မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ စည်းမျဉ်းများ

ဝီကီပီးဒီးယား မှ

ကဲကုလပ် (calculus) တွင် ဖန်ရှင် (function) တစ်ခု၏ ဆင်းသက်ချက် (derivative) ကို တွက်ချက်ရာ၌ အသုံးပြုသော ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း (differentiation) ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ၏ အကျဉ်းချုပ်ကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ အခြေခံစည်းမျဉ်းများ (Elementary rules of differentiation)

[ပြင်ဆင်ရန်]

အခြားသတ်မှတ်ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပါက ဤနေရာရှိ ဖန်ရှင်များအားလုံးသည် ကိန်းစစ် (real number) ℝ များ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုး (real value) များကိုသာ ထုတ်ပေးသည်။ သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါ ပုံသေနည်း (formula) များကို ကောင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) ပေးနိုင်သော မည်သည့်နေရာတွင်မဆို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဤသို့အသုံးပြုရာတွင် ကိန်းထွေး (complex number) ℂ များပါဝင်သော အခြေအနေများလည်း အကျုံးဝင်သည်။ မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (linearity)၊ မြှောက်လဒ် (product)၊ စားလဒ် (quotient) နှင့် ချိတ်ဆက် (chain) စသည့် ပေါင်းစပ်စည်းမျဉ်း (combination rule) များ မှန်ကန်စေရန်အတွက် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော ဖန်ရှင်များသည် တွက်ချက်ရမည့် အမှတ် (point) တွင် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (differentiable) ဖန်ရှင်များ ဖြစ်ရမည်။

ကိန်းသေကိန်းပိုင်း စည်းမျဉ်း (Constant term rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

c∈ℝ ဖြစ်သော မည်သည့် c တန်ဖိုးအတွက်မဆို f(x) သည် f(x)=c ဟု ပေးထားသော ကိန်းသေ ဖန်ရှင် (constant function) ဖြစ်ပါက dfdx=0 ဖြစ်သည်။

သက်သေပြချက် (Proof)

[ပြင်ဆင်ရန်]

f(x)=c နှင့် f(x+h)=c ဟုထားပါ။ ဆင်းသက်ချက်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ တွက်ချက်မှုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

f′(x)=limh→0f(x+h)−f(x)h=limh→0c−ch=limh→00h=0.

ဤတွက်ချက်မှု (computation) က မည်သည့် ကိန်းသေ ဖန်ရှင်၏ ဆင်းသက်ချက်မဆို 0 ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။

ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (Linearity of differentiation)

[ပြင်ဆင်ရန်]

မည်သည့် ဖန်ရှင် f နှင့် g များအတွက်မဆို၊ မည်သည့် ကိန်းစစ် a နှင့် b များအတွက်မဆို x ကို မူတည်၍ ဖန်ရှင် h(x)=af(x)+bg(x) ၏ ဆင်းသက်ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ h′(x)=af′(x)+bg′(x). လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Leibniz) ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) တွင် ဤအချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ d(af+bg)dx=adfdx+bdgdx. အထူးအခြေအနေများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

  • ကိန်းသေ ဆခွဲကိန်း စည်းမျဉ်း (constant factor rule)

(af)′=af′

  • ပေါင်းလဒ် စည်းမျဉ်း (sum rule)

(f+g)′=f′+g′

(f−g)′=f′−g′.

မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း (Product rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖန်ရှင် f နှင့် g များအတွက် x ကို မူတည်၍ ဖန်ရှင် h(x)=f(x)g(x) ၏ ဆင်းသက်ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ h′(x)=f′(x)g(x)+f(x)g′(x). လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းတွင် ဤအချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ d(fg)dx=dfdxg+fdgdx.

ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း (Chain rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖန်ရှင် h(x)=f(g(x)) ၏ ဆင်းသက်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ h′(x)=f′(g(x))g′(x). လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းတွင် ဤအချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ ddxh(x)=dzdydydx, ထိုနေရာတွင် y=g(x) နှင့် z=f(y) ဖြစ်သည်။

ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင်စည်းမျဉ်း (Inverse function rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

အကယ်၍ ဖန်ရှင် f တွင် ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင် (inverse function) g ရှိပြီး g(f(x))=x နှင့် f(g(y))=y တို့ ပြည့်စုံကာ g သည် သက်ဆိုင်ရာအမှတ်၌ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပါက f′(g(y))≠0 ဖြစ်လျှင် အောက်ပါညီမျှခြင်း (equation) မှန်ကန်သည်။ g′=1f′∘g လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းတွင် ဤအချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ dxdy=1dydx.

ထပ်ကိန်း နိယာမများ (Power laws)၊ ပိုလီနိုမီရယ်များ (polynomials)၊ စားလဒ်များ (quotients) နှင့် အချိုးပြောင်းပြန်များ (reciprocals)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ပိုလီနိုမီရယ် သို့မဟုတ် အခြေခံ ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်း (Polynomial or elementary power rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

မည်သည့် သုညမဟုတ်သော ကိန်းစစ် r≠0 အတွက်မဆို f(x)=xr ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ f′(x)=rxr−1. အကယ်၍ r သည် ကိန်းပြည့် (integer) မဟုတ်ပါက x သည် တိကျစွာ အပေါင်းဖြစ်သော (strictly positive) ကိန်း ဖြစ်ရမည်။ အကယ်၍ r≥1 ဖြစ်ပါက အဆိုပါ ပုံသေနည်းသည် x=0 အတွက်လည်း မှန်ကန်သည်။ r=1 ဖြစ်သောအခါ ဤသည်မှာ အထူးအခြေအနေ ဖြစ်သွားသည်။ ထိုအခါ f(x)=x ဖြစ်လျှင် f′(x)=1 ဖြစ်လာသည်။ ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်းကို ပေါင်းလဒ်စည်းမျဉ်း နှင့် ကိန်းသေ ဆတိုး စည်းမျဉ်းများဖြင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် မည်သည့် ပိုလီနိုမီရယ်၏ ဆင်းသက်ချက်ကိုမဆို တွက်ချက်နိုင်သည်။

အချိုးပြောင်းပြန် စည်းမျဉ်း (Reciprocal rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

သုညသို့ ပျောက်ကွယ်မသွားသော (nonvanishing) မည်သည့် ဖန်ရှင် f အတွက်မဆို h(x)=1f(x) ၏ ဆင်းသက်ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ h′(x)=−f′(x)(f(x))2. လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းတွင် ဤအချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ d(1/f)dx=−1f2dfdx. အချိုးပြောင်းပြန် စည်းမျဉ်းကို စားလဒ်စည်းမျဉ်းမှ ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်းနှင့် ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်းတို့၏ ပေါင်းစပ်မှုမှ ဖြစ်စေ ဆင်းသက်ရယူနိုင်သည်။

စားလဒ်စည်းမျဉ်း (Quotient rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

အကယ်၍ f နှင့် g တို့သည် ဖန်ရှင်များဖြစ်ပါက g≠0 ဖြစ်သော မည်သည့်နေရာတွင်မဆို အောက်ပါညီမျှခြင်း မှန်ကန်သည်။ (fg)′=f′g−g′fg2 ဤစည်းမျဉ်းကို အချိုးပြောင်းပြန် စည်းမျဉ်းနှင့် မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်းတို့မှ ဆင်းသက်ရယူနိုင်သည်။ ၎င်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ကိန်းသေ ပိုလီနိုမီရယ် f(x)=1 ကို အသုံးပြု၍ အချိုးပြောင်းပြန် စည်းမျဉ်းကို စားလဒ်စည်းမျဉ်းမှလည်း ဆင်းသက်ရယူနိုင်သည်။

ယေဘုယျပြုထားသော ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်း (Generalized power rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

အခြေခံ ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်းကို သိသာစွာ ယေဘုယျပြု (generalize) နိုင်သည်။ အယေဘုယျဆုံး ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်းမှာ ဖန်ရှင်နယ် ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်း (functional power rule) ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ဖန်ရှင် f နှင့် g များအတွက်မဆို f(x)>0 ဖြစ်ပြီး ညီမျှခြင်း၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို ကောင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားနိုင်သော မည်သည့်နေရာတွင်မဆို အောက်ပါညီမျှခြင်း မှန်ကန်သည်။ (fg)′=(egln⁡f)′=fg(f′gf+g′ln⁡f) အထူးအခြေအနေများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

