တမ္ဗပဏ္ဏိဘာသာ

သီဟိုဠ်ကျွန်းနေသူတို့၏ ဘာသာစကား။ (သင်တိုင်းဦးစွပ် ကိုယ်ကြပ်အင်္ကျီနှင့်တူသော ကျစ်လျစ်သိုသိပ် သပ်ယပ်သည့် သီဟိုဠ်ဘာသာ။) ဘီ၊စီ၊ ၁၈၀၀-လောက်က သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ လူနေအိမ်ခြေရှိ၍ သီဟိုဠ်ဘုရင်သည် “ရာဝဏ” ဖြစ်ကြောင်း ဝါလမိကီ၏ ရာမာယဏ-၌ ဆိုထားသည်၊ “ရာဝဏ” ဘုရင်ပြုစုသော “အက်ပြကာၑမ်” ဟူသော သက္ကတဆေးကျမ်းတစ်စောင် ရှိခဲ့ကြောင်းလည်း ဆိုထားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုကာလကပင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ အာယီ (= အရိယာ) ဘာသာ ရှိသည်ဟု ယူဆသင့်သည်။ ဝိဇယရောက်ရာ ဘီ၊စီ၊ ၅၄၃-မှစ၍ ဝိဇယနှင့်တကွ နောက်ပါပရိသတ်တို့ ပြောသော ဘာသာစကားသည် ဒေသိယမာဂဓီပြာကက္ခတ် ဘာသာဖြစ်သင့်သည် (Rev. Theodore G. Perera - The Sinhalese Language)။ B.E. ၂၃၆-ခုနှစ် နယုန်လပြည့်နေ့တွင် သာသနာပြု ကြွရောက်သော မဟိန္ဒထေရ်သည် သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် တရားဟော၏ ။

သက္ကတ၊ ပါဠိ၊ သီဟိုလ်

သီဟိုဠ်ဘာသာသည် သက္ကတ၊ ပါဠိဘာသာတို့နှင့် အများအားဖြင့် နီးစပ်သည်၊ ပုံစံ-

• သက္ကတ-ပြာဏ၊ ပါဠိ-ပါဏ၊ သီဟိုဠ်-ပဏ။
• သက္ကတ-တ္စၑ္ဏါ၊ ပါဠိ-တဏှာ၊ သီဟိုဠ်-တဏ။
• သက္ကတ-စူဏီ၊ ပါဠိ-စုဏ္ဏ၊ သီဟိုဠ်-သုဏု။
• သက္ကတ-ဝဏီ၊ ပါဠိ-ဝဏ္ဏ၊ သီဟိုဠ်-ဝဏ။
• သက္ကတ-ဝ္စဏ၊ ပါဠိ-ဣဏ၊ သီဟိုဠ်-ဏယ။
• သက္ကတ-ဝ္စက္ခ၊ ပါဠိ-ရုက္ခ၊ သီဟိုဠ်-ရုက်။

ပါဠိမှပြောင်းသော သီဟိုဠ်သည် ထပ်တူကဲ့သို့ကျ၍ သက္ကတမှပြောင်းသော သီဟိုဠ်သည် သက္ကတနှင့် ကွာခြားသည်၊ ပုံစံ-

• ပါဠိ-အတ္ထ၊ သီဟိုဠ်-အတ်။ (သက္ကတ-အထီ၊ သီဟိုဠ်-အရုတ်။)
• ပါဠိ-ဣတ္ထီ၊ သီဟိုဠ်-ဣတ်။ (သက္ကတ-သတြီ၊ သီဟိုဠ်-ဣတိရီ။)
• ပါဠိ-ဓမ္မ၊ သီဟိုဠ်-ဓမ်။ (သက္ကတ-ဓမီ၊ သီဟိုဠ်-ဒရုမ။)
• ပါဠိ-မိတ္တ၊ သီဟိုဠ်-မိတ်။ (သက္ကတ-မိတြ၊ သီဟိုဠ်-မိတုရု။)

