တဒါရုံ
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
တဒါရုံ (တဒါရမ္မဏ) [တ+အာရမ္မဏ] ဆိုသည်မှာ "ထို (ဇော) ၏ အာရုံကိုပင် အာရုံပြုသော (ဝိပါက်စိတ်)" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ စိတ်ဝီထိ တစ်ခုတွင် ဇောစိတ်များ အဟုန်ပြင်းစွာ စောပြီးနောက်၊ အချို့သော သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေအနေများ၌သာ ထိုဇောစိတ်၏ အာရုံကိုပင် ဆက်လက်၍ တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ် အာရုံပြုကာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဝိပါက်စိတ်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘဝင်စိတ်၏ အာရုံနှင့်မတူဘဲ ဇော၏အာရုံနောက်သို့ လိုက်ပါသောကြောင့် ရေစီးကြောင်းနောက်လိုက်သော လှေငယ်ကဲ့သို့ ဥပမာပေးလေ့ရှိသည်။[၁]
တဒါရုံကိစ္စကို ဆောင်ရွက်နိုင်သော စိတ် (၁၁) မျိုး
[ပြင်ဆင်ရန်]တဒါရုံအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော ဝိပါက်စိတ် (၁၁) မျိုးရှိပါသည်-
- မဟာဝိပါက်စိတ်: (၈) မျိုး
- အဟိတ်ကုသလဝိပါက် သောမနဿသန္တီရဏစိတ်: (၁) မျိုး
- အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏစိတ်: (၁) မျိုး
- အဟိတ်အကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏစိတ်: (၁) မျိုး
တဒါရုံ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ရန် အဓိကအခြေအနေများ
[ပြင်ဆင်ရန်]ယေဘုယျအားဖြင့် တဒါရုံ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ရန် အောက်ပါအင်္ဂါ (၃) ရပ်နှင့် ပြည့်စုံရန် လိုအပ်ပါသည်-
- ကာမဇော ဖြစ်ခြင်း: ဇောစိတ်သည် ကာမဘုံ၌ဖြစ်သော ဇော (အကုသိုလ်ဇော ၁၂၊ မဟာကုသိုလ်ဇော ၈၊ မဟာကြိယာဇော ၈၊ ဟသိတုပ္ပါဒ်ဇော ၁၊ ပေါင်း ၂၉ မျိုး) ဖြစ်ရမည်။
- ကာမသတ္တဝါ ဖြစ်ခြင်း: တဒါရုံဖြစ်ပေါ်သော သတ္တဝါသည် ကာမဘုံသား ဖြစ်ရမည်။
- ကာမအာရုံ ဖြစ်ခြင်း: ဇော၏အာရုံသည် ကာမတရား (ကာမစိတ်၊ ကာမစေတသိက်၊ ရုပ် ၂၈ ပါး) ဖြစ်ရမည်။
ထို့ပြင်၊ အာရုံသည် အားကြီးရန်လိုအပ်သည်-
- ပဉ္စဒွါရ၌ အတိမဟန္တာရုံ ဖြစ်ရမည်။
- မနောဒွါရ၌ ဝိဘူတာရုံ ဖြစ်ရမည်။
တဒါရုံ မဖြစ်ပေါ်နိုင်သော အခြေအနေများ
[ပြင်ဆင်ရန်]အောက်ပါအခြေအနေများတွင် ဇော၏နောက်၌ တဒါရုံ မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါ [၂]-
- ဇော၏အာရုံသည် ပညတ် (အမည်နာမပညတ်၊ အနွယ်ဂေါတ္တပညတ်၊ ယောက်ျား မိန်းမ စသည့် အခြားပညတ်များ) ဖြစ်နေလျှင်။
- ဇောသည် လက္ခဏာသုံးပါးကို အာရုံပြုသော အားကြီးသည့်ဝိပဿနာဇော (တိလက္ခဏာရမ္မဏိက ဗလဝဝိပဿနာ) သို့မဟုတ် ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဇော ဖြစ်နေလျှင်။
- ဇော၏အာရုံသည် မဟဂ္ဂုတ်တရား (ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရတရား) သို့မဟုတ် လောကုတ္တရာတရား (မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်) ဖြစ်နေလျှင်။ (အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တဒါရုံသည် ကာမဝိပါက်စိတ်ဖြစ်၍ ကာမအာရုံကိုသာ ယူနိုင်သောကြောင့် ယင်းမဟဂ္ဂုတ်၊ လောကုတ္တရာအာရုံများကို အစဉ်မလိုက်နိုင်။)
- ဇောသည် မိစ္ဆတ္တနိယတတရား (အာနန္တရိယကံ၊ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) သို့မဟုတ် သမ္မတ္တနိယတတရား (အရိယမဂ်ဇော) တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖြစ်နေလျှင်။