  • a သည် သုညမဟုတ်သော မည်သည့် ကိန်းစစ်မဆိုဖြစ်ပြီး x သည် အပေါင်းကိန်း ဖြစ်သောအခါ f(x)=xa ဖြစ်လျှင် f′(x)=axa−1 ဖြစ်သည်။
  • အချိုးပြောင်းပြန် စည်းမျဉ်းကို g(x)=−1 ဖြစ်သော အထူးအခြေအနေအဖြစ် ဆင်းသက်ရယူနိုင်သည်။

ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်များနှင့် လော့ဂရစ်သမ် ဖန်ရှင်များ၏ ဆင်းသက်ချက်များ (Derivatives of exponential and logarithmic functions)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ddx(cax)=acaxln⁡c,c>0.

ddx(eax)=aeax

ddx(logcx)=1xln⁡c,c>0,c≠1.

ddx(ln⁡x)=1x,x>0.

ddx(ln⁡|x|)=1x,x≠0.

ddx(xx)=xx(1+ln⁡x).

ddx(f(x)g(x))=g(x)f(x)g(x)−1ddx(f(x))+f(x)g(x)ln⁡(f(x))ddx(g(x)),if f(x)>0, and if ddx(f(x)) and ddx(g(x)) exist.

ddx(f(x)f(x))=f(x)f(x)(1+ln⁡f(x))ddx(f(x)),if f(x)>0, and if ddx(f(x)) exists.

ddx(W(x))=1x+eW(x),x>−1e, ထိုနေရာတွင် W(x) သည် လမ်းဘတ် W ဖန်ရှင် (Lambert W function) ၏ ပင်မ ဖြာထွက်ဖန်ရှင် (principal branch) ဖြစ်သော W0(x) ဖြစ်သည်။

လော့ဂရစ်သမ်ဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်များ (Logarithmic derivatives)

[ပြင်ဆင်ရန်]

လော့ဂရစ်သမ်ဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်သည် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ လော့ဂရစ်သမ်ကို ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းအတွက် စည်းမျဉ်းကို ဖော်ပြသည့် အခြားနည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်းကို အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ f သည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သော မည်သည့်နေရာတွင်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ (ln⁡f)′=f′f

လော့ဂရစ်သမ်နည်းကျ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း (logarithmic differentiation) သည် ဆင်းသက်ချက်ကို လက်တွေ့မရှာဖွေမီ တိကျသော ဖော်ပြချက် (expression) များကို ရိုးရှင်းစေရန် လော့ဂရစ်သမ်များနှင့် ၎င်း၏ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း စည်းမျဉ်းများကို အသုံးပြုသည့် နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထပ်ကိန်း (exponent) များကို ဖယ်ရှားရန်၊ မြှောက်လဒ်များကို ပေါင်းလဒ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲရန်နှင့် စားခြင်း (division) ကို နုတ်ခြင်း (subtraction) အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် လော့ဂရစ်သမ်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုစီသည် ဆင်းသက်ချက်ရှာရန်အတွက် ဖော်ပြချက်ကို ပိုမိုရိုးရှင်းသွားစေနိုင်သည်။

တြီဂိုနိုမက်ထရီ ဖန်ရှင်များ၏ ဆင်းသက်ချက်များ (Derivatives of trigonometric functions)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ddx(sin⁡x)=cos⁡x ddx(cos⁡x)=−sin⁡x ddx(tan⁡x)=sec2x=1cos2x=1+tan2x ddx(sec⁡x)=tan⁡xsec⁡x ddx(csc⁡x)=−cot⁡xcsc⁡x ddx(cot⁡x)=−csc2x=−1sin2x=−(1+cot2x) ddx(arcsin⁡x)=11−x2 ddx(arccos⁡x)=−11−x2 ddx(arctan⁡x)=11+x2 ddx(arcsec⁡x)=1|x|x2−1 ddx(arccsc⁡x)=−1|x|x2−1 ddx(arccot⁡x)=−11+x2

