မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား

ဝီကီပီးဒီးယား မှ

စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား (Cyanobacteria) သည် Cyanobacteriota မျိုးပေါင်းစု (phylum) တွင် ပါဝင်သော ကိုယ်တိုင်အာဟာရထုတ်လုပ်နိုင်သော (autotrophic) ဂရမ်အနုတ် (Gram-negative) ဘက်တီးရီးယားအုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အောက်ဆီဂျင်ထုတ်လုပ်သော အလင်းရောင်ဖြင့် အစာချက်လုပ်ခြင်း (oxygenic photosynthesis) လုပ်ငန်းစဉ်ကို အသုံးပြု၍ အသက်ရှင်ရန်လိုအပ်သော စွမ်းအင်ကို ရယူနိုင်ကြသည်။

အလင်းမှီစု အစာဖွဲ့စည်းခြင်းကို လုပ်ဆောင်နိုင်သောကြောင့် စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယားများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ တိုးပွားလာစေရန် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။

သုတေသနများအရ Cyanobacteria များသည် ရှေးဟောင်းအာကီးယန်းခေတ် (Archean Eon) အလယ်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ အစပိုင်းတွင် ရေချိုပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် မြေပြင်ပတ်ဝန်းကျင် များတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာမြေသမိုင်းတစ်လျှောက် အရေအတွက်အများဆုံး တည်ရှိခဲ့ဖူးသော သက်ရှိအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်။

"Cyanobacteria" ဟူသော အမည်သည် ရှေးဂရိစကားလုံး "kyanos" (အပြာရောင် သို့မဟုတ် စိမ်းပြာရောင်) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ စိမ်းပြာရောင် အရောင်လက္ခဏာကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို အများအားဖြင့် Blue-green algae (စိမ်းပြာရောင်ရေညှိ) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သို့သော် သိပ္ပံနည်းကျ ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုအရ Cyanobacteria များသည် ရေညှိ (algae) မဟုတ်ဘဲ ဘက်တီးရီးယား အုပ်စုဝင် သက်ရှိများဖြစ်သည်။


စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယားများသည် နေရောင်ခြည်ရှိ ဖိုတွန်စွမ်းအင်ကို ဓာတုစွမ်းအင် အဖြစ်ပြောင်းလဲရန်အတွက် ကလို ရိုဖီးလ် ၊ ကာရိုတီနွိုက် နှင့် ဖိုင်ကိုဘီလင် ပုံစံအမျိုးမျိုးကဲ့သို့သော အလင်းစွမ်းအင်သုံး ရောင်ခြယ်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟီတာရိုထ ရိုဖိုက် ပရိုကာရီယိုများနှင့်မတူဘဲ၊ ဆိုက်ယာနိုဘက်တီးရီးယားများတွင် အတွင်းပိုင်းအမြှေးပါးများ ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် အလင်းစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်ပြုခြင်းကို လုပ်ဆောင်သည့် သိုင်းလာကွိုက် ဟုခေါ်သော ပြားချပ်ချပ်အိတ်များဖြစ်သည်။ [၁] [၂] အနီရောင်ရေညှိ ၊ အစိမ်းရောင်ရေညှိ နှင့် အပင်များ ကဲ့သို့သော အလင်းစွမ်းအင်သုံး အော်တိုထရိုဖိုက် အနှစ်အစစ်ပါသက်ရှိ (ယူကာယုတ်)များသည် ဟိုးအရင်ကတည်းက အင်ဒိုဆမ်ဘီယိုဆစ်မှတစ်ဆင့် ရရှိခဲ့သော ဆိုက်ယာနိုဘက်တီးရီးယားတွင် ၎င်းတို့၏ မူလအစရှိသည်ဟု ယူဆရသော ကလိုရိုဖီလစ် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများတွင် အလင်းစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်ပြုခြင်းကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။ အီးကာရီယိုများရှိ ဤ အင်ဒိုဆမ်ဘီယွန် ဆိုက်ယာ နို ဘက်တီးရီးယားများသည် ထို့နောက် ကလို ရိုပလတ်စ်၊ ခရိုမိုပလတ်စ် ၊ အီတီအိုပလတ်စ် နှင့် လူကိုပလတ်စ် ကဲ့သို့သော အထူးပြု အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာပြီး ပလတ်စတစ်များအဖြစ် စုပေါင်း၍ လူသိများသည်။

