မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

ကျန္ဒီ (အင်ဒိုနီးရှား)

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
အဖွင့် စေတီတော်တစ်ဆူအတွင်းရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်နှင့် နောက်ခံတွင် ဗောရောဗုဓော၏ အဓိက စေတီတော်ကြီး

တမ်းပလိတ်:Hinduism in Indonesia

ကျန္ဒီ (တမ်းပလိတ်:Ety,[၁] jv) သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အများစုမှာ ၄ ရာစုနှင့် ၁၅ ရာစုကြား "ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓခေတ်" (Zaman Hindu-Buddha) သို့မဟုတ် "ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ ကာလ" အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။[၂]

အင်ဒိုနီးရှား အဘိဓာန်ကြီး (KBBI) က ကျန္ဒီ ဆိုသည်မှာ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ရန် သို့မဟုတ် မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီးသော ဟိန္ဒူ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရင်များနှင့် ပုရောဟိတ်များ၏ အရိုးပြာများ သိုလှောင်ရန် အသုံးပြုသည့် ရှေးဟောင်း ကျောက်တုံးအဆောက်အအုံဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။[၃] အင်ဒိုနီးရှား ရှေးဟောင်းသုတေသီများက ကျန္ဒီများကို အင်ဒိုနီးရှားတွင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် အခမ်းအနားများအတွက် အသုံးပြုခဲ့သော ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အမွေအနှစ် သန့်ရှင်းသော အဆောက်အအုံများအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။[၄] သို့သော်လည်း တံခါးမုခ်များ၊ မြို့ပြအပျက်အစီးများ၊ ရေကန်များနှင့် ရေချိုးရာနေရာများကဲ့သို့သော ရှေးဟောင်း သာသနာရေးနှင့်မဆိုင်သော အဆောက်အအုံများကိုလည်း ကျန္ဒီ ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး အထူးသဖြင့် သင်္ချိုင်းဂူအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော နတ်ကွန်းကို ကျုင်္ကုပ် ဟု ခေါ်သည်။[၂]

ဟိန္ဒူ ဘာလီဗိသုကာတွင် ကျန္ဒီ ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် မုခ်ဦး၊ အဝင်ဝနှင့် လှေကားများပါရှိပြီး ပိရမစ်ပုံစံခေါင်မိုး တပ်ဆင်ထားကာ ပူရ အတွင်း၌ တည်ရှိသော အခန်းတစ်ခန်းတည်းပါ နတ်ကွန်းတစ်ခု၏ ကျောက်တုံး သို့မဟုတ် အုတ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် အဆောက်အအုံကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းကို ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်း ကျောင်းတော်များကို စံနမူနာယူကာ တည်ဆောက်လေ့ရှိပြီး သီးခြားနတ်ဘုရားတစ်ပါးအတွက် နတ်ကွန်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ဘာလီလူမျိုးများအတွက် ကျန္ဒီ သည် ရှေးကျရန် မလိုအပ်ပေ။ အကြောင်းမှာ ဘန်ယုဝမ်ဂီ၊ အာလပ် ပူရ်ဝေါ ရှိ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ကျောင်းတော်ကဲ့သို့ပင် အဆိုပါ ပူရများအတွင်း ကျန္ဒီများကို ဆက်လက် (ပြန်လည်)တည်ဆောက်နေဆဲဖြစ်သောကြောင့်တည်း။[၅]

ခေတ်ပြိုင် အင်ဒိုနီးရှား ဗုဒ္ဓဘာသာ ရှုထောင့်တွင် ကျန္ဒီ သည် ရှေးဟောင်းဖြစ်စေ၊ အသစ်ဖြစ်စေ နတ်ကွန်းတစ်ခုကိုလည်း ရည်ညွှန်းသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားရှိ ခေတ်ပြိုင် ဝိဟာရ အချို့တွင် ပဝွန်[၆] နှင့် ပလောင်ဆန်၏ ပါဝါရာ (အရန်ကျောင်းဆောင်) များ၏ ပုံတူကဲ့သို့သော ကျော်ကြားသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ၏ အရွယ်စစ်ပုံစံတူများ သို့မဟုတ် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုများ ပါဝင်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် နတ်ကွန်းတစ်ခုအဖြစ် ကျန္ဒီ ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဓာတ်တော်မွေတော်များ သို့မဟုတ် မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီးသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ၊ ဒါယကာများ သို့မဟုတ် အလှူရှင်များ၏ အရိုးပြာများ သိုလှောင်ရန် အမိုးခုံးပုံစံ အဆောက်အအုံဖြစ်သော စေတီတော်နှင့် အပြန်အလှန် ဖလှယ်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဗောရောဗုဓော၊ မူအာရ တာကက်စ် နှင့် ဘာတုဂျာယာ တို့သည် အမှန်တကယ်တွင် ပီပြင်စွာ တည်ဆောက်ထားသော စေတီတော်များဖြစ်သည်။