အထက်ပါ ဇယားရှိ ဆင်းသက်ချက်များသည် ပြောင်းပြန် ဆီးကန့် (inverse secant) ၏ ပုံရိပ်အစု (range) သည် [0,π]∖{π/2} ဖြစ်သော အခြေအနေအတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပြောင်းပြန် ကိုဆီးကန့် (inverse cosecant) ၏ ပုံရိပ်အစုသည် [−π/2,π/2]∖{0} ဖြစ်သော အခြေအနေအတွက်လည်း ဖြစ်သည်။

အဝင်ကိန်း (argument) နှစ်ခုပါဝင်သော ပြောင်းပြန် တန်းဂျင့် ဖန်ရှင် (inverse tangent function) arctan⁡(y,x) ကို ထပ်မံ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ၎င်း၏ တန်ဖိုးသည် (−π,π] ပုံရိပ်အစုအတွင်း တည်ရှိပြီး အမှတ် (x,y) ၏ ကွာဒရန့် (quadrant) ကို ရောင်ပြန်ဟပ် (reflect) ပြသသည်။ မူလမှတ်နှင့် x-ဝင်ရိုး၏ အနုတ်ဘက်ခြမ်းမှအပ ကျန်ရှိသော အမှတ်များဖြစ်သည့် (x,y)∈ℝ2∖((−∞,0]×{0}) အတွက် ၎င်း၏ ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက် (partial derivative) များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ∂arctan⁡(y,x)∂y=xx2+y2and∂arctan⁡(y,x)∂x=−yx2+y2.

ဟိုက်ပါဘောလစ် ဖန်ရှင်များ၏ ဆင်းသက်ချက်များ (Derivatives of hyperbolic functions)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ddx(sinh⁡x)=cosh⁡x ddx(cosh⁡x)=sinh⁡x ddx(tanh⁡x)=sech2x=1cosh2x=1−tanh2x ddx(sech⁡x)=−tanh⁡xsech⁡x ddx(csch⁡x)=−coth⁡xcsch⁡x ddx(coth⁡x)=−csch2x=−1sinh2x=1−coth2x ddx(arsinh⁡x)=1x2+1 ddx(arcosh⁡x)=1x2−1 ddx(artanh⁡x)=11−x2 ddx(arsech⁡x)=−1x1−x2 ddx(arcsch⁡x)=−1|x|1+x2 ddx(arcoth⁡x)=11−x2

အထူးဖန်ရှင်များ၏ ဆင်းသက်ချက်များ (Derivatives of special functions)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဂါမာ ဖန်ရှင် (Gamma function)

[ပြင်ဆင်ရန်]

x>0 အတွက် တွက်ချက်မှုမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ Γ(x)=∫0∞tx−1e−tdt Γ′(x)=∫0∞tx−1e−tln⁡tdt Γ′(x)=Γ(x)(−γ+∑n=1∞(1n−1n+x−1))

ရီးမန်း ဇီတာ ဖန်ရှင် (Riemann zeta function)

[ပြင်ဆင်ရန်]

x>1 အတွက် တွက်ချက်မှုမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ ζ(x)=∑n=1∞1nx ζ′(x)=−∑n=1∞ln⁡nnx

အင်တီဂရယ်များ၏ ဆင်းသက်ချက်များ (Derivatives of integrals)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖန်ရှင်ကို x မူတည်၍ ဆင်းသက်ချက်ရှာရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ F(x)=∫a(x)b(x)f(x,t)dt ဤနေရာတွင် ဖန်ရှင် f(x,t) နှင့် ∂∂xf(x,t) နှစ်ခုစလုံးသည် a(x)≤t≤b(x) နှင့် x0≤x≤x1 တို့ ပါဝင်သော (x,t) ပြင်ညီ၏ အချို့သော နယ်ပယ် (region) အတွင်း x နှင့် t နှစ်ခုစလုံးအတွက် အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဖန်ရှင် a(x) နှင့် b(x) တို့သည်လည်း အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး x0≤x≤x1 အတွက် နှစ်ခုစလုံးတွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဆင်းသက်ချက်များ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် x0≤x≤x1 အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ F′(x)=f(x,b(x))b′(x)−f(x,a(x))a′(x)+∫a(x)b(x)∂∂xf(x,t)dt. ဤပုံသေနည်းသည် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် အင်တီဂရယ် စည်းမျဉ်း (Leibniz integral rule) ၏ ယေဘုယျ ပုံစံ (general form) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ် (fundamental theorem of calculus) အသုံးပြု၍ ဆင်းသက်ရယူနိုင်သည်။

