ကွမ်တုံးလူမျိုး
 ချင်မင်းဆက် ကာလက ကန်တုံလူမျိုး လူကြီးလူကောင်းတစ်ဦး၏ ဓာတ်ပုံ | |
| လူဦးရေ စုစုပေါင်း | |
|---|---|
| သန်း ၈၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)[၁] | |
| အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ | |
 တရုတ် | ~ သန်း ၇၀[၂] |
 ဟောင်ကောင် | ~ ၆.၅ သန်း |
 မကာအို | ~ ၆ သိန်းကျော် |
| ပြည်ပရောက် တရုတ်ဒီယက်စ်ပိုရာ (  မလေးရှား၊  အမေရိကန်၊  ကနေဒါ၊  ဗီယက်နမ်၊  စင်ကာပူ) | ~ ၅ သန်းကျော် |
| ဘာသာစကား | |
| ကန်တုံစကား (ယွဲ့ဘာသာစကား)၊ မန်ဒရင်းစကား | |
| ကိုးကွယ်မှု | |
| မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ၊ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ၊ တရုတ်ရိုးရာဘာသာ လူနည်းစု: ခရစ်ယာန်ဘာသာ | |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ | |
| ဟန်တရုတ်၊ ဟတ်ကာ၊ တီယိုချူးလူမျိုး၊ဟော့ကင်းလူမျိုး | |
ကွမ်တုံးလူမျိုး (တရုတ်: 广府人/廣府人၊ ကွမ်ဖူရန်) သို့မဟုတ် ယွဲ့လူမျိုး (တရုတ်: 粤人/粵人၊ ယွဲ့ရန်) သည် ဟန်တရုတ် မျိုးနွယ်စုကြီး၏ ပင်မအုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ကွမ်ကျိုးမြို့ (ကန်တုံမြို့)၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို နှင့် ပုလဲမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ မြို့ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ကြပြီး ယွဲ့ဘာသာစကား ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။[၃] ကျယ်ပြန့်သော သဘောအရ "ကွမ်တုံသားများ" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းသည် ကွမ်တုံ နှင့် ကွမ်ရှီး ပြည်နယ်နှစ်ခုစလုံး (စုပေါင်း၍ လျန်ကွမ်း - Liangguang ဟု လူသိများသည်) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ဟန်တရုတ်လူမျိုးအားလုံးကို ရည်ညွှန်းနိုင်သလို၊ ကွမ်တုံပြည်နယ်သားများကို သီးသန့်ခွဲခြားခေါ်ဆိုရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။[၃]
သမိုင်းကြောင်းအရ ကွမ်ကျိုးမြို့နှင့် ပုလဲမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဗဟိုပြုခဲ့သော ကွမ်တုံးလူမျိုးများသည် ၁၉ ရာစု ဗြိတိသျှနှင့် ပေါ်တူဂီကိုလိုနီခေတ်များအတွင်း ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့တွင် ကွမ်တုံးဘာသာစကားကို အဓိကရုံးသုံးနှင့် လူထုဆက်သွယ်ရေးဘာသာစကားအဖြစ် အခိုင်အမာ အခြေစိုက် တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိတွင် မန်ဒရင်းဘာသာစကား (ရုံးသုံးတရုတ်စကား) ၏ လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းလာသော်လည်း၊ကွမ်တုံးဘာသာစကားသည် ကွမ်တုံနှင့် ကွမ်ရှီးပြည်နယ်တို့တွင် အများစု နေ့စဉ်ပြောဆိုသုံးစွဲနေဆဲဖြစ်သော ပင်မဒေသန္တရဘာသာစကားအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။
အခြားသော ယွဲ့တရုတ်ဒေသိယစကားကွဲများကို ပြောဆိုကြသူများ (ဥပမာ - ထိုက်ရှန်စကားပြော ထိုက်ရှန်လူမျိုးများ) ကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကန်တုံလူမျိုးစုအောက်၌ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ကွမ်တုံပြည်နယ်အတွင်း၌ပင် နေထိုင်ကြသော်လည်း ယွဲ့နွယ်ဝင်မဟုတ်သော အခြားတရုတ်ဘာသာစကားကွဲများကို ပြောဆိုကြသည့် ဟတ်ကာလူမျိုး (Hakka) များနှင့် မင်းစကားပြောသူများ (ဥပမာ - ဟုတ်ကင်၊ တီယိုချူး နှင့် လဲ့ကျိုး လူမျိုးစုများ) မှာမူ ကန်တုံလူမျိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား ကွဲပြားကြသဖြင့် ကွမ်တုံလူမျိုးစုအောက်တွင် အကျုံးမဝင်ပေ။
အမည်ရင်းမြစ်
[ပြင်ဆင်ရန်]"ကွမ်တုံး" (Cantonese) ဟူသော ဝေါဟာရသည် သမိုင်းကြောင်းအရ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ကွမ်ကျိုးမြို့ (သမိုင်းဝင်ခေါ်ဝေါ်ပုံ: ကန်တုံမြို့ - Canton) ကို အစွဲပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒအရ ပိုမိုတိကျသော မူရင်းအသံထွက်မှာ "ကွမ်ဖူရန်" (တရုတ်: 广府人/廣府人၊ Gwongfu ren) ဖြစ်ပြီး "ကွမ်ကျိုးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ (ကွမ်ဖူ) အတွင်းရှိ နေထိုင်သူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။[၄]
