ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ
| ခရာ-ဒိုင် | |||
|---|---|---|---|
| တိုင်-ခဒိုင်၊ တိုင် (ရှမ်း) | |||
| လူမျိုး: | တိုင်လူမျိုးများ | ||
| ဒေသအလိုက် ပျံ့နှံ့မှု: | တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ ဟိုင်နန်ကျွန်း၊ အရှေ့တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့မြောက်အိန္ဒိယ | ||
| ခွဲခြားမှု: | ကမ္ဘာ့အဓိက ဘာသာစကားမိသားစုများအနက်မှ တစ်ခု | ||
| ရှေးဦးပထမဖြစ်သော ဘာသာစကား | ရှေးဦး-ခရာ-တိုင် | ||
| အခွဲများ: | |||
| Glottolog: | taik1256[၁] | ||
 ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ
| |||
ခရာ–ဒိုင် ဘာသာစကားများ (အင်္ဂလိပ်: Kra–Dai languages) သို့မဟုတ် တိုင်-ခဒိုင် ဘာသာစကားများ (အင်္ဂလိပ်: Tai–Kadai languages) သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့အသုံးပြုကြသော ဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် လာအိုနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော လာအိုဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သည်။
ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉၃ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ထိုင်းဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသူများ ဖြစ်သည်။[၂] Ethnologue ၏ မှတ်တမ်းများအရ ဤမိသားစုတွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၉၅ မျိုး ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၆၂ မျိုးမှာ တိုင်ဘာသာစကားများ (Tai languages) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သည်။ယခင်က ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ မိသားစု၏ အခွဲတစ်ခုဖြစ်သော "Sino-Tai" (တရုတ်-တိုင်) သီအိုရီအဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း တိကျခိုင်မာသော ဆက်စပ်မှု အထောက်အထားများ မရှိသဖြင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အဆိုပါ သီအိုရီကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြသည်။[၃]
လက်ရှိတွင် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများကို သီးခြားဘာသာစကားမိသားစုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များက ဤမိသားစုသည် အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ (Austronesian languages) နှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိနိုင်ကြောင်း "Austro-Tai theory" ကို တင်ပြထားကြပြီး ယင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဆက်လက်သုတေသနပြုဆဲ ဖြစ်သည်။
ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု သတ်မှတ်ခဲ့ပုံ သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ခရာ-ဒိုင် (Kra-Dai) ဘာသာစကားများကို သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒလောကက အသိအမှတ်ပြုလာစေရန် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက တစ်စုတစ်စည်းတည်း အဆင့်ဆင့် သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်ထွန်းမှုကို အောက်ပါအတိုင်း ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းပုံစံဖြင့် စနစ်တကျ ခွဲခြားတင်ပြအပ်ပါသည်။
၁။ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်အဖြစ် ယူဆခဲ့ခြင်း (၂၀ ရာစုအစောပိုင်း)
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းကာလများတွင် ဥရောပနှင့် တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ထိုင်း၊ ရှမ်း နှင့် လာအို (Tai) ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ (Sino-Tibetan) ၏ အကိုင်းအခက်တစ်ခုအဖြစ် လွဲမှားစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။[၄] ထိုသို့ ယူဆခဲ့ကြခြင်းမှာ ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားများသည် ဟန်တရုတ်စကားကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အသံမြင့် (Tones) ရှိခြင်း၊ စကားလုံးတစ်လုံးချင်း ခွဲခြားထားသော ဖွဲ့စည်းပုံ (Monosyllabic) ရှိခြင်းနှင့် အခြေခံဝေါဟာရအချို့ ဆင်တူနေခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းအယူအဆကို ဘာသာဗေဒသမိုင်းတွင် "တရုတ်-တိုင်" (Sino-Tai) အယူအဆဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။[၅]
