တေဇောကောဋ္ဌာသ
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
တေဇောဓာတ်သည် ပကတိအခြေအနေတွင် ခန္ဓာကိုယ်၌ အမြဲရှိသော ဥသ္မာတေဇော (ကိုယ်ငွေ့ဓာတ်) အဖြစ် တည်ရှိသည်။
တေဇောဓာတ်လွန်ကဲသော တေဇောကောဋ္ဌာသများသည် ပထဝီကောဋ္ဌာသ၊ အာပေါကောဋ္ဌာသများကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန် သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိဘဲ၊ တေဇောဓာတ်၏ သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင် လွန်ကဲနေသော မကြည်သော ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များအဖြစ်သာ တည်ရှိသည်။
တေဇောဓာတ်လွန်ကဲသော တေဇောကောဋ္ဌာသ (၄)မျိုး
[ပြင်ဆင်ရန်]၁။ သန္တပ္ပနတေဇော
* အဓိပ္ပါယ်= တစ်ရက်ခြား၊ နှစ်ရက်ခြား ဖျားနာစေသော ပြင်းထန်စွာ ပူလောင်သော တေဇောဖြစ်သည်။ * လုပ်ဆောင်ချက်= ဥသ္မာတေဇော (ကိုယ်ငွေ့ဓာတ်) ဖောက်ပြန်လာသောအခါ အပူဒီဂရီတက်ကာ၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဖျားနာမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ဥပမာ- အဖျားတက်ပြီး ကိုယ်ပူလာသောအခါ ဤတေဇော၏ အာနိသင်ကို ခံစားရသည်။ * ရုပ်ကလာပ်= စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)၊ ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)၊ အာဟာရဇအဋ္ဌကလာပ် (၈) ဟူ၍ စုစုပေါင်း (၃၃)မျိုးသော ရုပ်တရားများ ပါဝင်သည်။
၂။ ဇီရဏတေဇော
* အဓိပ္ပါယ်= အိုမင်းရင့်ရော်မှု၊ ဆွေးမြည့်မှုကို ဖြစ်စေသော ပူလောင်သော တေဇောဖြစ်သည်။ * လုပ်ဆောင်ချက်= ဆံဖြူခြင်း၊ သွားကျိုးခြင်း၊ မျက်စိမွဲခြင်း၊ အသားအရေတွန့်ခြင်း၊ အရွယ်ယိုယွင်းခြင်းကဲ့သို့သော အိုမင်းမှုကို ဖြစ်စေသည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၄၅။)။ ဤတေဇောသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆုတ်ယုတ်စေသည်။ * ရုပ်ကလာပ်= စိတ္တဇ (၈)၊ ဥတုဇ (၈)၊ အာဟာရဇ (၈) ဟူ၍ (၃၃)မျိုးသော ရုပ်တရားများ ပါဝင်သည်။
၃။ ဍာဟတေဇော
* အဓိပ္ပါယ်= ထက်ဝန်းကျင် ပူပြင်းလောင်ကျွမ်းစေသော တေဇောဖြစ်သည်။ * လုပ်ဆောင်ချက်= အလွန်ပူပြင်းလှသဖြင့် ညည်းညူစေပြီး၊ ရေအေး၊ ယပ်လေခတ်မှုကို လိုလားစေသည်။ ၎င်းသည် မီးကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းစေတတ်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၄၅။)။ ဥပမာ- အဖျားတက်ပြီး ကိုယ်တွင်းပူလောင်မှု ပြင်းထန်လာသောအခါ ဤတေဇော၏ အာနိသင်ကို တွေ့ရသည်။ * ရုပ်ကလာပ်= စိတ္တဇ (၈)၊ ဥတုဇ (၈)၊ အာဟာရဇ (၈) ဟူ၍ (၃၃)မျိုးသော ရုပ်တရားများ ပါဝင်သည်။
၄။ ပါစကတေဇော
* အဓိပ္ပါယ်= အစာကို ကြေကျက်စေတတ်သော ပူလောင်သော တေဇောဖြစ်သည်။ * လုပ်ဆောင်ချက်= စားမျိုအပ်၊ သောက်အပ်၊ ခဲအပ်၊ လျက်အပ်သော အာဟာရများကို ရင့်ကျက်စေကာ၊ ရသဓာတ်၊ အသွေး၊ အသား စသည်အထိ ပြောင်းလဲပေးသည်။ ၎င်းသည် အစာကို ချက်ပေးသော ဥဒရဂ္ဂိ (ဝမ်းမီး) ဖြစ်ပြီး၊ အစာအိမ်ဝန်းကျင်၌ တည်ရှိသည် [၁]။ * ရုပ်ကလာပ်= ဇီဝိတနဝကကလာပ် (၉) တစ်မျိုးသာ ပါဝင်ပြီး၊ ကမ္မဇရုပ်အဖြစ် အတိတ်ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။
