ပိုးလမ်းမ

ပိုးလမ်းမ (အင်္ဂလိပ်: Silk Road) သည် ရှေးခေတ်ကာလက အာရှတိုက် အရှေ့ပိုင်းမှ အနောက်ပိုင်း၊ အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့် ဥရောပတောင်ပိုင်း ဒေသများကို ဆက်သွယ်ထားသည့် ကုန်းလမ်းနှင့် ရေလမ်း ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းကွန်ရက်ကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် တရုတ်ပြည်မှ ထွက်ရှိသော ပိုးထည်များကို အလယ်အာရှကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပသို့ တင်သွင်းရာမှ အစပြုကာ ဤအမည်ဖြင့် ကျော်ကြားလာခြင်း ဖြစ်သည်။

ပိုးခြည်လမ်း Silk Road
ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းကွန်ရက်
ပိုးခြည်လမ်းသည် တရုတ်ပြည်မှ အလယ်အာရှကို ဖြတ်သန်းကာ ဥရောပတောင်ပိုင်းဒေသအထိ ကျယ်ပျံ့သည့် ရှေးခေတ် ကုန်သွယ်ရေးလမ်း ဖြစ်သည်။
Silk route.jpg
ပိုးခြည်လမ်း၏ ကုန်းလမ်း (အနီ) နှင့် ရေလမ်း (အပြာ) လမ်းကြောင်းများ ပိုးခြည်လမ်း၏ ကုန်းလမ်း (အနီ) နှင့် ရေလမ်း (အပြာ) လမ်းကြောင်းများ
ထုထည်
• အလျား	၆၄၀၀ ကီလိုမီတာ (၄၀၀၀ မိုင်)

ရွေးချယ်သတ်မှတ်ခြင်းများ
ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ
တရားဝင်အမည်	Silk Roads: the Routes Network of Chang'an-Tianshan Corridor
အမျိုးအစား	ယဉ်ကျေးမှု
ရွေးချယ်သည့်စံနှုန်း	ii, iii, iv, vi
ရွေးချယ်ခြင်း	၂၀၁၄ (၃၈ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေး)
ရည်ညွှန်းနံပါတ်	1442
ဒေသ	အာရှ-ပစိဖိတ်

ပိုးခြည်လမ်းသည် ကီလိုမီတာ ၆,၄၀၀ (မိုင် ၄,၀၀၀) ခန့် ရှည်လျားပြီး ကုန်ပစ္စည်းများသာမက ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေး၊ နည်းပညာနှင့် အတွေးအခေါ်များကိုပါ အရှေ့နှင့် အနောက် ကမ္ဘာအကြား အပြန်အလှန် ကူးလူးဖလှယ်ပေးခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် လမ်းကြောင်းကြီး ဖြစ်သည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ - အေဒီ ၂၂၀) ကာလမှ စတင်၍ ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ဩဇာအရှိဆုံးသော ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို (UNESCO) မှ ပိုးခြည်လမ်း၏ ချန်အန်း-ထျန်းရှန်း စင်္ကြံလမ်းပိုင်းကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

သမိုင်းကြောင်း

ပိုးခြည်လမ်းကို အမည်မမှည့်ခေါ်မီကပင် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ လူမျိုးစုများသည် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် အခြား အဖိုးတန်ပစ္စည်းများကို အကွာအဝေးတစ်ခုအထိ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ ကျောက်စိမ်းများကို အလယ်အာရှမှလည်းကောင်း၊ အလယ်အာရှမှ မြင်းကောင်းများကို တရုတ်နိုင်ငံသို့လည်းကောင်း လဲလှယ်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ ရှိခဲ့သည်။

ပိုးခြည်လမ်းကို စနစ်တကျ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သူမှာ တရုတ်ဟန်မင်းဆက်မှ ဧကရာဇ် ဟန်ဝူတီ (Han Wudi) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘီစီ ၁၃၈ ခန့်တွင် နယ်မြေစူးစမ်းရှာဖွေသူ ကျန်းချန် (Zhang Qian) ကို အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ကျန်းချန် ပြန်လာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် ယဉ်ကျေးမှုမြင့်မားသော တိုင်းပြည်များနှင့် ကုန်သွယ်ရေး အလားအလာများကို တင်ပြခဲ့သဖြင့် တရုတ်တို့သည် အနောက်ဘက်သို့ ပိုးထည်များနှင့် ကုန်ပစ္စည်းများကို စတင်တင်ပို့ခဲ့ကြသည်။

တရုတ်နိုင်ငံ၏ ထန်မင်းဆက် (Tang Dynasty) ကာလတွင် ပိုးခြည်လမ်းသည် အစည်ကားဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မြို့တော် ချန်အန်း (Chang'an) သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ရေးဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းလမ်းခရီးသာမက အာရပ်ကုန်သည်များ၏ ရေလမ်းခရီးဖြင့် ကုန်သွယ်မှုများလည်း ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတို့သည် ဤလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ဒေသအနှံ့သို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။

၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် အာရှနှင့် ဥရောပ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ပိုးခြည်လမ်းတစ်ခုလုံးသည် အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးတည်းအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဤကာလကို "Pax Mongolica" (မွန်ဂိုငြိမ်းချမ်းရေးကာလ) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် လုံခြုံမှုရှိလာသဖြင့် ကုန်သွယ်မှုနှင့် ခရီးသွားလာမှုများ ပြန်လည်အားကောင်းလာခဲ့သည်။ နာမည်ကျော် ခရီးသွား မာကိုပိုလို (Marco Polo) သည်လည်း ဤအချိန်တွင် ပိုးခြည်လမ်းမှတစ်ဆင့် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အော့တိုမန်အင်ပါယာ (Ottoman Empire) က ကုန်းလမ်းကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများကို ပိတ်ဆို့ခဲ့ခြင်းနှင့် ဥရောပတိုက်သားများက ပင်လယ်ရေကြောင်း လမ်းသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ပိုးခြည်လမ်း၏ အခန်းကဏ္ဍသည် တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်မှ ပိုးထည်ထုတ်လုပ်သည့် လျှို့ဝှက်ချက်ကို အနောက်ကမ္ဘာက သိရှိသွားခြင်းကလည်း ကုန်းလမ်းကုန်သွယ်မှုကို လျော့နည်းစေခဲ့သည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ပြင်ပလင့်ခ်များ

• Wikimedia Commons ရှိ ပိုးခြည်လမ်း နှင့်ပတ်သက်သော မီဒီယာများ