ပြာကရိတ်၊ သီဟိုဠ်

• ပြာကရိတ်ဘာသာနှင့်လည်း နီးစပ်သည်၊ ပုံစံ-
• ပြာကရိတ်-ကုမရ၊ သီဟိုဠ်-ကုမရ (ကလေး၊ သူငယ်)။
• ပြာကရိတ်-တဏ၊ သီဟိုဠ်-တဏ = တ္စဏ (မြက်)။
• ပြာကရိတ်-ဒဟ၊ သီဟိုဠ်-ဒဟ = ဒဟယ (တစ်ဆယ်)။
• ပြာကရိတ်-ကဟာဝဏ၊ သီဟိုဠ်-ကဟဝဏု (အသပြာ)။

တမိလ်, သီဟိုဠ်

တမိလ်ဘာသာနှင့်လည်း နီးစပ်သည်၊ ပုံစံ- တမိလ်-ဥရုမဲ၊ သီဟိုဠ်-ဥရုမ (အမွေအနှစ်)။ တမိလ်-ကလ်လု၊ သီဟိုဠ်-ဂလ် (ကျောက်)။ တမိလ်-ကုဓဲ၊ သီဟိုဠ်-ကုဓ (အမှုန့်)။ တမိလ်-နမ္ဖု၊ သီဟိုဠ်-နမ္ဗု (ကျော်စောခြင်း)။

ပေါ်တုဂီ, လန်ဒေသီ

ပေါ်တုဂီစကားအချို့လည်း သီဟိုဠ်ဘာသာ၌ ဝင်ရောက်နေသည်၊ ယင်းတို့ကား အစ္စာရု = သနပ်၊ ချဉ်ဖတ်၊ အန္နာသီ = နာနတ်သီး၊ ကာမရ = အခန်း၊ အလ်မာရီ = ဘီဒို-စသည်တို့တည်း။ ၎င်းပြင် လန်ဒေသီ (Dutch) ဘာသာစကားများလည်း ဝင်ရောက်နေသည်၊ ပုံစံ-အာသိ = ချမ်းသာပါစေ၊ ဗော်တလ် = ပုလင်း-စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းပြင် အင်္ဂလိပ်စကားများလည်း ရောနှောနေသည်။ ပုံစံ-အေက၊ အော့ဖစ်စ်၊ ဒီပတမင့်တ်၊ တိကက်၊ စတေရှင်၊ ယူနီဗာစီတီ-စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

သီဟိုဠ်, ပါဠိ

သီဟိုဠ်ဘာသာနှင့် အနီးစပ်ဆုံးမှာ ပါဠိဘာသာပင် ဖြစ်သည်၊ သီဟိုဠ်သဒ္ဒါကျမ်းများကို ပါဠိသဒ္ဒါကျမ်းများကဲ့သို့ သန္ဓိ၊ နာမ်၊ ဝိဘတ်၊ သမာသ်၊ ပစ္စယ၊ ကိရိယာ၊ ဥပသာရ၊ နိပါတ်-ဟူ၍ စီစဉ်ရေးသားကြသည်၊ ပါဠိသဒ္ဒါကျမ်း၌ နာမ်ဂိုဏ်း၊ အာချာတ်ဂိုဏ်း ရှိသကဲ့သို့ သီဟိုဠ်သဒ္ဒါကျမ်းများ၌လည်း နာမ်ဂိုဏ်း၊ အာချာတ်ဂိုဏ်းတို့ ပါဝင်လေသည်။ အစောဆုံး သီဟိုဠ်သဒ္ဒါကျမ်းမှာ အေ.ဒီ. ၁၃-ရာစုက ရသဝါဟိနီ၊ သမန္တကူဋဝဏ္ဏနာကျမ်းပြု ဝေဒေဟထေရ်ရေး သိဒတ်သံဂရာကျမ်း (Sidat Sangarawa) ဖြစ်သည် (The Sinhalese Language)။