အကြိမ် n မြောက် အဆင့်အထိ ဆင်းသက်ချက်များ (Derivatives to nth order)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖန်ရှင်များ၏ အကြိမ် n မြောက် ဆင်းသက်ချက် (n-th derivative) ကို တွက်ချက်ရန်အတွက် စည်းမျဉ်းအချို့ တည်ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် n သည် အပေါင်းကိန်းပြည့် (positive integer) ဖြစ်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။

ဖာဒီဘရူနို ၏ ပုံသေနည်း (Faà di Bruno's formula)

[ပြင်ဆင်ရန်]

အကယ်၍ f နှင့် g တို့သည် n ကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သော (n-times differentiable) ဖန်ရှင်များဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ dndxn[f(g(x))]=n!∑m1,…,mnf(m1+⋯+mn)(g(x))∏j=1n1mj!(g(j)(x)j!)mj ဤနေရာတွင် ပေါင်းလဒ်သည် အောက်ပါ ကန့်သတ်ချက်ကို ပြည့်မီသော အနုတ်မဟုတ်သည့် ကိန်းပြည့်များ၏ အစုဝင်အတွဲ (tuple) (m1,…,mn) များအားလုံးအပေါ် အကျုံးဝင်သည်။ 1m1+2m2+3m3+⋯+nmn=n.

ယေဘုယျ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် စည်းမျဉ်း (General Leibniz rule)

[ပြင်ဆင်ရန်]

အကယ်၍ f နှင့် g တို့သည် n ကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်သော ဖန်ရှင်များဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ dndxn[f(x)g(x)]=∑k=0n(nk)f(n−k)(x)g(k)(x).

ကိုးကား

[ပြင်ဆင်ရန်]
  • Ayres၊ Frank; Mendelson၊ Elliott (2009)၊ Calculus၊ Schaum's Outline Series (5th ed.)၊ New York: McGraw-Hill၊ ISBN 978-0-07-150861-2
  • Wrede၊ Robert C.; Spiegel၊ Murray R. (2010)၊ Advanced Calculus၊ Schaum's Outline Series (3rd ed.)၊ New York: McGraw-Hill၊ ISBN 978-0-07-162366-7
  • Spiegel၊ Murray R.; Lipschutz၊ Seymour; Schiller၊ John J.; Spellman၊ Dennis (2009)၊ Complex Variables၊ Schaum's Outline Series (2nd ed.)၊ New York: McGraw-Hill၊ ISBN 978-0-07-161569-3
  • University of Waterloo (2022)၊ Differentiation Rules၊ CEMC Open Courseware၊ 3 May 2022 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
  • Lipschutz၊ Seymour; Spiegel၊ Murray R.; Liu၊ John (2009)၊ Mathematical Handbook of Formulas and Tables၊ Schaum's Outline Series (3rd ed.)၊ New York: McGraw-Hill၊ ISBN 978-0-07-154855-7
  • Woan၊ Graham (2010)၊ The Cambridge Handbook of Physics Formulas၊ Cambridge: Cambridge University Press၊ ISBN 978-0-521-57507-2
  • Riley၊ Ken F.; Hobson၊ Michael P.; Bence၊ Stephen J. (2006)၊ Mathematical Methods for Physics and Engineering (3rd ed.)၊ Cambridge: Cambridge University Press၊ ISBN 978-0-521-86153-3
  • Olver၊ Frank W. J.; Lozier၊ Daniel W.; Boisvert၊ Ronald F.; Clark၊ Charles W. (2010)၊ NIST Handbook of Mathematical Functions၊ Cambridge: Cambridge University Press၊ ISBN 978-0-521-19225-5၊ MR 2723248၊ Zbl 1198.00002