တေဇောကောဋ္ဌာသ၏ ရုပ်ကလာပ်ဖွဲ့စည်းမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]တေဇောဓာတ်လွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသများတွင် ပါဝင်သော ရုပ်ကလာပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-
- ဇီဝိတနဝကကလာပ် (၉)= ဇီဝိတရုပ်အပါအဝင် ရုပ်တရား (၉)မျိုးပါဝင်သော ကမ္မဇရုပ်ဖြစ်ပြီး၊ ပါစကတေဇော၌ တည်ရှိသည်။
- စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)= စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား (၈)မျိုး ပါဝင်သည်။
- ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)= ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား (၈)မျိုး ပါဝင်သည်။
- အာဟာရဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)= အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား (၈)မျိုး ပါဝင်သည်။
- စုစုပေါင်း= သန္တပ္ပန၊ ဇီရဏ၊ ဍာဟတေဇော၌ (၃၃)မျိုး၊ ပါစကတေဇော၌ (၉)မျိုး ဖြစ်သည်။
ဤရုပ်ကလာပ်များသည် တေဇောဓာတ်၏ သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင် လွန်ကဲနေမှုကြောင့် မကြည်သော အမှုန်များအဖြစ် ထင်ရှားပြီး၊ ပုံသဏ္ဌာန် သတ်မှတ်မထားသော ကောဋ္ဌာသများဖြစ်သည်။
တေဇောကောဋ္ဌာသ၏ ထူးခြားချက်
[ပြင်ဆင်ရန်]ပထဝီကောဋ္ဌာသ (ဦးခေါင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ စသည်)၊ အာပေါကောဋ္ဌာသ (သွေး၊ ချွေး၊ မျက်ရည် စသည်) တို့ကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန် သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိဘဲ၊ တေဇောကောဋ္ဌာသများသည် တေဇောဓာတ်၏ လွန်ကဲမှုကို အခြေခံသည်။ ဥပမာ- ပါစကတေဇော၏ ဝမ်းမီးသည် အစာအိမ်ဝန်းကျင်၌ တည်ရှိသော်လည်း၊ ၎င်းကို ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် သတ်မှတ်၍ မရဘဲ၊ ကမ္မဇရုပ်အဖြစ် ဇီဝိတနဝကကလာပ်တွင် ပါဝင်သည်။ သန္တပ္ပန၊ ဍာဟ၊ ဇီရဏတေဇောတို့သည်လည်း ဖျားနာမှု၊ အိုမင်းမှု စသည့် အခြေအနေများတွင် ထင်ရှားလာသော ရုပ်ကလာပ်များဖြစ်သည်။
တေဇောကောဋ္ဌာသ ရှုနည်း
[ပြင်ဆင်ရန်]တေဇောဓာတ်လွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသများကို ရှုရာတွင်၊ ပုံသဏ္ဌာန် မရှိသောကြောင့် တေဇောဓာတ်၏ သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင် လွန်ကဲနေသော ရုပ်ကလာပ်များကို ရှာဖွေ၍ ရှုပွားရသည်။
- သန္တပ္ပနတေဇော နှင့် ဍာဟတေဇော= မထင်မရှားပါက၊ အတိတ်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို တစ်စတစ်စ စေလွှတ်၍၊ ဖျားဖူးသည့် အချိန်က ဖြစ်ခဲ့သော ရုပ်ကလာပ်များကို ပြန်လည် သိမ်းဆည်းကြည့်ပါ။ ဥပမာ- ဖျားနာစဉ် ကိုယ်ပူလောင်မှု ခံစားခဲ့ရသည့် အချိန်ကို ပြန်တွေးကြည့်ခြင်းဖြင့် ဤတေဇော၏ သဘောကို နားလည်နိုင်သည်။
- ဇီရဏတေဇော= အိုမင်းမှု လက္ခဏာများဖြစ်သော ဆံဖြူခြင်း၊ အသားအရေတွန့်ခြင်းတို့ကို သတိပြု၍ ရှုပါ။
- ပါစကတေဇော= အစာစားပြီး ဝမ်းဗိုက်အတွင်း ခံစားရသော ပူနွေးမှုကို သတိပြု၍၊ ဇီဝိတနဝကကလာပ်တွင် ပါဝင်သော တေဇောကို ခွဲထုတ်ရှုပါ။[၂] [၃]
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
- [မှတ်စု_1 တေဇောဓာတ် လွန်ကဲသော တေဇောကောဋ္ဌာသ (၄) မျိုး]