ခေတ်သစ် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားတွင် ကျန္ဒီ ဟူသော ဝေါဟာရကို အထူးသဖြင့် ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည့် "ကျောင်းတော်" သို့မဟုတ် အလားတူအဆောက်အအုံဟု ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယား (အန်ကောဝပ်ကဲ့သို့)၊ ချမ်ပါ (ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း)၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ရှိ ကျောင်းတော်များကိုလည်း အင်ဒိုနီးရှားဘာသာဖြင့် ကျန္ဒီ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ဝေါဟာရဗေဒ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ပရမ်ဘာနန် အဆောက်အအုံရှိ ၄၇ မီတာမြင့်သော သိဝကျောင်းတော်။ ထိုးထွင်းမြင့်မားသော ကျန္ဒီ ပြသာဒ (ကျောင်းတော်မျှော်စင်)[၇] သည် နတ်ဘုရားများ၏ ဗိမာန်ဖြစ်သော စကြဝဠာ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ကျန္ဒီ သည် အိန္ဒိယပုံစံ အခန်းတစ်ခန်းတည်းပါ နတ်ကွန်းကို အခြေခံသည့် အဆောက်အအုံကို ရည်ညွှန်းပြီး ၎င်းအပေါ်တွင် ပိရမစ်ပုံ မျှော်စင်နှင့် မုခ်ဦးတစ်ခုပါရှိသည်။[၈] ကျန္ဒီ ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို စကြဝဠာ မြင်းမိုရ်တောင်၊ စကြဝဠာ၏ အနှစ်သာရကို ကိုယ်စားပြုအဖြစ် တည်ဆောက်ထားသော အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ များစွာသော တောင်-ကျောင်းတော်များအတွက် ရှေ့ဆက်စကားလုံးအဖြစ် ပေးအပ်သည်။ သို့သော်၊ အဆိုပါဝေါဟာရကို တံခါးမုခ်များ (gapura)၊ ရေကန်များ (petirtaan) နှင့် အချို့သော လူနေရပ်ကွက်များ ကဲ့သို့သော ထိုခေတ်ကာလမှ ဘာသာရေးမဟုတ်သော အဆောက်အအုံများစွာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။ ကျောင်းတော်မဟုတ်သော ကျန္ဒီများ၏ ဥပမာများမှာ မာဂျာပါဟစ်၏ ဘာဂျန်း ရာတုနှင့် ရင်ဂျင် လာဝမ်း တံခါးမုခ်များဖြစ်သည်။ ထရိုဝူလန်ရှိ "ကျန္ဒီ တီးကက်စ် ရေချိုးကန်" နှင့် ပေနန်ဂွန်ဂန်တောင် တောင်စောင်းရှိ ဂျာလာတွန်ဒါ၊ ထို့အပြင် ရာတူ ဘိုကိုနှင့် ထရိုဝူလန်မြို့ အပျက်အစီးအချို့ကဲ့သို့သော ဘာသာရေးမဟုတ်သည့် လူနေအိမ်ရာများနှင့် မြို့ပြအဆောက်အအုံများ၏ အကြွင်းအကျန်များကိုလည်း ကျန္ဒီ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

ရှေးခေတ် ဂျားဗားတွင် ကျောင်းတော်တစ်ခုကို မူလက ပြသာဒ (သင်္သကရိုက်: प्रासाद) ဟု ခေါ်ဆိုဖွယ်ရှိကြောင်း မဉ္ဇူသီဂြဟ ကမ္ပည်းစာ (အေဒီ ၇၉၂ ခုနှစ်) တွင် ဆဲဝူ ကျောင်းတော်ကို ရည်ညွှန်းရန် "ပြသာဒ ဝဇြသန မဉ္ဇူသီဂြဟ" ဟု ဖော်ပြခဲ့ခြင်းဖြင့် သက်သေပြခဲ့သည်။[၉]:89 ဤဝေါဟာရသည် ကျောင်းတော်တစ်ခု၏ မြင့်မားသော အဆောက်အအုံကို ရည်ညွှန်းသော ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်း အသုံးအနှုန်း ပြသတ် နှင့် ဆင်တူသည်။

ဗျုပ္ပတ်ပညာ

[ပြင်ဆင်ရန်]

"အေဒီ ၇ ရာစုနှင့် ၁၅ ရာစုကြားတွင် ဂျားဗား၊ ဆူမတြားနှင့် ဘာလီတို့တွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံ ရာပေါင်းများစွာကို အုတ်နှင့် ကျောက်တုံးများဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့ကို ကျန္ဒီ ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအသုံးအနှုန်းသည် တံခါးမုခ်များနှင့် ရေချိုးရာနေရာများအပါအဝင် အခြားသော အစ္စလာမ်မတိုင်မီ အဆောက်အအုံများကိုပါ ရည်ညွှန်းသော်လည်း ၎င်း၏ အဓိက သရုပ်သကန်မှာ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နတ်ကွန်းပင်ဖြစ်သည်။"

