မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

ပိုင်ယွဲ့

ဝီကီပီးဒီးယား မှ

ပိုင်ယွဲ့ (တရုတ်: 百越၊ "ယွဲ့တစ်ရာ") သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းစွာ ယွဲ့ (တရုတ်: 粤/越၊ Yue) သည် ခရစ်မတိုင်မီ (ဘီစီ) ၁ ထောင်စုနှစ်နှင့် ခရစ်နှစ် (အေဒီ) ၁ ထောင်စုနှစ်အတွင်း တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော မျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံပါဝင်သည့် ရှေးဟောင်းလူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။[၁][၂] ၎င်းတို့သည် ဟန်တရုတ်များနှင့်မတူဘဲ ဆံပင်တိုတိုညှပ်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင် တက်တူးများ အလွန်အကျွံထိုးခြင်း၊ ထူးကဲကောင်းမွန်သော ဓားတိုများ သွန်းလုပ်ခြင်းနှင့် ထက်မြက်သော ရေတပ်စွမ်းရည်များ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။[၃]

ပိုင်ယွဲ့
ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးတို့၏ ထူးခြားသောလက္ခဏာများဖြစ်သည့် ဆံပင်တိုညှပ်ခြင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် တက်တူးထိုးခြင်း ဓလေ့ကို ပြသထားသည့် ယွဲ့ပြည်နယ်မှ ကြေးရုပ်တုတစ်ခု။
တရုတ်အမည်
တရုတ်百越
ဆိုလိုရင်းယွဲ့တစ်ရာ (Hundred Yue)
ဗီယက်နမ်အမည်
ဗီယက်နမ် အက္ခရာBách Việt
Chữ Hán百越

စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံများခေတ် (Warring States period) တွင် "ယွဲ့" ဟူသော စကားလုံးသည် လက်ရှိ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် ဝန်းကျင်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည့် ယွဲ့နိုင်ငံ (State of Yue) ကို သီးခြားရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အင်ပါယာချဲ့ထွင်လာမှုနှင့်အတူ ဖူကျန်းပြည်နယ်ရှိ မင်ယွဲ့ (Minyue) နိုင်ငံနှင့် ကွမ်တုန်းပြည်နယ်ရှိ နန်ယွဲ့ (Nanyue) နိုင်ငံတို့ကိုပါ စုပေါင်း၍ ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများပြားရာ ဒေသများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ကျိုးမင်းဆက်နှင့် ဟန်မင်းဆက်များအတွင်း ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများသည် ကျန်းစုပြည်နယ်မှသည် ယူနန်ပြည်နယ်အထိ ကျယ်ပြန့်သော တရုတ်တောင်ပိုင်း နယ်မြေတစ်ခွင်လုံးတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။[၄] သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ဖရီ ဘာလို(Jeffrey Barlow) ၏ ဖော်ပြချက်အရ ၎င်းတို့အနက်မှ "လော့ယွဲ့" (Luoyue) လူမျိုးစုများသည် အနောက်တောင်ဘက် ကွမ်ရှီးဒေသနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတို့ကို စိုးမိုးထားခဲ့ကြသည်။[၅] သမိုင်းဝင် ဟန်ကျမ်း (Book of Han) တွင်လည်း ကွေးဂျီဒေသ (Kuaiji) မှသည် ကျားကျီဒေသ (Jiaozhi - လက်ရှိဗီယက်နမ်) အထိ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ယွဲ့လူမျိုးစု ကွဲပြားမျိုးစုံ တည်ရှိနေကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။[၆]

ဟန်အင်ပါယာသည် ယခုတောင်ပိုင်းတရုတ်နှင့် မြောက်ပိုင်းဗီယက်နမ်ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ဒေသများသို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာသည်နှင့်အမျှ ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများသည် ဟန်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း သွတ်သွင်းခြင်းနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း (Sinicization) ကို ခံခဲ့ကြရသည်။[၇][၈] သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တောင်ပိုင်း တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (ဥပမာ - ကွမ်တုံးစကားနှင့် မင်နန်စကား) တွင် ရှေးခေတ်ယွဲ့လူမျိုးများ ပြောဆိုခဲ့သည့် မိခင်ဘာသာစကားများ (အထူးသဖြင့် ခရာ-ဒိုင်နှင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်နွယ်စကားများ) ၏ အောက်ခံအလွှာ (Substratum) အရိပ်အယောင်များကို ယနေ့တိုင် သိသာထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[၉] ခေတ်သစ် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမည် (Viet သည် Yue ၏ အသံထွက်ကွဲဖြစ်သည်)၊ ကွမ်တုံးယွဲ့ဘာသာစကား၊ ယွဲ့အော်ပရာ (Yue opera) အပါအဝင် ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်သော အသုံးအနှုန်းများနှင့် ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၏ တရားဝင်အတိုကောက်အမည် (粤 - Yue) တို့တွင် ထိုရှေးဟောင်း "ယွဲ့" ဟူသော နာမဝေါဟာရကို ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။