၂။ Paul K. Benedict နှင့် ခဒိုင် (Kadai) အမည်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း (၁၉၄၂)
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Paul K. Benedict က ထိုင်း-တရုတ် ဆက်နွယ်မှုကို သမိုင်းဦးခေတ် စကားလုံးများ နှိုင်းယှဉ်ချက်ဖြင့် စတင်သံသယဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဟိုင်နန်ကျွန်းနှင့် တရုတ်တောင်ပိုင်းရှိ လူသိနည်းသော ခရာ (Kra) အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အသေးစိတ်လေ့လာပြီးနောက် "Kadai" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဘာသာဗေဒလောကသို့ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။[၆] "Kadai" အမည်၏ ရင်းမြစ်မှာ ၎င်းဘာသာစကားများတွင် "လူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် K (ခရာ) နှင့် Dai (တိုင်) တို့ကို စုစည်းပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Benedict က ဤအုပ်စုသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိဘဲ၊ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ (Austronesian) ဖြစ်သည့် မလေး၊ အင်ဒိုနီးရှား ဘာသာစကားများနှင့်သာ ပိုမိုနီးစပ်ကြောင်း ထင်ရှားလှသော "Austro-Tai" သီအိုရီကို တင်ပြကာ လမ်းခွဲခဲ့သည်။[၆]
၃။ ထိုင်း-တရုတ် (Sino-Tai) အယူအဆကို တရားဝင် ပယ်ဖျက်ခြင်း (၁၉၇၀ - ၁၉၉၀)
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကမ္ဘာကျော် တိုင်ဘာသာဗေဒပညာရှင်ကြီး Li Fang-Kuei ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ဘာသာစကား နှိုင်းယှဉ်ခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသနများ (Comparative Linguistics) ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က တရုတ်စကားနှင့် ခရာ-ဒိုင်စကားများအကြား တူညီနေသော စကားလုံးများသည် ကနဦးဘိုးဘွားချင်း တူညီ၍ မဟုတ်ဘဲ၊ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းတရုတ်စကား (Old Chinese) ထံမှ နှစ်ပေါင်းများစွာ ငှားယူထားသော "မွေးစားစကားလုံးများ" (Loanwords) သာဖြစ်ကြောင်း ပြတ်သားစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။[၇] ထို့ကြောင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒအဖွဲ့အစည်းများက "Sino-Tai" သီအိုရီကို လုံးဝလက်မခံတော့ဘဲ ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြပြီး ခရာ-ဒိုင်ကို သီးခြားလွတ်လပ်သော မိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြောင်းလဲလက်ခံခဲ့ကြသည်။[၈]
၄။ ခေတ်သစ် "ခရာ-ဒိုင်" (Kra-Dai) အမည် သတ်မှတ်ခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သော "Kadai" ဟူသော အမည်သည် ဒေသန္တရအုပ်စုခွဲများနှင့် ရှေးဦးဗဟိုချက်ကို ရောထွေးစေသဖြင့် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒပညာရှင် Weera Ostapirat ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက Kra-Dai (ခရာ-ဒိုင်) ဟူသော အမည်ကို ပိုမိုတိကျသော သိပ္ပံနည်းကျ အမည်အဖြစ် ပြောင်းလဲအဆိုပြုခဲ့သည်။[၉] ဤသတ်မှတ်ချက်သည် မျိုးနွယ်စုကြီး နှစ်ခု၏ အခြေခံဝေါဟာရများအပေါ် အခြေခံထားသည် -
Kra (ခရာ): ယင်းမျိုးနွယ်စုခွဲများက မိမိကိုယ်ကို "လူ" ဟု ခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရ (ဥပမာ- Gelao, Lachi ဘာသာစကားများမှ ကနဦးစကားလုံး) ဖြစ်သည်။[၁၀] Dai (ဒိုင်/တိုင်): တိုင်မျိုးနွယ်စုခွဲများက မိမိကိုယ်ကို ခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရ (ဥပမာ- ထိုင်း၊ တိုင်၊ ရှမ်း၊ လာအို ဘာသာစကားများမှ ကနဦးစကားလုံး) ဖြစ်သည်။[၁၁]
၅။ လက်ရှိ အခြေအနေ
