ကြိယာစိတ်
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
ကြိယာစိတ် ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်အကျိုး၊ အကုသိုလ်အကျိုးကို ဖြစ်စေသည့် ကံတရားအဖြစ်သို့ မရောက်ဘဲ၊ ပြုလုပ်ကာမျှ၊ ကိစ္စပြီးကာမျှ ဖြစ်သောစိတ်ကို ဆိုလိုသည် (`ကိရိယာတိ ကရဏမတ္တံ`)။ ၎င်းသည် ကုသိုလ်လည်းမဟုတ်၊ အကုသိုလ်လည်းမဟုတ်၊ ကံ၏အကျိုး (ဝိပါက်) လည်း မဟုတ်သော စိတ်အမျိုးအစား ဖြစ်သည် (`နေဝ ကုသလာ နာကုသလာ န စ ကမ္မဝိပါကာ`)။ သက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စပြီးမြောက်ရုံသက်သက် ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် "ကြိယာ" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။[၁]
ဝိပဿနာအရှုခံ နာမ်တရား
[ပြင်ဆင်ရန်]ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် ရုပ်တရားရော နာမ်တရားပါ နှစ်မျိုးလုံးကို သိမ်းဆည်းရှုမှတ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ကျမ်းဂန်များက ညွှန်ပြပါသည်။ ဝိပဿနာ၏ အရှုခံဖြစ်သော နာမ်တရားများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် လောကီစိတ် (၈၁) ပါး နှင့် ယင်းတို့နှင့် ယှဉ်သော စေတသိက်များ ပါဝင်သည်။ (လောကုတ္တရာစိတ်များမှာ မရရှိသေးသဖြင့် ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အရှုခံအာရုံ မဖြစ်နိုင်ပါ။)
ကြိယာစိတ် အမျိုးအစား နှင့် ဝိပဿနာအရှုခံ
[ပြင်ဆင်ရန်]လောကီစိတ် (၈၁) ပါးတွင် ကြိယာစိတ် အချို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဝိပဿနာရှုမှတ်သူ ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် အားလုံးသည် အရှုခံအာရုံ မဟုတ်ကြပါ။
၁။ ပုထုဇန်၊ သေက္ခတို့၏ အရှုခံဖြစ်သော ကြိယာစိတ်များ:
- ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၁): အာရုံငါးပါးကို ဆင်ခြင်ကာမျှ စိတ် (မနောဓာတ်တွင် ပါဝင်သည်)။
- မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၁): မနောဒွါရ၌ အာရုံကို ဆင်ခြင်ကာမျှ စိတ် (မနောဝိညာဏဓာတ်တွင် ပါဝင်သည်)။
ဤ အဟိတ်ကြိယာစိတ် (၂) ပါးသည် ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ အာရုံကို ဆင်ခြင်သည့် ကိစ္စအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သဖြင့် ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် အရှုခံနာမ်တရားအဖြစ် ပါဝင်ပါသည်။
၂။ ရဟန္တာတို့၌သာ ဖြစ်သော ကြိယာစိတ်များ (ပုထုဇန်၊ သေက္ခတို့၏ အရှုခံ မဟုတ်သော):
- ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ် (၁): ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ ပြုံးတော်မူသောအခါ ဖြစ်သောစိတ်။
- မဟာကြိယာစိတ် (၈): ရဟန္တာတို့၏ သန္တာန်၌ ကုသိုလ်ဇောနေရာတွင် အစားထိုးဖြစ်သော (ကံအကျိုးမပေးတော့သည့်) စိတ်။
- ရူပါဝစရကြိယာစိတ် (၅): ရဟန္တာတို့၏ ရူပဈာန်စိတ်။
- အရူပါဝစရကြိယာစိတ် (၄): ရဟန္တာတို့၏ အရူပဈာန်စိတ်။
ဤ ကြိယာစိတ် (၁၈) ပါးသည် ကိလေသာကုန်ပြီးသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးတို့၏ သန္တာန်၌သာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သဖြင့်၊ ဝိပဿနာရှုမှတ်နေသော ပုထုဇန်နှင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် အရှုခံအာရုံ နာမ်တရားများတွင် မပါဝင်ပါ။
အချုပ်အားဖြင့် ကြိယာစိတ်သည် ကံအကျိုးကိုမပေးသော၊ ကိစ္စပြီးရုံသက်သက် ဖြစ်သောစိတ်ဖြစ်ပြီး၊ အာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၂) ပါးမှလွဲ၍ ကျန်ကြိယာစိတ်များသည် ရဟန္တာမဟုတ်သူတို့အတွက် ဝိပဿနာအရှုခံအာရုံ မဟုတ်ကြောင်း မှတ်သားရမည် ဖြစ်ပါသည်။[၂]