အမည်ရင်းမြစ်

[ပြင်ဆင်ရန်]

"ပိုင်ယွဲ့" (Baiyue) ဟူသော ဝေါဟာရသည် တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် "ယွဲ့တစ်ရာ" (တရုတ်: 百越/百粵၊ ဘိုင်ယွဲ့) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ တရုတ်စာပေတွင် "百" (ပိုင်/ဘိုင်) သည် သင်္ချာကိန်းဂဏန်း တစ်ရာကို ဆိုလိုသော်လည်း ဤနေရာတွင် တိကျသော အရေအတွက်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် ကွဲပြားဆန်းပြားသော ရှေးဟောင်းလူမျိုးစု အမြောက်အမြားကို စုပေါင်း၍ "မျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ" ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[၁၀]

"ယွဲ့" (越 သို့မဟုတ် 粵) ဟူသော စုပေါင်းအမည်ကို ရှေးဟောင်းတရုတ်တို့က ၎င်းတို့နှင့် ယဉ်ကျေးမှုမတူဘဲ ကွဲပြားသည့် တောင်ပိုင်းသားများကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ခေတ်သစ်ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နာမည်ဖြစ်သော "ဗီယက်" (Việt) ဆိုသည့် စကားလုံးသည် "ယွဲ့" (Yue) ဟူသော ရှေးဟောင်းတရုတ်အသံထွက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။[၁၁]

သမိုင်းကြောင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အစောပိုင်းကာလများတွင် ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေစိုက်သည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဟန်တရုတ် တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအာဏာပြင်ပတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြစ်ချောင်း၊ အင်းအိုင်နှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများကို အခြေခံ၍ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရေကြောင်းသွားလာခြင်းနှင့် ကြေးဝါနည်းပညာများတွင် အထူးကျွမ်းကျင်ခဲ့ကြသည်။[၄]

စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံများခေတ် (Warring States period) တွင် ပိုင်ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများအနက် လက်ရှိကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းကို ဗဟိုပြု၍ "ယွဲ့ပြည်နယ်" (State of Yue) ကို ပထမဆုံးအကြိမ် အင်ပါယာအသွင် တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၄၇၃ တွင် ယွဲ့ဘုရင် ကောက်ကျန့် (Goujian) သည် အိမ်နီးချင်း ဝူနိုင်ငံ (State of Wu) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် တရုတ်သမိုင်းတွင် ဩဇာကြီးမားသော မင်းတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း စည်းလုံးမှုအားနည်းခြင်းကြောင့် ဘီစီ ၃၃၄ တွင် ချူနိုင်ငံ (State of Chu) ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုခံရပြီး ယွဲ့နိုင်ငံ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံပြိုကွဲပြီးနောက် ယွဲ့လူမျိုးများသည် တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများသို့ ပိုမိုပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။[၁၂]

တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တစ်စုတစ်စည်းတည်းဖြစ်အောင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သော ချင်ရှီဟွမ် (Qin Shi Huang) သည် ဘီစီ ၂၁၄ တွင် ပိုင်ယွဲ့ဒေသများသို့ စစ်သည်တော် ၅ သိန်းကျော် စေလွှတ်၍ အကြီးအကျယ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ချင်အင်ပါယာ ပြိုလဲပြီးနောက်တွင် ချင်ဗိုလ်ချုပ် ရော်ထို (Zhao Tuo) သည် ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများနှင့် ပူးပေါင်းကာ လက်ရှိ ကွမ်တုန်း၊ ကွမ်ရှီးနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းကို ငုံ့လျှိုးစေသည့် "နန်ယွဲ့နိုင်ငံ" ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အလားတူပင် ဖူကျန့်ဒေသတွင်လည်း "မင်ယွဲ့နိုင်ငံ" ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။[၃]

သို့သော်လည်း ဟန်မင်းဆက် အင်အားကြီးမားလာချိန် ဘီစီ ၁၁၁ တွင် ဟန်ဝူဒီဘုရင် (Emperor Wu of Han) သည် နန်ယွဲ့နှင့် မင်ယွဲ့အပါအဝင် ပိုင်ယွဲ့နိုင်ငံများအားလုံးကို စစ်အင်အားဖြင့် အပြတ်အသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ဟန်အင်ပါယာအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။[၁၃]