- ဇော၏အာရုံသည် အဘိညာဉ်ဉာဏ် သို့မဟုတ် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ဖြစ်နေလျှင်။
- ဇော၏အာရုံသည် အားနည်းသော ကာမာဝစရအာရုံ (ဒုဗ္ဗလာရမ္မဏ) ဖြစ်နေလျှင်။
- ရူပဘုံ၊ အရူပဘုံ တို့၌ တဒါရုံ မရှိပါ။
ဇောနှင့် တဒါရုံတို့၏ ဝေဒနာ၊ ဟိတ် ဆက်စပ်မှု (ယေဘုယျအားဖြင့်)
[ပြင်ဆင်ရန်]ဝေဒနာ:
- သောမနဿဝေဒနာနှင့်ယှဉ်သော ဇောနောက်၌ များသောအားဖြင့် သောမနဿတဒါရုံ ကျသည်။
- ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့်ယှဉ်သော ဇောနောက်၌ များသောအားဖြင့် ဥပေက္ခာတဒါရုံ ကျသည်။
- ဒေါမနဿဝေဒနာနှင့်ယှဉ်သော ဇောနောက်၌ ဥပေက္ခာတဒါရုံသာ ကျသည်။
ဟိတ်:
- တိဟိတ်ဇောနောက်၌ တိဟိတ်တဒါရုံ ကျသင့်သည်။
- ဒွိဟိတ်ဇောနောက်၌ ဒွိဟိတ်တဒါရုံ ကျသင့်သည်။
- အဟိတ်ဇော (ဥပမာ- ဟသိတုပ္ပါဒ်ဇော) နောက်၌ အဟိတ်တဒါရုံ ကျသင့်သည်။
အာရုံအမျိုးအစားနှင့် တဒါရုံအမျိုးအစား
[ပြင်ဆင်ရန်]- အနိဋ္ဌာရုံ (အလိုမရှိအပ်သောအာရုံ): အကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏ တဒါရုံသာ ဖြစ်သည်။
- ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံ (အလယ်အလတ် အလိုရှိအပ်သောအာရုံ): ကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာတဒါရုံ (အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏ ၁၊ မဟာဝိပါက် ဥပေက္ခာ ၄၊ ပေါင်း ၅) တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုး ဖြစ်သည်။
- အတိဣဋ္ဌာရုံ (အလွန်အလိုရှိအပ်သော အာရုံ): ကုသလဝိပါက် သောမနဿတဒါရုံ (အဟိတ်ကုသလဝိပါက် သောမနဿသန္တီရဏ ၁၊ မဟာဝိပါက် သောမနဿ ၄၊ ပေါင်း ၅) တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုး ဖြစ်သည်။
ကံ၏စွမ်းအင်နှင့် တဒါရုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပဋိသန္ဓေကိုဖြစ်စေသော ကံသာမက အခြားသော ရှေးကံတို့၏ စွမ်းအင်ကြောင့်လည်း တဒါရုံ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ ထိုတဒါရုံသည် ပဋိသန္ဓေပေးကံကြောင့်ဖြစ်သော တဒါရုံနှင့် မတူညီသော အမျိုးအစားလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
အာဂန္တုကဘဝင်
[ပြင်ဆင်ရန်]သောမနဿပဋိသန္ဓေရှိသူ၏သန္တာန်၌ ဒေါသဇောဖြစ်ပြီးနောက် တဒါရုံကျခွင့်မရ၊ ပင်ကို သောမနဿဘဝင်လည်း တိုက်ရိုက်မကျနိုင်သည့်အခါ စိတ်အစဉ်မပြတ်စေရန် ကြားခံ၍ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် သန္တီရဏစိတ်သည် "အာဂန္တုကဘဝင်" (ဧည့်သည်ဘဝင်) အဖြစ် ဝင်ရောက်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
တရုဏဝိပဿနာ နှင့် တဒါရုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]အားကြီးသောဝိပဿနာဇောနောင်၌ တဒါရုံမကျဟုဆိုသော်လည်း၊ အလွန်နုနယ်သေးသော (တရုဏ) ဝိပဿနာကုသိုလ်ဇော ချုပ်သည့်အခါ၊ ထိုဇော၏အရှုခံကုသိုလ်ကိုပင် အာရုံပြု၍ ကာမာဝစရဝိပါက် တဒါရုံစိတ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း ပဋ္ဌာန်း၌ ဖွင့်ဆိုထားသည်။