အခြားတစ်ဖက်တွင် ၎င်းတို့အား ရှေးဟောင်းဒေသရင်းမျိုးနွယ်စုများကို အစွဲပြု၍ "ယွဲ့ရန်" (တရုတ်: 粤人/粵人၊ Yueren) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ခေတ်သစ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် "ကွမ်တုံး" ဆိုသည့် စကားလုံးသည် ကွမ်တုန်းနှင့် ကွမ်ရှီးဒေသရှိ ပုလဲမြစ်ဝကျွန်းပေါ်စကားကို ပြောဆိုသော ယွဲ့ဟန်တရုတ် မျိုးနွယ်စုများကို အများစု ရည်ညွှန်းသော်လည်း၊ နိုင်ငံတကာတွင်မူ ၎င်းတို့၏ ထင်ရှားသော ဘာသာစကား၊ အစားအစာ နှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုစုစုပေါင်းကို ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည့် ဘုံအမည်နာမအဖြစ် အတည်ပြုအသုံးပြုလျက်ရှိသည်။[၅]
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ကွမ်တုန်းနှင့် ကွမ်ရှီး အပါအဝင် လျန်ကွမ်းဒေသတွင် မူလက ဟန်တရုတ်မဟုတ်သော မျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ ပါဝင်သည့် "ပိုင်ယွဲ့" (တရုတ်: 百越၊ ရာစုခိုင်သော ယွဲ့မျိုးနွယ်များ) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ဒေသခံလူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခရစ်မတိုင်မီ ၂၁၄ ခုနှစ် ချင်မင်းဆက် ကာလတွင် ချင်ရှီဟွမ်သည် တောင်ပိုင်းဒေသသို့ စစ်တပ်များ စေလွှတ်တိုက်ခိုက်စေခဲ့ပြီး ကွမ်ကျိုးမြို့ (ထိုခေတ်အခေါ်: ပန်ယွီ - Panyu) ကို တည်ထောင်ကာ မိမိတို့အင်ပါယာအောက်သို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ချင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကျောက်ထို့ (Zhao Tuo) သည် ဒေသခံ ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများနှင့် ပူးပေါင်းကာ "နန်ယွဲ့နိုင်ငံ" (တရုတ်: 南越/南粵၊ Nanyue) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် ကွမ်တုံးမျိုးနွယ်စုများ၏ ရှေးဦးနိုင်ငံရေးအစပြုမှု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[၆]
ဟန်မင်းဆက် (Han dynasty) ကာလတွင် နန်ယွဲ့နိုင်ငံကို အင်ပါယာအတွင်း ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မြောက်ပိုင်းမှ ဟန်တရုတ်လူမျိုးများသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်များနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် တောင်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ မြောက်ပိုင်းဟန်တရုတ်များ တရိပ်ရိပ် ရွှေ့ပြောင်းလာခြင်းသည် တန်မင်းဆက် နှင့် စုန့်မင်းဆက် များအထိ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာသော ဟန်တရုတ်တို့၏ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုများသည် ဒေသခံ ပိုင်ယွဲ့လူမျိုးများ၏ ဓလေ့စရိုက်များနှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်သွားရာမှ ခေတ်သစ် "ကွမ်တုံးလူမျိုး" ဟူသော ဝိသေသလက္ခဏာနှင့် မူရင်း ရှေးဟောင်းတရုတ်အသံများ ကျန်ရှိနေသည့် ကွမ်တုံးဘာသာစကား (ယွဲ့စကား) တို့ သီးခြားထင်ရှားစွာ ကွဲထွက်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။[၇]
မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် ကွမ်ကျိုးမြို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဓိက ရေကြောင်းပိုးလမ်းမကြီး ဗဟိုချက်နှင့် နိုင်ငံခြားသားများနှင့် ကုန်သွယ်ခွင့်ပြုသည့် တစ်ဦးတည်းသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘိန်းစစ်ပွဲများ၏ ရလဒ်အဖြစ် ဟောင်ကောင်ကို ဗြိတိသျှတို့ကလည်းကောင်း၊ မကာအိုကို ပေါ်တူဂီတို့ကလည်းကောင်း ကိုလိုနီနယ်မြေအဖြစ် ရယူခဲ့ရာ ကွမ်တုံးလူမျိုးများသည် အဆိုပါဒေသများသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ပြီး ကွမ်တုံးဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် အနုပညာပြဇာတ်ကဏ္ဍများအထိ မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။[၈]
၁၉ ရာစုလယ်မှ ၂၀ ရာစုအတွင်း စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းများနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ကွမ်တုံးလူမျိုးအများအပြားသည် အရှေ့တောင်အာရှ (မလေးရှား၊ စင်ကာပူ၊ မြန်မာ) သာမက မြောက်အမေရိက (အမေရိကန်၊ ကနေဒါ)၊ ဥရောပနှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံတို့သို့ အကြီးအကျယ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ "တရုတ်တန်း" များတွင် ကွမ်တုံးယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကွမ်တုံးစကားသည် ကမ္ဘာသိ တရုတ်ရိုးရာကိုယ်စားပြု ပြည်ပရောက် အင်အားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။[၉]
မျိုးရိုးဗီဇ နောက်ခံ