ဟန်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားပြီးနောက် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် လွင်ပြင်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးအများစုသည် ဟန်တရုတ်များ အလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာမှု၊ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ရောနှောမှုတို့ကြောင့် နှစ်ပေါင်းရာချီအတွင်း တဖြည်းဖြည်း တရုတ်မှုပြုခြင်း (Sinicization) ကို ခံခဲ့ရပြီး ခေတ်သစ်တောင်ပိုင်း ဟန်တရုတ်များ (ကွမ်တုံး၊ ဖူကျန့်၊ ကျဲ့ကျန်းသားများ) အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအောက်သို့ လုံးဝမဝင်ဘဲ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် တောင်တန်းဒေသများသို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြသော ပိုင်ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများသည် မိမိတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြရာမှတစ်ဆင့် ခေတ်သစ်တွင် လမ်းခွဲထွက် ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ကောက်ချက်ချကြသည်။[၁][၄]ကျွမ့်လူမျိုး၊ ထိုင်းလူမျိုး၊ လာအိုလူမျိုး နှင့် ရှမ်းလူမျိုး များ၏ ဘိုးဘွားများသည် ပိုင်ယွဲ့အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗီယက်နမ်လူမျိုး နှင့် မွန်-ခမာနွယ်ဖွား အချို့။ ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ (Taiwanese Aborigines) ၏ ဗီဇသည်လည်း ပိုင်ယွဲ့ကမ်းရိုးတန်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်နေသည်။

မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကား

[ပြင်ဆင်ရန်]

ခေတ်သစ် မော်လီကျူးမနုဿဗေဒ (Molecular Anthropology) သုတေသနပြုချက်များအရ ရှေးခေတ် ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများသည် ဗီဇဗေဒအရ ခေတ်သစ်အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများ၏ အခြေခံပင်မ ဒီအန်အေ (DNA) အမှတ်အသားများကို သယ်ဆောင်ထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။[၁၄]

ရှေးခေတ်ပိုင်ယွဲ့ လူရိုးဒီအန်အေများကို စစ်ဆေးရာတွင် ဖခင်ဖက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သည့် လက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O-M175 (အထူးသဖြင့် ၎င်း၏မျိုးကွဲများဖြစ်သည့် O1a-M119 နှင့် O2-M268) မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဤ O1a ဗီဇသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ၊ ထိုင်း၊ ရှမ်းနှင့် ကျွမ့်လူမျိုးများတွင် အဓိကတွေ့ရသည့် ဗီဇအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။[၁၅]မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှုကို ပြသသည့် mtDNA တွင်မူ ၎င်းတို့သည် ဟန်တရုတ်များနှင့် ကွဲပြားပြီး ကာလကြာရှည်စွာ သီးခြားတည်ရှိခဲ့သော တောင်ပိုင်းအာရှနွယ်ဖွား ဗီဇအုပ်စုများ (ဥပမာ - Haplogroup B, F, R နှင့် N မျိုးကွဲများ) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။[၁၆]သမိုင်းကြောင်းအရ ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးအများစုသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် ရောနှောကာ တရုတ်မှုပြုခြင်း ခံခဲ့ရသဖြင့် ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ဟန်တရုတ်များ (ဥပမာ - ကွမ်တုံး၊ ဖူကျန့်) ၏ ဒီအန်အေကို စစ်ဆေးပါက ဖခင်ဖက်တွင် မြောက်ပိုင်းဟန်တရုတ်ဗီဇ ပါဝင်သော်လည်း၊ မိခင်ဖက် သို့မဟုတ် Autosomal DNA တွင် ရှေးခေတ် ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများ၏ ဗီဇအမှတ်အသားများ ၃၀% မှ ၅၀% ခန့်အထိ မြင့်မားစွာ ကျန်ရစ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။[၁၅]

ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်နွယ်ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသူများ မဟုတ်ဘဲ ခေတ်သစ် နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒပညာရှင်ကြီးများ၏ လေ့လာချက်အရ ၎င်းတို့သည် အာရှတောင်ပိုင်းသုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ၃ ခု၏ မူလရင်းမြစ် အခြေခံစကားများကို ပြောဆိုခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။[၁၇]