[ပြင်ဆင်ရန်]ယနေ့ခေတ် (၂၀၂၆ ခုနှစ်) နိုင်ငံတကာ ဘာသာစကား သိပ္ပံစစ်တမ်းများ ဖြစ်ကြသည့် Ethnologue၊ Glottolog နှင့် ကမ္ဘာ့မနုဿဗေဒ အဖွဲ့အစည်းများအားလုံးက ခရာ-ဒိုင်ကို အရှေ့တောင်အာရှ၏ သီးခြားလွတ်လပ်သော အဓိက ဘာသာစကားမိသားစုကြီး (၅) ခုအနက်မှ တစ်ခု အဖြစ် အခိုင်အမာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြု ထားကြပြီး ဖြစ်သည်။[၁]
မူလဖြစ်တည်ရာဒေသနှင့် သမိုင်းဦးကာလ
[ပြင်ဆင်ရန်]ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ၏ မူလအစပြုရာဒေသ သည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ကွမ်ရှီးပြည်နယ် နှင့် ယူနန်ပြည်နယ် တို့အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။[၉] ယနေ့ခေတ် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြဆဲဖြစ်သော ကျွမ်း (Zhuang)၊ ဒုံ (Dong) နှင့် လီ (Li) လူမျိုးစုများသည် ရှေးဟောင်းတရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် "ပိုင်ယွဲ့" (Bai Yue; 百越) ဟု သမိုင်းတွင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် ရှေးဦးကုန်းမြင့်လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။[၁၂]
ပိုင်ယွဲ့လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးအတွင်းမှ တိုင်စကားပြောမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည့် ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ရှမ်းတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြစ်ဝှမ်းဒေသများဆီသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် အဆင့်ဆင့် တိုးချဲ့ပြန့်နှံ့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ဤမနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ရွှေ့ပြောင်းမှုကြီးသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ခရစ်နှစ် (၁၀) ရာစုမှ (၁၂) ရာစု (1000 – 1200 CE) အတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်ပြိုင်ဘာသာစကားဗေဒ အထောက်အထားများက ညွှန်းဆိုနေသည်။[၁၃]
မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]မျိုးရိုးဗီဇဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုပြ သစ်ပင်ပုံစံ လေ့လာမှုများအရ ခရာ-ဒိုင် နွယ်ဝင်များနှင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ် မျိုးနွယ်များ (မွန်၊ ခမာ၊ ပလောင် စသည်) သည် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သည့် မျိုးရိုးဗီဇအုပ်စုကြီးဖြစ်သော O1b branch (အထူးသဖြင့် O-M95 နှင့် O-M119) ၏ ရင်းမြစ်အချင်းချင်း နီးစပ်သူများ ဖြစ်ကြကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။[၁၄] ဤအချက်ကို အခြေခံ၍ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်မြောက်ပိုင်းမှ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ တောင်ဘက်သို့ တိုးချဲ့လာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အဆိုပါ လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးသည် လမ်းကြောင်းခွဲ၍ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ ဩစထြိုအေးရှားတစ် (မွန်၊ ခမာ၊ ပလောင်) နှင့် ခရာ-ဒိုင် (ထိုင်း၊ လာအို၊ ရှမ်း) ဟူ၍ သီးခြားစီ ကွဲထွက်ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။[၁၅]
ခရာ-ဒိုင် (တိုင်-ကဒိုင်) လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် အဓိကတွေ့ရှိရသော ရှေးဟောင်း DNA Haplogroups များဖြစ်သည့် O1b1a1a (O-M95) နှင့် O2a2b (O-M7) တို့၏ ပေါင်းစပ်တည်ရှိပုံသည် သီးခြားဝိသေသလက္ခဏာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။[၁၆]
အဆိုပါ ဗီဇနှစ်ခုအနက် O-M95 ဗီဇကို မွန်-ခမာ နွယ်ဝင်များတွင်လည်းကောင်း၊ O-M7 ဗီဇကို တရုတ်တောင်ပိုင်းရှိ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အချို့တွင်လည်းကောင်း သီးခြားစီ အသီးသီး တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ ၎င်းတို့တွင် ကျန်ဗီဇတစ်ခုမှာ ပါဝင်မှုမရှိသလောက် အလွန်နည်းပါးသည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခရာ-ဒိုင် (ထိုင်း၊ လာအို၊ ရှမ်း၊ ကျွမ်း) လူမျိုးစုများတွင်မူ အဆိုပါ O-M95 ရော O-M7 ဗီဇနှစ်ခုစလုံးသည် လူဦးရေအများစု၌ မြင့်မားသော အချိုးအစားဖြင့် ဒွန်တွဲ၍ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။[၁၄]