[ပြင်ဆင်ရန်]မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ ကွမ်တုံးလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှု (Y-DNA) သည် တရုတ်မြောက်ပိုင်း ဟန်လူမျိုးများနှင့် အလွန်နီးစပ်မှု ရှိကြောင်း ပြသနေသည်။ကွမ်တုံးအမျိုးသားများ၏ ၇၅% ကျော်တွင် တရုတ်ဟန်လူမျိုးများ၏ အဓိက လက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O-M122(အထူးသဖြင့် O2) ပါဝင်နေသည်[၁၀]။၎င်းအချက်က သမိုင်းတစ်လျှောက် (အထူးသဖြင့် ချင် (Qin)၊ ဟန် (Han) နှင့် တန် (Tang) မင်းဆက်များအတွင်း) မြောက်ပိုင်းမှ စစ်မက်ဘေးရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် မြောက်ပိုင်းသား ဖခင်မျိုးရိုးများက ကွမ်တုံးဒေသ၌ အခြေချ လွှမ်းမိုးခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်[၁၁]။
ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှုနှင့် မတူဘဲ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်မှု (mtDNA) တွင်မူ ကွမ်တုံးလူမျိုးများသည် တရုတ်တောင်ပိုင်း ရိုးရာတိုင်းရင်းသားများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ကွမ်တုံးလူမျိုးများ၏ mtDNA တွင် တောင်ပိုင်းဒေသခံ တိုင်-ကဒိုင် နှင့် ဩစထရိုနီးရှန်း နွယ်ဖွားများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည့် Haplogroup B, F, R နှင့် M7 လက္ခဏာများ မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေသည်[၁၂]။ဤအချက်က မြောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့လာသော ဟန်အမျိုးသားများသည် ကွမ်တုံးဒေသရှိ ဌာနေ ပိုင်ယွဲ့ အမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်သားမွေး ပြုခဲ့ကြသည့်အတွက် မိခင်ဘက်တွင် တောင်ပိုင်းသွေး ပိုမိုလွှမ်းမိုးသွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်[၁၁]။
ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံ မျိုးရိုးဗီဇ(Autosomal DNA) ကို လေ့လာသောအခါ ကွမ်တုံးလူမျိုးများသည် တရုတ်မြောက်ပိုင်းသားများနှင့် တရုတ်တောင်ပိုင်း တိုင်းရင်းသားများအကြား ကြားခံဗီဇ အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ကွမ်တုံးလူမျိုးများတွင် ဟော့ကင်း (Hokkien) နှင့် ဟတ်ကာ (Hakka) လူမျိုးများကဲ့သို့ပင် မြောက်ပိုင်းဟန်ဗီဇ (Northern component) နှင့် တောင်ပိုင်းဗဟိုရက်ဗီဇ (Southern indigenous component) တို့ ပျော်ဝင်လျက်ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ စုဖွဲ့မှုသည် ဒေသတွင်းရှိ တိုင်-ကဒိုင် စကားပြော လူမျိုးစုများနှင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း နီးစပ်မှု ရှိနေသည်[၁၃]။
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Encyclopedia of Diaspora: Immigrant and Refugee Cultures Around the World။ Springer။ 2005။ pp. 47–58။
- ↑ National Bureau of Statistics of China။ stats.gov.cn။ 2026-05-24 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- 1 2 Chinese Overseas: Comparative Cultural Issues။ Hong Kong University Press။ pp. 92–93။
- ↑ Guangdong Provincial Department of Culture. (2012). The Lingnan Culture and Cantonese Identity. Guangdong People's Publishing House.
- ↑ Bolton, Kingsley (2003). Chinese Englishes: A Sociolinguistic History. Cambridge University Press. ISBN 90-04-12062-9.
- ↑ Sima Qian. Records of the Grand Historian (Shiji). "Biography of Nanyue".
- ↑ Constable, Nicole (1996). Guest People: Hakka Identity in China and Abroad. University of Washington Press.
- ↑ Faure, David (2007). Emperor and Ancestor: State and Lineage in South China. Stanford University Press.
- ↑ Pan, Lynn (1999). The Encyclopedia of the Chinese Overseas. Harvard University Press.
- ↑ "Genetic Landscape of the Guangfu Cantonese Population Inferred from Y-Chromosome Markers" (2015). PLOS ONE 10 (5): e0126488. doi:.
- 1 2 ကိုးကား အမှား - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Wen2004". - ↑ "Phylogeographic differentiation of mitochondrial DNA in Han Chinese" (2002). American Journal of Human Genetics 70 (3): 635–651. doi:.
- ↑ The HUGO Pan-Asian獨 SNP Consortium (2009). "Mapping Human Genetic Diversity in Asia". Science 326 (5959): 1541–1545. doi:.