— ဆူက္မိုနို၊ R. "Candi:Symbol of the Universe".[၁၀]

ဟိန္ဒူ ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် ကျန္ဒီ ဟူသော ဝေါဟာရသည် နတ်ဘုရားမ ဒူရ်ဂါ၏ သရုပ်သကန်တစ်ခုဖြစ်သော စဏ္ဍိကာ (သေမင်း၏နတ်ဘုရားမ) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။[၁၁] ဤအချက်က ရှေးခေတ် အင်ဒိုနီးရှားတွင် ကျန္ဒီ ၌ သုသာန်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် နောင်ဘဝနှင့် ဆက်စပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ ကျန္ဒီ အမည်ကို စဏ္ဍိကာ သို့မဟုတ် ဒူရ်ဂါ နှင့် ဆက်စပ်မှုသည် ကမ္ဘောဒီးယား၊ ထိုင်း၊ သို့မဟုတ် မြန်မာကဲ့သို့သော အင်ဒိုနီးရှားပြင်ပ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အခြားဒေသများတွင် ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များနှင့် မသိရှိရပေ။

ဗုဒ္ဓဘာသာ ရှုထောင့်မှ နောက်ထပ်သီအိုရီတစ်ခုက ကျန္ဒီ ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပါဠိစကားလုံး စေဒီ (သက္ကတ: စေတိယ) ၏ ဒေသသုံးပုံစံဖြစ်နိုင်ပြီး ၎င်းသည် စေတီတော်ကို ရည်ညွှန်းသော ထိုင်းစကားလုံး စေဒီ နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း အကြံပြုသည်။ ၎င်းသည် စုဏ္ဍီဘုရားလောင်း (စုန္ဒီ သို့မဟုတ် စန္ဒာ ဟုလည်း သိကြ) နှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်။[၁၂]

သမိုင်းပညာရှင်များက ရှေးခေတ် ဂျားဗား ကျောင်းတော်များကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီးသော ဘုရင်များ သို့မဟုတ် မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ၏ အရိုးပြာများ သိုလှောင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ဤအချက်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဓာတ်တော်မွေတော်များ၊ မြင့်မြတ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ၊ ဘုရင်များ၊ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဒါယကာများ၏ အရိုးပြာများနှင့် အကြွင်းအကျန်များ အပါအဝင် သိုလှောင်ရန် အဆောက်အအုံများအဖြစ် စေတီပုထိုးများ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆနှင့် ကိုက်ညီသည်။ ကျောင်းတော်၏ ဂဗ္ဘဂဟ (အဓိကအခန်း) အတွင်းတွင် သိုလှောင်ထားသော နတ်ဘုရားရုပ်တုသည် ကွယ်လွန်သူဘုရင်ကို စံနမူနာယူကာ ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး ဒေဝရာဇ အယူအဆအရ ဗိဿနိုး သို့မဟုတ် သိဝ အဖြစ် သရုပ်ဖော်ထားသော ဘုရင်၏ နတ်ဖြစ်လာသူပုဂ္ဂိုလ်ဟု ယူဆကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ပဆူရုအန်မြို့ရှိ ဘယ်လာဟန်ကျောင်းတော်မှ အဲရ်လန်ဂါ ဘုရင်၏ ရုပ်တုသည် ဂဠုန်ကို စီးနေသော ဗိဿနိုးအဖြစ် သရုပ်ဖော်ထားသည်။

ဗိသုကာလက်ရာ

[ပြင်ဆင်ရန်]
မဏ္ဍိုင် ပုံစံကိုယူထားသည့် ဗောရောဗုဓော၏ မြေပြင်ပုံစံ

ကျန္ဒီဗိသုကာလက်ရာသည် ဝါစ္တုသျှတြကို အခြေခံသည့် ပုံမှန် ဟိန္ဒူဗိသုကာလက်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို လိုက်နာသည်။ ကျောင်းတော်အပြင်အဆင်၊ အထူးသဖြင့် ဂျားဗားအလယ်ပိုင်း ကာလတွင်၊ မဏ္ဍိုင် ကျောင်းတော်အစီအမံများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ ကျောင်းတော်များ၏ ပုံမှန်မြင့်မားသော ထွတ်မျှော်စင်များကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ကျန္ဒီ ကို နတ်ဘုရားများ စံမြန်းရာ မြင့်မြတ်သောတောင်ဖြစ်သည့် မေရုတောင်ကို တုပရန် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားသည်။ ကျောင်းတော်တစ်ခုလုံးသည် ဟိန္ဒူစကြဝဠာဗေဒနှင့် လောက၏ အလွှာများအရ ဟိန္ဒူ စကြဝဠာ၏ ပုံစံငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။[၁၃]