အခြားသော ဘာသာစကားပြော မျိုးနွယ်စုကြီး နှစ်ခုလုံးတွင် ဤကဲ့သို့သော မျိုးရိုးဗီဇ ဒွန်တွဲပေါင်းစပ်မှုကို အလွန်နည်းပါးစွာသာ တွေ့ရသဖြင့် ခရာ-ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြားအုပ်စုများနှင့် သွေးနှောမှုနည်းပါးဘဲ သီးခြားကမ္ဘာတစ်ခုအနေဖြင့် ရေရှည်ရပ်တည်ခဲ့သည့် သီးခြားမျိုးရိုးဗီဇအုပ်စု တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ခေတ်သစ်ဒီအန်အေ သုတေသနများက ညွှန်းဆိုနေသည်။[၁၇]
အမည်သုံးစွဲမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]ခရာ-ဒိုင် (Kra–Dai) ဟူသော အမည်သည် ဤဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းရှိ အဓိကအကိုင်းအခက်ကြီး နှစ်ခုဖြစ်သော ခရာ (Kra) နှင့် တိုင်(Tai/Dai) တို့ကို ပေါင်းစပ်အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ယခင်က ကမ္ဘာ့ဘာသာဗေဒလောကတွင် ဤအုပ်စုကို "တိုင်-ခဒိုင်" (Tai-Kadai) ဟု အသုံးများခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က သုံးစွဲခဲ့သော "ခဒိုင်" (Kadai) ဆိုသည်မှာ လူသိနည်းသော ခရာ (Kra) အုပ်စုကို ရည်ညွှန်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များက "Kadai" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် "Tai" နှင့် "Kra" အုပ်စုနှစ်ခုကြား သီးခြားကွဲပြားမှုကို တိကျစွာ မပြသနိုင်ဘဲ ရောထွေးခေါ်ဆိုခြင်းမျိုး ဖြစ်နေသည်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရေးနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ ပိုမိုတိကျမှုရှိသော "ခရာ-ဒိုင်" (Kra–Dai) ဟူသော အမည်ကို ခေတ်သစ်ဘာသာစကားဗေဒတွင် တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း သဘောတူ လက်ခံသုံးစွဲလာကြသည်။
တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်အဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ခြင်းဆိုင်ရာ မှတ်တိုင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]သမိုင်းတွင် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ အခွဲတစ်ခု (Sino-Tai သီအိုရီ) အဖြစ် နှစ်ရှည်လများ ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း အောက်ပါအချက်အလက်များနှင့် သုတေသန မှတ်တိုင်များကြောင့် ၎င်းအယူအဆကို လုံးဝပယ်ဖျက်ခဲ့ကြသည် -
- ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ (Austro-Tai သီအိုရီ): ဘာသာဗေဒပညာရှင် Paul K. Benedict က "Austro-Tai" သီအိုရီကို မိတ်ဆက်တင်ပြခဲ့ပြီး ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်အဖြစ်မှ ခွဲထုတ်ကာ အော်စထရိုနီးရှန်း (Austronesian) ဘာသာစကားများနှင့် ချိတ်ဆက်ရန် ပထမဆုံးအကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
- ၁၉၇၇ ခုနှစ် (အသံစနစ် သက်သေပြချက်): ပညာရှင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့၏ သုတေသနများအရ ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများနှင့် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများအကြားတွင် မျိုးရိုးတူညီပါက မလွဲမသွေရှိရမည့် "ပုံမှန်အသံချင်း တူညီမှုများ" (Regular sound correspondences) လုံးဝမရှိကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။
- ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ (အခြေခံဝေါဟာရ ခွဲခြားခြင်း): ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားအကြား ကနဦးဘိုးဘွားချင်း တူညီမှုကိုပြသည့် "အခြေခံဝေါဟာရ" (Core vocabulary) များ တူညီမှုမရှိကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အကြား တွေ့ရှိရသော တူညီချက်များသည် နှစ်ရှည်လများ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့မှုကြောင့် ရရှိလာသည့် "မွေးစားစကားလုံးများ" (Loanwords) သာဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်များက ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။
- ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှ ယနေ့တိုင် (သီးခြားလွတ်လပ်သော မိသားစုဖြစ်ခြင်း): ကမ္ဘာ့ဘာသာစကား စစ်တမ်းများဖြစ်သော Glottolog၊ Ethnologue နှင့် ခေတ်သစ်နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ (Comparative Linguistics) ပညာရှင် အများစုက "Sino-Tai" သီအိုရီကို တရားဝင် လုံးဝပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ခရာ-ဒိုင်ကို ကမ္ဘာ့အဓိက သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် အခိုင်အမာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
သဒ္ဒါနှင့် အသံဗေဒလက္ခဏာများ
[ပြင်ဆင်ရန်]Kra–Dai ဘာသာစကားများတွင် စဉ်ဆက်မပြတ်တွေ့ရသည့်သဒ္ဒါပုံစံများမှာ -
သဒ္ဒါပုံစံ
SVO word order (Subject–Verb–Object) ဥပမာ – “ႁဝ်းႁၵ်ႉသူ-ငါ+ချစ်တယ်+နင်-ฉันรักคุณ“ (မြန်မာစကားဟာ SOV ဖြစ်သဖြင့် “ငါနင့်ကိုချစ်တယ်”ပြောမှသာ အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။)
Tonal system
Tone (နိမ့်မြင့်သံ) အစဉ်အလာဖြင့်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် တိုင်အနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် tone များစွာရှိသည်။
Monosyllabic words
Kra–Dai languages တော်တော်များများတွင် ဗျည်းတစ်လုံး/အသံတစ်လုံးတည်းဖြင့် စကားလုံးတစ်လုံးဖွဲ့နိုင်ခြင်းရှိသည်။
Serial verb constructions
Verb တချို့ကို အတိုင်းအတာတူ ချိတ်ဆက်ရေးသားခြင်း။ (ဥပမာ: သွားယူ၊ လာစား)
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- 1 2 Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "Tai–Kadai"။ Glottolog။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။ ကိုးကား အမှား - Invalid
<ref>tag; name "Glottolog" defined multiple times with different content. - ↑ Taikadai။ 15 October 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Ethnologue Tai–Kadai family tree။
- ↑ Davies, H. R. (1909). Yün-nan: The Link Between India and the Yangtze. Cambridge University Press. pp. 331-338.
- ↑ Lafont, P. B. (1960). "Les écritures tai". Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient, 50(1), 77-93.
- 1 2 Benedict, P. K. (1942). "Thai, Kadai, and Indonesian: A New Alignment in Southeastern Asia". American Anthropologist, 44(4), 576-601.
- ↑ Li, F. K. (1977). A Handbook of Comparative Tai. University Press of Hawaii. pp. 12-19.
- ↑ Gedney, W. J. (1989). Selected Papers on Comparative Tai Studies. Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan. pp. 45-51.
- 1 2 Ostapirat, W. (2005). "Kra-Dai Languages". The Tai-Kadai Languages. Routledge. pp. 107-111. ကိုးကား အမှား - Invalid
<ref>tag; name "Ostapirat2005" defined multiple times with different content. - ↑ Ostapirat, W. (2000). "Proto-Kra". Linguistics of the Tibeto-Burman Area, 23(1), 1-251.
- ↑ Diller, A. V., Edmondson, J. A., & Luo, Y. (2008). The Tai-Kadai Languages. Routledge. pp. 7-12.
- ↑ Pain, F. (2008). "An Introduction to Thai Ethnohistory". Journal of the Siam Society.
- ↑ Pittayaporn, P. (2014). "Layers of Chinese Loanwords in Proto-Southwestern Tai". Journal of the South East Asian Linguistics Society.
- 1 2 Kutanan, W. (2018). "Genetic structure of Tai-Kadai speaking peoples in Thailand". Scientific Reports.
- ↑ Bellwood၊ P. (2018)။ First Migrants: Ancient Migration in Global Perspective။ Wiley-Blackwell။
- ↑ Sun, J. (2013). "The Genetic Structure of the Tai-Kadai Peoples". PLOS ONE.
- ↑ You, X. (2020). "Paternal Genetic Structure of Tai-Kadai Speaking Populations". Frontiers in Genetics.