ဉာဏ်ရောင်
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
ဉာဏ်ရောင် သို့မဟုတ် ပညာရောင်[၁] ဆိုသည်မှာ အဆင့်မြင့် သမထ နှင့် ဝိပဿနာ တို့ကို ပွားများသည့်အခါ ဉာဏ်နှင့် ယှဉ်သော စိတ်တို့၏ စွမ်းအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရားများ အတွင်းရှိ ဝဏ္ဏဓာတ်တို့၏ ထွန်းလင်းတောက်ပမှု ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်ကိုယ်တိုင်၌ အရောင်အလင်း မရှိသော်လည်း ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်သော အလင်းဖြစ်၍ "ဉာဏ်ရောင်" ဟု ဥပစာတင်စား ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တရားအားထုတ်မှုတွင် ကြုံတွေ့ရနိုင်သော "ဉာဏ်ရောင်" သို့မဟုတ် ပညာ၏ အရောင်အလင်း (ဩဘာသ) နှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ပြည့်စုံစွာ ရှင်းလင်းတင်ပြအပ်ပါသည်-
အရောင်အလင်း အမျိုးအစားများ
[ပြင်ဆင်ရန်]မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ အရောင်အလင်း (၄) မျိုး ရှိကြောင်း အာလောကသုတ္တန် စသည်တို့၌ ဟောကြားတော်မူပါသည်-
- (၁) လရောင်
- (၂) နေရောင်
- (၃) မီးရောင်
- (၄) ပညာရောင် (ဉာဏ်ရောင်)[၂]
ဉာဏ်ရောင် (၄) မျိုး (အင်္ဂုတ္တရ ဋီကာ)
[ပြင်ဆင်ရန်]ထိုအရောင်အလင်း လေးမျိုးတွင် ပညာ သို့မဟုတ် ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော "ဉာဏ်ရောင်" (၄) မျိုး ရှိကြောင်း အင်္ဂုတ္တရဋီကာက ပစလာယမာနသုတ္တန် အဖွင့်၌ ရှင်းပြထားပါသည်-[၃]
- (က) ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနအာလောက: ထိနမိဒ္ဓ (ငိုက်မျဉ်းထိုင်းမှိုင်းမှု) ကို ပယ်ဖျောက်ရန်နှင့် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ် (နတ်မျက်စိကဲ့သို့ မြင်နိုင်သော အသိဉာဏ်) ရရှိရန်အတွက် ပွားများအပ်သော အရောင်အလင်း။
- (ခ) ကသိဏာလောက: ကောင်းစွာ ပွားများထားသော ကသိုဏ်း ဘာဝနာ (အထူးသဖြင့် အလင်း၊ မီး၊ အဖြူ ကသိုဏ်း) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်အလင်း။
- (ဂ) ပရိကမ္မာလောက: ပရိကမ္မဘာဝနာ (ရှေးဦး ပြုပြင်သော ဘာဝနာ - သမာဓိ၊ အဘိညာဏ်၊ မဂ် တို့၏ ရှေ့အဖို့) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်အလင်း။
- (ဃ) ဥပက္ကိလေသာလောက: ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ညစ်ညူးကြောင်း (ဝိပဿနုပက္ကိလေသ) ဖြစ်သော အရောင်အလင်း။ ၎င်းသည် ဝိပဿနာရှုမှတ်စဉ် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် (ဖြစ်ပျက်ဉာဏ်) ရင့်ကျက်လာသောအခါ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဩဘာသ (ထွန်းလင်းတောက်ပမှု) ဖြစ်သည်။
ဤဉာဏ်ရောင် လေးမျိုးလုံးသည် ဉာဏ်ကြောင့်သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်အလင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအရောင်အလင်းနှင့် အတူတကွဖြစ်သော စိတ်ကို "သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ" ဟု ခေါ်သည်။
ဉာဏ်ရောင် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းချက်)
[ပြင်ဆင်ရန်]- အဓိစိတ္တ: အဆင့်မြင့်သော သမထဘာဝနာစိတ် နှင့် ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ် (အဓိစိတ္တ) တို့သည် အရောင်အလင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သော စွမ်းအားရှိသည်။
- ရုပ်တရားမှ အလင်း: ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာအရ၊ ဉာဏ်ရောင်အလင်း ဆိုသည်မှာ (၁) (သမထ/ဝိပဿနာ) စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်များ အတွင်းရှိ အလွန်တောက်ပသော ဝဏ္ဏဓာတ် (ရူပါရုံ) ၏ အရောင်အလင်း နှင့် (၂) ထိုစိတ္တဇရုပ်ကလာပ်များ အတွင်းရှိ တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့် ထပ်ဆင့်ဖြစ်ပွားလာသော ဥတုဇရုပ်ကလာပ်များ အတွင်းရှိ အလွန်တောက်ပသော ဝဏ္ဏဓာတ် (ရူပါရုံ) ၏ အရောင်အလင်းတို့ ဖြစ်သည်။
- တောက်ပမှု: ဤအရောင်အလင်းတို့၏ တောက်ပမှုသည် ယင်းတို့ကို ဖြစ်စေသော ဉာဏ်၏ အာနုဘော် အပေါ်တွင် မူတည်သည်။
- တည်နေရာ: စိတ္တဇရုပ်၏ အလင်းသည် ကိုယ်တွင်း၌သာ ပျံ့နှံ့ပြီး၊ ဥတုဇရုပ်၏ အလင်းသည် ကိုယ်ပြင်ပသို့ပါ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။[၄]