ကိရိယာဇောနောင်၌ တဒါရုံကျခြင်း၊ မကျခြင်းဆိုင်ရာ အယူအဆကွဲပြားမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]- အချို့ဆရာများ (မူလဋီကာ၌ ကိုးကားခံရသူများ): ပဋ္ဌာန်း၌ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ဇောနောင်၌သာ တဒါရုံကျကြောင်း ဟောထား၍ ကိရိယာဇောနောင်၌ တဒါရုံမကျဟု အလိုရှိကြသည်။ အကြောင်းမှာ ကိရိယာဇောသည် အကျိုးဝိပါက်ကိုမပေး၊ ငြိမ်သက်သော ရဟန္တာ၏စိတ်ဖြစ်၍ လှုပ်ရှားသောဇောကဲ့သို့ တဒါရုံကို ဆွဲဆောင်မှုမရှိဟု ယူဆကြသည်။
- မဟာဒတ္တမထေရ်၊ အရှင်အနုရုဒ္ဓါ (သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း): ကိရိယာဇောနောင်၌လည်း တဒါရုံကျနိုင်သည်ဟု မိန့်ဆိုသည်။
- မူလဋီကာဆရာတော်: ကိရိယာဇောနောင် တဒါရုံကျသည်ကို သံသယရှိပြီး စူးစမ်းဆင်ခြင်သင့်သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုသည်။
- မဟာဋီကာဆရာတော်: မူလဋီကာ၏ ကိရိယာဇောနောင် တဒါရုံမကျနိုင်ဟူသော အယူအဆကို ချေပပြီး ကိရိယာဇောနောင်၌လည်း တဒါရုံကျနိုင်ကြောင်းကို အလေးသာသော အဘိရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကိရိယာဇောသည်လည်း ဇောကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၌ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ဇောတို့နှင့် တူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
အချုပ်အားဖြင့် တဒါရုံသည် စိတ်ဝီထိအဆုံးပိုင်းတွင် ဇော၏အာရုံကို ထပ်မံမှတ်သားသော ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ဖြစ်ပေါ်မှုသည် ရှုပ်ထွေးသော အကြောင်းတရားများစွာနှင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများအပေါ်တွင် တည်မီနေပါသည်။ အထက်ပါအချက်များသည် တဒါရုံကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ နားလည်နိုင်ရန် အထောက်အကူပြုမည်ဟု မျှော်လင့်ပါသည်။[၃]
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
ကိုးကား
- ↑ တဒါရမ္မဏံ (တိ) [တ+အာရမ္မဏ +အာရမ္မဏ။ တဿ ဇဝနဿ အာရမ္မဏံ အာရမ္မဏမေတေသန္တိ တဒါရမ္မဏာနိ “ဗြဟ္မဿရော”တျာဒီသု ဝိယ မဇ္ဈေပဒလောပဝသေန။ ဝိဘာဝိနီ၊၁၄၃။ “တဒါရမ္မဏာရမ္မဏာနီ”တိ ဝတ္တဗ္ဗေ မဇ္ဈေပဒလောပဝသေန “တဒါရမ္မဏာနီ”တိ ဝုတ္တံ။ မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၄၅၇။ (၃၈၆။ အဋ္ဌသာ၊ ယော။ ၁၄၂။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၄၅။)] တဒါရုံ၊ တဒါရုံစိတ်၊ ထို(ဇော)၏ အာရုံ ဟူသော အာရုံရှိသော၊ ထို(ဇော)၏ အာရုံကို အာရုံပြုသော (ဝိပါက်စိတ်)။ သောမနဿသဟဂတာနေဝ တဒါရမ္မဏာနိ ဘဝန္တိ။ သင်္ဂဟ၊၂၆။ တဒါရမ္မဏမ္ပိ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၅)-တိ...တဒါရမ္မဏစိတ္တမ္ပိ။ သံ၊ဋီ၊၁၊၂၁၃။ တဿ ဇဝနဿ အာရမ္မဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတ္တာ “တဒါရမ္မဏ”န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၉၀။ (ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၀၀။ မ၊ဋီ၊၁၊၃၂၃။ အံ၊ဋီ၊၁၊၂၄၀။ အံ၊ဋီ၊၃၊၇၀။ အနုဋီ၊၂၊၁၂။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၆၇။)တဒါရုံနှင့် စပ်သော သိမှတ်ဖွယ်ကို(သင်္ဂဟ၊၁၈၊ ၂၆။ ဝိဘာဝိနီ။ ၁၅၃-၄။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၆-၇)ကြည့်။
- ↑ (သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ၊ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၇ နှင့် အခြားကျမ်းများအရ)
- ↑ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်