuck မင်းမြတ် နန်းစံစဉ်အတွင်း နိုင်ငံတော်ဘာသာကို ပံ့ပိုးမှုများတွင် ရွှေချ ကြေးသွန်းဂေါတမဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ထုလုပ်ခြင်း၊ ၁၀၈ တွဲရှိသော Kangyur (ဗုဒ္ဓ၏ နှုတ်ကပတ်တော်များ စုစည်းမှု) နှင့် ၂၂၅ တွဲရှိသော Tengyur (ဋီကာကျမ်းများ စုစည်းမှု) တို့ကို လက်ရေးလှမူများဖြင့် ထုတ်ဝေခြင်းနှင့် နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် Chorten (စေတီတော်) များစွာ တည်ထားကိုးကွယ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[၃] အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီတို့တွင် ကိုယ်စားပြုခွင့် ရရှိထားသောကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ပြည်သူ့မူဝါဒများအပေါ် ဩဇာညောင်းသော အသံကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။[၃]
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]အဖွဲ့အစည်းများ
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် သီမ်ဖူမြို့နှင့် ပူနာခါမြို့တို့ရှိ ဗဟိုသံဃာ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ရဟန်းတော် ၁,၀၀၀ ခန့် (lam သို့မဟုတ် gelong ဟုခေါ်သော ကိုရင်များ) ပါဝင်ပြီး၊ ခရိုင်သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် ရဟန်းတော် ၄,၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။[၃] သံဃာ့အဆင့်ဆင့်ကို Je Khenpo (သာသနာပိုင်ချုပ်) က ဦးဆောင်ပြီး ၎င်းအား ဘာသာရေးထုံးတမ်း၊ ဝတ်ရွတ်စဉ်၊ အဘိဓာန်ပညာ၊ သို့မဟုတ် ယုတ္တိဗေဒနှင့် တက္ကသိုလ်ဆိုင်ရာ တာဝန်ခံ lopon (ဆရာကြီး) ငါးပါးက ကူညီပေးသည်။[၃] လက်ရှိ Je Khenpo ၏ ရာထူးကို ဆက်ခံလေ့ရှိသော Dorji Lonpon အပါအဝင် Lonpon များ၏ လက်အောက်တွင် အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် အခြားကဏ္ဍများကို တာဝန်ယူရသည့် ဘာသာရေးစီမံခန့်ခွဲသူများနှင့် အငယ်တန်း သံဃာ့အရာရှိများ ရှိကြသည်။[၃] Gelugpa ဂိုဏ်းဝင် ရဟန်းများသည် လူပျိုဘဝ (Celibate) ကို ထိန်းသိမ်းကြသော်လည်း၊ Nyingmapa ဂိုဏ်းဝင်များတွင် ရဟန်းများသာမက အိမ်ထောင်သည်များလည်း ပါဝင်ကာ ၎င်းတို့သည် အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၊ မိသားစုထူထောင်ခြင်းနှင့် လူဝတ်ကြောင် အလုပ်အကိုင်များ လုပ်ကိုင်ရင်း ကျောင်းကန်များနှင့် နေအိမ်များတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဝတ်ရွတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ကြသည်။[၃] ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် ဘူတန်၌ စုစုပေါင်း ရဟန်းတော် ၁၂,၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။[၃] သီလရှင်အဖွဲ့အစည်းများလည်း တက်ကြွစွာ ရှိနေသော်လည်း တိကျသော ကိန်းဂဏန်းများ မရရှိနိုင်သေးပေ။[၃] ဘူတန်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဓိကဂိုဏ်းကြီး လေးခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သော Kargyupa (နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်းခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ကျောင်းတော်၏ Drukpa ဂိုဏ်းခွဲကို ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။[၃] ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစ၍ ဘူတန်နိုင်ငံ၏ ဌာနေဗုဒ္ဓအဆုံးအမများကို ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ဘူတန်၏ သာသနာပိုင်ချုပ် (Supreme Dharma King) ဖြစ်သူ Truku Jigme Chödrag Rinpoche 70th Kyabje Dorjechang က Menjong Chöthün Tshogpa အမည်ရှိ အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ Trizin Tsering Rimpoche ကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။[၄][၅] နောက်ပိုင်း ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် Trizin Tsering Rimpoche သည် Truku Jigme Chödrag Rinpoche ၏ နာယကမှုအောက်တွင် Buddha Dordenma Image Foundation ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် သာယာဝပြောရေးအတွက် ကောင်းချီးပေးမည့် ဗုဒ္ဓဒေါဒင်မ ရုပ်ပွားတော် စီမံကိန်းမှတစ်ဆင့် ဂုရု Padmasambhava ၏ Terma (ဝှက်ထားသောရတနာ) ပါ ရှေးဟောင်းဗျာဒိတ်တော်ကို ပြည့်စုံစေရန် ဖြစ်သည်။