ပိုင်ယွဲ့တို့၏ ပင်မဘာသာစကားမှာ ခရာ-ဒိုင် (ယခင် အခေါ် တိုင်း-ကဒိုင်) ဘာသာစကား၏ ရှေးဦးပုံစံ (Proto-Kra-Dai) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယနေ့ခေတ် ရှမ်း၊ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် တရုတ်ပြည်ရှိ ကျွမ့် (Zhuang) ဘာသာစကားများသည် ရှေးခေတ် ပိုင်ယွဲ့စကားမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။[၁]ပိုင်ယွဲ့မျိုးနွယ်စုများအနက် အနောက်တောင်ဘက်နှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်သည့် လော့ယွဲ့ (Luoyue) နှင့် အူယွဲ့ (Ouyue) တို့သည် ခေတ်သစ် ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားနှင့် မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ၏ အခြေခံအက္ခရာများနှင့် စကားလုံးများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။[၁၇] ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများသည် တရုတ်စကားကို ပြောင်းလဲပြောဆိုခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ မူလမိခင်ဘာသာစကားများမှ ဝေါဟာရအချို့နှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံအချို့သည် တောင်ပိုင်းတရုတ်စကားများတွင် အောက်ခံအလွှာ အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဥပမာ - ကွမ်တုံးစကား နှင့် မင်နန်စကား (ဟော့ကင်း) တို့တွင် တွေ့ရသည့် နေ့စဉ်သုံး ဝေါဟာရအချို့ (ဥပမာ - "မိုးရွာသည်"၊ "လူ"၊ "ခြေထောက်") နှင့် သဒ္ဒါအထားအသို အချို့သည် ဟန်တရုတ်စာပေနှင့်မတူဘဲ ခရာ-ဒိုင် သို့မဟုတ် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားတို့နှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်း ဖြစ်သည်။[၁၈]

ကိုးကား

[ပြင်ဆင်ရန်]
  1. 1 2 3 Diller၊ Anthony; Edmondson၊ Jerry; Luo၊ Yongxian (2008)။ The Tai-Kadai Languages။ Routledge။ p. 9။ ISBN 978-0-700-71457-5။
  2. ↑ Hsu၊ Cho-yun; Lagerwey၊ John (2012)။ China: A Religious State။ Columbia University Press။ pp. 193–194။
  3. 1 2 Brindley, Erica F. (2015). Ancient China and the Yue: Perceptions and Identities on the Southern Frontier, c.400 BCE–50 CE. Cambridge University Press. pp. 42-45. ISBN 978-1-107-08478-0.
  4. 1 2 3 Meacham, William (1996). "Defining the Hundred Yue". Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association 15: 93–100. doi:10.7152/bippa.v15i0.11537.
  5. ↑ Barlow၊ Jeffrey G. (1997)။ "Culture, ethnic identity, and early weapons systems: the Sino-Vietnamese frontier"။ East Asian cultural and historical perspectives: histories and society—culture and literatures။ Research Institute for Comparative Literature and Cross-Cultural Studies, University of Alberta။ p. 2။ ISBN 978-0-921-49009-8။
  6. ↑ Brindley, Erica (2003). "Barbarians or Not? Ethnicity and Discourse in the 'Shiji' and 'Hanshu' accounts of the Yue". Harvard Journal of Asiatic Studies, 63(2), 325–342.
  7. ↑ Carson၊ Mike T. (2016)။ Archaeological Landscape Evolution: The Mariana Islands in the Asia-Pacific Region။ Springer။ p. 23။ ISBN 978-3-319-31399-3။
  8. ↑ Wiens၊ Herold Jacob (1967)။ Han Chinese expansion in South China။ Shoe String Press။ p. 276။
  9. ↑ Norman, Jerry; Mei, Tsu-lin (1976). "The Austroasiatics in Ancient South China: Some Lexical Evidence". Monumenta Serica, 32, 274–301.
  10. ↑ Brindley, Erica F. (2015). Ancient China and the Yue: Perceptions and Identities on the Southern Frontier, c.400 BCE–50 CE. Cambridge University Press. pp. 32-35.
  11. ↑ Holmgren, Jennifer (1980). Chinese Colonisation of Northern Vietnam: Administrative Geography and Political Development in the Tongking Delta, First to Sixth Centuries A.D. Australian National University.
  12. ↑ Sima Qian (1993). Records of the Grand Historian (Shiji). Translated by Burton Watson. Columbia University Press.
  13. ↑ Taylor, Keith Weller (1983). The Birth of Vietnam. University of California Press. ISBN 0-520-07417-3.
  14. ↑ Yao, Y. G. et al. (2002). "Genetic relationship of Chinese ethnic populations revealed by mtDNA sequence diversity". American Journal of Physical Anthropology, 118(1), 63–76.
  15. 1 2 Wen, B. et al. (2004). "Genetic evidence supports a demic diffusion of Han culture, details in the expansion of Han Chinese". Nature Genetics, 36(9), 1023–1026.
  16. ↑ Li, H. et al. (2007). "Mitochondrial DNA diversity and population structure of Han Chinese". American Journal of Physical Anthropology, 132(1), 87–98.
  17. 1 2 Norman, Jerry; Mei, Tsu-lin (1976). "The Austroasiatics in Ancient South China: Some Lexical Evidence". Monumenta Serica, 32, 274–301.
  18. ↑ Sagart, Laurent (2008). "The expansion of Setaria farmers in East Asia: a linguistic and archaeological perspective". Past Human Migrations in East Asia, Routledge, 133–157.
"https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=ပိုင်ယွဲ့&oldid=1040093" မှ ရယူရန်