ဉာဏ်ရောင် - မုချ နှင့် ဥပစာ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ဥပစာ: "ဉာဏာလောက = ဉာဏ်ရောင်" ဟူသော စကားသည် အမှန်စင်စစ် ဖလူပစာ စကား (ဥပစာ) ဖြစ်သည်။ ဉာဏ် (နာမ်တရား) ၌ အရောင်အလင်း မရှိပါ။ ဉာဏ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ် (ဝဏ္ဏဓာတ်) ၏ အရောင်အလင်းကို ဉာဏ်အပေါ်၌ တင်စား၍ "ဉာဏ်ရောင်" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
- ပဘဿရ: "ပဘဿရမိဒံ ဘိက္ခဝေ စိတ္တံ" ဟူသော ဘုရားဟောသည် စိတ်၏ ပကတိ ကိလေသာ ကင်းစင်မှု သို့မဟုတ် ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော အလင်းရောင်ရှိသည့် ရုပ်တရားများကို ရည်ညွှန်းသော ဥပစာစကား ဖြစ်သည်။
ဉာဏ်ရောင်နှင့် တရား
[ပြင်ဆင်ရန်]အကျိုးကျေးဇူး: ထိနမိဒ္ဓ ပယ်ဖျောက်ရန်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်၏ အခြေခံ ဖြစ်ရန် အသုံးပြုသည်။
ဝိပဿနုပက္ကိလေသ (ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အလင်းရောင်):
- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်ကျက်လာသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဩဘာသသည် အလွန် ထူးခြား တောက်ပသောကြောင့် ယောဂီသည် *"ငါ့အား ဤအခါမှ ရှေး၌ ဤသို့သဘောရှိသော ဩဘာသ = အရောင်အလင်းသည် မဖြစ်ဖူးလေစွတကား"* ဟု ထင်မှတ်ကာ မဂ်ဖိုလ်ရောက်ပြီဟု အထင်မှား တတ်သည်။
- ရှင်းလင်းချက်: အဋ္ဌကထာ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ယောဂီသည် သံသရာတစ်လျှောက် သို့မဟုတ် ဤဘဝတွင် *လုံးဝ* အရောင်အလင်း မမြင်ဖူးဟု ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ပါ။ သမထကြောင့်ဖြစ်သော အလင်း၊ ဝိပဿနာဉာဏ် နုစဉ်က ဖြစ်သော အလင်း စသည်တို့နှင့် မတူ၊ ယခု ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်ကျက်ချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် *ဤကဲ့သို့ ထူးကဲသော အရောင်အလင်းမျိုး* သာ ယခင်က မကြုံဖူးသေးဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (၎င်းသည် ဉာဏ်၊ ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ စသော အခြား ဥပက္ကိလေသ ၉ ပါး အတွက်လည်း အလားတူပင် ဖြစ်သည် - ယခင်က ပီတိ စသည် ဖြစ်ဖူးသော်လည်း ဤအဆင့်မှ ပီတိမျိုးလောက် မထက်မြက် မထူးကဲဖူးဟု ဆိုလိုသည်)။
- ဤဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဩဘာသသည် အခြားအလင်းရောင်များနှင့် မတူ ထူးခြားသောကြောင့် ၎င်းကို ဂုဏ်တင် ချီးမွမ်းကာ ဥပက္ကိလေသ အဖြစ် သီးသန့် ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။
- သတိပေးချက်: ထို့ကြောင့် တရားအားထုတ်စဉ် သမာဓိ အသင့်အတင့် အားကောင်း၍ ပြိုးခနဲ ပြက်ခနဲ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်အလင်းများကို ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အဆင့်သို့ ရောက်ပြီဟု မယူဆသင့်ပါ။ အကြောင်းနှင့်တကွသော ရုပ်နာမ်ပရမတ်တို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်၍ ရှုနိုင်မှသာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အစစ် ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
- အကြောင်းတရား: ဉာဏ်ရောင်၏ တောက်ပမှုသည် အတိတ် ပါရမီ နှင့် ပစ္စုပ္ပန် သမာဓိ စွမ်းအား တို့အပေါ်တွင် များစွာ မူတည်သည်။[၃]
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
ကိုးကား
- ↑ ပညာတည်းဟူသော အလင်းရောင်၊ ပညာအလင်းရောင်။ ဉာဏ်အလင်းရောင်။ ဧတဒဂ္ဂံ ဘိက္ခဝေ ဣမေသံ စတုန္နံ အာလောကာနံ ယဒိဒံ ပညာလောကော။ အံ၊၁၊၄၅၆။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၂။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၃။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၈။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၄၁။)
- ↑ (အံ၊၁၊၄၅၆။)
- 1 2 ဖားအောက်တောရဆရာတော်။ နိဗ္ဗာန်သို့ သွားရာ တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း။
- ↑ သမန္တတော ပတ္ထရတိ ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာ(မဟာဋီ၊၂၊၄၂၉၊ စာပိုဒ်၊၇၃၃။)