Zhabdrung (ရှာဘဒေါင်း)
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၉၀၇ ခုနှစ်မတိုင်မီက ဘူတန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာခေါင်းဆောင်မှာ Zhabdrung ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘူတန်နိုင်ငံကို တည်ထောင်သူ၏ ဝင်စားမှု (tulku) ဟု ယူဆကြသည်။ သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ အကျိုးအတွက် ၎င်း၏တရားဝင် ဆောင်ရွက်မှုများသည် ဘဝခုနစ်ပါးတိုင်အောင် ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဟု မိမိဘာသာ ဗျာဒိတ်တော်များ ရှိခဲ့သည်။
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဘူတန်နိုင်ငံတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် သီလရှင်ကျောင်းများကို အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။[၃] ရဟန်းများနှင့် သီလရှင်များ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဦးခေါင်းကို ရိပ်ထားကြပြီး ထူးခြားသော နီညိုရောင် (maroon) သင်္ကန်းများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။[၃] ၎င်းတို့၏ နေ့ရက်များကို စာပေသင်ကြားခြင်းနှင့် တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်းတို့ဖြင့် ကုန်ဆုံးစေသည့်အပြင်၊ အမျိုးမျိုးသော ဗောဓိသတ်များကို ပူဇော်ခြင်း၊ ကွယ်လွန်သူများအတွက် ဆုတောင်းပေးခြင်းနှင့် ဝေဒနာရှင်များအတွက် ဗောဓိသတ်များ၏ ကူညီစောင့်ရှောက်မှုကို တောင်းခံခြင်းစသည့် ဝတ်ပြုမှုများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ကြသည်။[၃] ၎င်းတို့၏ ဝတ်ရွတ်စဉ်အချို့တွင် ခရုသင်းများ၊ လူ့ခြေသလုံးရိုးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော တံပိုးများ၊ ၃ မီတာအထိ ရှည်သော သတ္တုခပ္ပားများ၊ စည်ကြီးများနှင့် လင်းကွင်းများ၊ လက်ခေါင်းလောင်းများ၊ ကျောင်းတော်ခေါင်းလောင်းများ၊ မောင်းများနှင့် သစ်သားချောင်းများဖြင့် တီးခတ်တွဲဖက်ထားသော ဂါထာတော်များနှင့် သီဆိုမှုများ ပါဝင်သည်။[၃] အများပြည်သူတို့ ကြားရခဲသော ထိုကဲ့သို့သော ဘာသာရေးဂီတနှင့် သီဆိုမှုများသည် တိဗက်တို့၏ အသံတစ်သံတည်းရွတ်ဆိုမှု (monotone) ထက် ပိုမိုအားမာန်ပါပြီး သာယာသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်။[၃] သာမန်လူအပေါင်းတို့သည်လည်း မိမိတို့၏ နည်းလမ်းများဖြင့် ဘာသာတရားကို ကျင့်သုံးကြသည် - နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၊ အပြောအဆို၊ အတွေးအခေါ်နှင့် မြင့်မြတ်သော နေ့ရက်များ (ဘူတန်ပြက္ခဒိန်အရ တစ်လလျှင် ၈၊ ၁၀၊ ၁၅၊ ၂၅၊ ၂၈ နှင့် ၃၀ ရက်နေ့များ) တွင် သန့်ရှင်းသောနေရာများနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်များထံ သွားရောက်ဖူးမြော်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။[ကိုးကားချက်လိုသည်]
အဆောက်အအုံနှင့် အသုံးအဆောင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြည်သူများထံ ရောက်ရှိစေရန်အတွက် သင်္ကေတနှင့် အဆောက်အအုံများစွာကို အသုံးပြုထားသည်။[၃] ဘာသာရေးအထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံများ၊ ဆုတောင်းတံတိုင်းများ၊ ဆုတောင်းအလံများနှင့် ကျောက်ဆောင်များတွင် ထွင်းထုထားသော မြင့်မြတ်သော မန္တန်များကို တွေ့ရတတ်သည်။[၃] ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများထဲတွင် အိန္ဒိယစေတီပုံစံမှ ဆင်းသက်လာသော ဘူတန်မူ Chorten များ ပါဝင်သည်။[၃] ၎င်းတို့သည် ရိုးရှင်းသော လေးထောင့်ပုံစံ "အိမ်" စေတီမှစ၍ အနုစိတ်သော လှေကားထစ်များ၊ တံခါးများ၊ အမိုးခုံးများနှင့် ထိပ်ဖူးများပါဝင်သော ရှုပ်ထွေးသည့် အဆောက်အအုံများအထိ ရှိကြသည်။[၃] အချို့မှာ အရပ်မျက်နှာအနှံ့ကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကြည့်ရှုနေသော "ဗုဒ္ဓ၏ မျက်လုံးတော်များ" ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။[၃] ထိုမြေ၊ အုတ် သို့မဟုတ် ကျောက်တုံး