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဆိုင်ယာနိုဘက်တီးရီးယားများကို နေရာတိုင်းလိုလိုတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ဆိုင်ယာနိုဘက်တီးရီးယားအပါအဝင် ရေနေအဏုဇီဝပိုးမွှားများ ပါရှိသော ပင်လယ်ရေမှုန်ရေမွှားများကို လေထုထဲသို့ မြင့်မားစွာ တွန်းပို့နိုင်ပြီး ၎င်းတို့သည် aeroplankton ဖြစ်လာကာ ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့ ပြန်မကျမီ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ ခရီးသွားနိုင်သည်။ [၃]

စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယားသည် photosynthetic prokaryotes မျိုးခွဲတစ်ခုအဖြစ် အရွယ်အစားကြီးပြီး မျိုးစုံကွဲပြားမှုများစွာရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော pigment များ၏ ပေါင်းစပ်မှုနှင့် oxygenic photosynthesis ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းတို့ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးယူနိုင်သော ကိုလိုနီအစုအဝေးများအဖြစ် မကြာခဏ ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည်။ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော အမျိုးအစားမှာ filamentous မျိုးစိတ်များဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် မိုက်ခရိုဘ်အုပ်စုများ (microbial mats) ၏ အပေါ်လွှာများတွင် မကြာခဏ လွှမ်းမိုးနေတတ်သည်။ ထို microbial mats များသည် အပူစမ်းရေ၊ ဆားဓာတ်အလွန်မြင့်သောရေ၊ သဲကန္တာရနှင့် မြောက်ဘက်တောင်ဝင်ဒေသများကဲ့သို့ အလွန်ခက်ခဲသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် တွေ့ရသော်လည်း သာမန်ပတ်ဝန်းကျင်များတွင်လည်း ကျယ်ပြန့်စွာ ရှိနေသည်။ ၎င်းတို့သည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအတွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုအရ အကောင်းဆုံးအလိုက်သင့်ဖြစ်အောင် ပြုပြင်ထားကြသည်။ မျိုးစိတ်အချို့သည် နိုက်ထရိုဂျင်ကို ဖမ်းယူအသုံးပြုနိုင်ပြီး စိုစွတ်သော မြေဆီလွှာများနှင့် ရေထဲတွင် လွတ်လပ်စွာဖြစ်စေ၊ အပင်များနှင့် သို့မဟုတ် လိုင်ကန်ဖွဲ့စည်းသော မှိုများနှင့် အတူတကွ ဆက်စပ်နေထိုင်မှု (symbiotic relationship) ဖြင့်ဖြစ်စေ နေထိုင်ကြသည် (ဥပမာ လိုင်ကန်မျိုးစိတ် genus Peltigera တွင်ကဲ့သို့)။[၄]

Prochlorococcus, an influential marine cyanobacterium which produces much of the world's oxygen

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဗေဒ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများ : [၅]

နိုက်ထရိုဂျင် ဖမ်းယူခြင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]
Nitrogen-fixing cyanobacteria

အလင်းမှီစု အစာဖွဲ့စည်းခြင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]
Diagram of a typical cyanobacterial cell
Cyanobacterial thylakoid membraneတမ်းပလိတ်:Hsp[၆]

ဂေဟဗေဒ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ရေနေစနစ်များတွင် ဆိုင်ယာနိုဘက်တီးရီးယားနှင့် အခြားအလင်းစွမ်းအင်သုံး အဏုဇီဝများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု။ အလင်းစွမ်းအင်သုံး အဏုဇီဝ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးကို ရေနေနှင့် ရေနေပတ်ဝန်းကျင်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ကျန်းမာသော အစားအစာကွန်ရက်များ၏ အခြေခံကို ဖွဲ့စည်းပြီး အခြားသက်ရှိများနှင့် သဟဇာတဖြစ်မှုတွင် ပါဝင်ကြသည်။ သို့သော်၊ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ပြောင်းလဲခြင်းသည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဇီဝပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အခွင့်အရေးယူတတ်သော မျိုးစိတ်များ၏ ကြီးထွားမှုသည် လူ့ကျန်းမာရေး၊ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် ငါးမျိုးစိတ်များအပေါ် အပျက်သဘောဆောင်သော အကျိုးဆက်များဖြစ်စေကာ အန္တရာယ်ရှိသော ပန်းပွင့်များနှင့် အဆိပ်အတောက်များ ထုတ်လုပ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ အပြုသဘောဆောင်သော အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုများကို မြားများဖြင့် ညွှန်ပြထားပြီး၊ အနုတ်လက္ခဏာ အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုများကို ဂေဟဗေဒပုံစံတွင် ပိတ်ထားသော စက်ဝိုင်းများဖြင့် ညွှန်ပြထားသည်။ [၇]
ရောဂါရှာဖွေရေးပုံ- tufa နှင့်ဆက်စပ်နေသော စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား: Microcoleus vaginatus

"စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အအောင်မြင်ဆုံး အဏုဇီဝ အုပ်စုဖြစ်သည်ဟု ငြင်းခုံနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွဲပြားမှုအရှိဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရေချို၊ ရေကြောင်းနှင့် ကုန်းမြေဂေဟစနစ်များတွင် လတ္တီတွဒ်အားလုံးရှိ ကျယ်ပြန့်သော နေထိုင်ရာအမျိုးမျိုးကို သိမ်းပိုက်ထားပြီး ရေပူစမ်းများ၊ ဆားလုပ်ငန်းများနှင့် ဆားငန်ပင်လယ်အော်များကဲ့သို့သော အပြင်းထန်ဆုံးနေရာများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ အောက်ဆီဂျင်ထုတ်လုပ်သော photoautotrophic စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယားများသည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ အစောပိုင်းလေထုတွင် aerobic metabolism နှင့် eukaryotic photosynthesis တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ကို ညွှန်ကြားပေးသည့် အခြေအနေများကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား များသည် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများတွင် အရေးကြီးသော ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကာဗွန်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်ဘတ်ဂျက်များအတွက် အရေးကြီးသော ပံ့ပိုးကူညီသူများဖြစ်သည်။" – Stewart နှင့် Falconer [၈]

  1. ↑ Liberton M၊ Pakrasi HB (2008)။ "Chapter 10. Membrane Systems in Cyanobacteria"။ in Herrero A၊ Flore E (eds.)။ The Cyanobacteria: Molecular Biology, Genomics, and Evolution။ Norwich, United Kingdom: Horizon Scientific Press။ pp. 217–287။ ISBN 978-1-904455-15-8။
  2. ↑ "Organization and flexibility of cyanobacterial thylakoid membranes examined by neutron scattering" (February 2013). The Journal of Biological Chemistry 288 (5): 3632–3640. doi:10.1074/jbc.M112.416933. PMID 23255600. PMC:3561581.
  3. ↑ Living Bacteria Are Riding Earth's Air Currents (in en) (11 January 2016)။ 2022-08-10 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  4. ↑ "The ecology of 'Nostoc'" (1995). Journal of Phycology 31 (1): 2–18. doi:10.1111/j.0022-3646.1995.00002.x. Bibcode: 1995JPcgy..31....2D.
  5. ↑ "Cyanobacterial nitrogenases: phylogenetic diversity, regulation and functional predictions" (2017). Genetics and Molecular Biology 40 (1 suppl 1): 261–275. doi:10.1590/1678-4685-GMB-2016-0050. PMID 28323299.
  6. ↑ "Probing the biogenesis pathway and dynamics of thylakoid membranes" (June 2021). Nature Communications 12 (1). doi:10.1038/s41467-021-23680-1. PMID 34108457. Bibcode: 2021NatCo..12.3475H.
  7. ↑ "Tiny Microbes with a Big Impact: The Role of Cyanobacteria and Their Metabolites in Shaping Our Future" (May 2016). Marine Drugs 14 (5). doi:10.3390/md14050097. PMID 27196915.
  8. ↑ Stewart I၊ Falconer IR (2 September 2011)။ "Cyanobacteria and cyanobacterial toxins"။ in Walsh PJ၊ Smith S၊ Fleming L၊ Solo-Gabriele H၊ Gerwick WH (eds.)။ Oceans and Human Health: Risks and Remedies from the Seas။ Academic Press။ pp. 271–296။ ISBN 978-0-08-087782-2။
"https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=စိမ်းပြာရောင်ဘက်တီးရီးယား&oldid=1042389" မှ ရယူရန်