အဆောက်အအုံများသည် ကွယ်လွန်သွားသော ဘုရင်များ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင်များ၊ ရိုသေထိုက်သော ရဟန်းများနှင့် အခြားထင်ရှားသူများကို ဂုဏ်ပြုရန် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဓာတ်တော်တိုက်များအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။[၃] ဆုတောင်းတံတိုင်းများကို ကျောက်တုံးများ စီထားခြင်း သို့မဟုတ် ပုံထားခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး တန္တရဗုဒ္ဓဘာသာ ဆုတောင်းစာများကို ရေးထိုးထားသည်။[၃] သစ်သားပုံနှိပ်တုံးများဖြင့် ပိတ်စပေါ်တွင် ရိုက်နှိပ်ထားသော ဆုတောင်းစာများကို ရှည်လျားကျဉ်းမြောင်းပြီး အရောင်အသွေးစုံသော ဆုတောင်းအလံများအဖြစ် ပြုလုပ်ကာ၊ တိုင်ရှည်များပေါ်တွင် တပ်ဆင်၍ မြင့်မြတ်သောနေရာများနှင့် နတ်ဆိုးများကို မောင်းထုတ်ရန်နှင့် ကွယ်လွန်သူများ၏ ဝိညာဉ်များကို အကျိုးပြုရန် အန္တရာယ်ရှိသော နေရာများတွင် စိုက်ထူထားကြသည်။[၃] သာသနာပြုရန်အတွက် လှည့်လည်သွားလာသော ရဟန်းများသည် တံခါးငယ်များစွာပါသော သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသည့် ဘုရားကျောင်းဆောင်ငယ်များကို ရွာစဉ်လှည့်သယ်ဆောင်ကြပြီး၊ ထိုတံခါးများကို ဖွင့်လိုက်လျှင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ဗောဓိသတ်များနှင့် ထင်ရှားသော လားမား (Lamas) များ၏ ပုံရိပ်များကို ဖူးတွေ့နိုင်ပါသည်။[၃]
ဘူတန်ရှိ ဘွန်း (Bön) ဘာသာ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီက ဘူတန်တွင် Bön ဘာသာသည် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဘွန်းဘာသာကို ခေတ်သစ်ဘူတန်တွင် ဆက်လက်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။[၆]
ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
[ပြင်ဆင်ရန်]Religion in Bhutan Freedom of religion in Bhutan Bhutanese art Dratshang Lhentshog Dual system of government Buddhism in Nepal
မှတ်စုများနှင့် ကိုးကားချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ [[suspicious link removed] US State Dept 2022 report]
- ↑ Table: Religious Composition by Country။ 2023-03-05 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Savada၊ Andrea Matles, ed. (1993)။ Nepal and Bhutan: Country Studies (3rd ed.)။ Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress။ pp. 282–284။ ISBN 0-8444-0777-1။ OCLC 27429416။ 2021-04-28 တွင် မူရင်းမှ မော်ကွန်းတင်ပြီး ။ 2020-11-02 တွင် ပြန်စစ်ပြီး.
ကန့်သတ်ချက်မဲ့ လူထုပိုင်ဖြစ်သော ဤအကိုးအကားမှ အကြောင်းအရာအချက်အလက်များကို ဤဆောင်းပါးတွင်ပါဝင်ဖေါ်ပြထားသည်။ - ↑ Founder of the Buddha Dordenma Image Foundation: His Eminence Trizin Tsering His Eminence Bhutan။ 2014-09-25 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2009-09-28 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ His Eminence Trizin Tsering Rimpoche (20 November 2007)။ 2016-03-16 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2016-11-25 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Tashi၊ Kelzang T. (2023)။ World of Worldly Gods: The Persistence and Transformation of Shamanic Bon in Buddhist Bhutan။ Oxford University Press။ p. 296။ 2023-11-04 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ကျမ်းကိုးစာရင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]Marks, Thomas A. (1977). "[[suspicious link removed] Historical Observations on Buddhism in Bhutan]". The Tibet Journal 2 (2): 74–91.
ပြင်ပလင့်ခ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]Menjong Chöthün Tshogpa Buddha Dordenma Image Foundation About Bhutan and Buddhism in Bhutan တမ်းပလိတ်:Asia in topic တမ်းပလိတ်:Buddhism topics တမ်းပလိတ်:Bhutanese society