အဆောက်အဦဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများ

[ပြင်ဆင်ရန်]
သိဝ ကျောင်းတော် ကျန္ဒီ ပရမ်ဘာနန် တွင် တက်စအလွှာသုံးခုဖြစ်သည့် ကျောင်းတော်၏အောက်ခြေ (ဘူရ်လောက)၊ ကိုယ်ထည် (ဘူဝရ်လောက) နှင့် ခေါင်မိုး (သဝရ်လောက) တို့ပါဝင်သည်။

ကျန္ဒီအဆောက်အအုံနှင့် အပြင်အဆင်တွင် သန့်ရှင်းမှုနည်းသော နယ်မြေများမှ အသန့်ရှင်းဆုံးနယ်မြေများအထိ ဇုန်များ၏ အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုပါဝင်သည်။ ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာဗိသုကာလက်ရာ၏ အိန္ဒိယထုံးတမ်းအရ အစိတ်အပိုင်းများကို သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းတော်၏ ဒီဇိုင်း၊ အစီအမံနှင့် အပြင်အဆင်သည် အစိတ်အပိုင်းသုံးခုအတွင်း နေရာခွဲဝေမှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းကို လိုက်နာသည်၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ခြေဖဝါး (အောက်ခြေ)၊ ကိုယ်ထည် (အလယ်)၊ နှင့် ဦးခေါင်း (ခေါင်မိုး) အဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြကြသည်။ ဇုန်သုံးခုကို မြင့်မြတ်သော အဆင့်အတန်းအလိုက် စီစဉ်ထားသည်။ ဤဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဝေါဟာရများရှိသော်လည်း အယူအဆ၏ အနှစ်သာရမှာ တူညီသည်။ အဆောက်အအုံနေရာအစီအမံ (အလျားလိုက်) ဖြစ်စေ၊ ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံ (ဒေါင်လိုက်) ဖြစ်စေ ဇုန်သုံးခုပါဝင်သည်-[၁၄]

  • ဘူရ်လောက (ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ကာမဓာတ် )၊ သာမန်သေတတ်သောသူများ၊ လူ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် နတ်ဆိုးများ၏ အနိမ့်ဆုံးနယ်ပယ်။ လူတို့သည် မိမိတို့၏ တပ်မက်မှု၊ ဆန္ဒနှင့် မသန့်ရှင်းသော ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံဖြင့် ချည်နှောင်ခံရသောနေရာ။ ပြင်ပဝင်းခြံနှင့် ကျောင်းတော်တစ်ခုစီ၏ ခြေဖဝါး (အောက်ခြေ) သည် ဘူရ်လောက နယ်ပယ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
  • ဘူဝရ်လောက (ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ရူပဓာတ် )၊ မြင့်မြတ်သောသူများ၊ ရသေ့များ၊ ရဟန်းများနှင့် အဆင့်နိမ့်နတ်ဘုရားများ၏ အလယ်အလတ်နယ်ပယ်။ ဤနေရာရှိ လူတို့သည် အမှန်တရား၏ အလင်းကို စတင်မြင်လာကြသည်။ အလယ်ဝင်းခြံနှင့် ကျောင်းတော်တစ်ခုစီ၏ ကိုယ်ထည်သည် ဘူဝရ်လောက နယ်ပယ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
  • သဝရ်လောက (ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အရူပဓာတ် )၊ သုဂတိဘုံ ဟုလည်း သိကြသည့် နတ်ဘုရားများ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် အသန့်ရှင်းဆုံးနယ်ပယ်။ အတွင်းဝင်းခြံနှင့် ကျောင်းတော်တစ်ခုစီ၏ ခေါင်မိုးများသည် သဝရ်လောက နယ်ပယ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဟိန္ဒူအဆောက်အအုံများ၏ ခေါင်မိုးများကို များသောအားဖြင့် ရတန (သက္ကတဘာသာ: ကျောက်မျက်) သို့မဟုတ် ဝဇီရ ဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဂျားဗားခေတ်တွင် တုံးပုံစံအဆောက်အဦဖြင့်သော်လည်းကောင်း တန်ဆာဆင်လေ့ရှိသည်။ စေတီ သို့မဟုတ် ဒဂိုဘာ ဆလင်ဒါပုံ အဆောက်အအုံများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ၏ အထွဋ်အထိပ်အဖြစ် တည်ရှိကြသည်။

စတိုင်

[ပြင်ဆင်ရန်]

အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုး ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင် ဆူက္မိုနိုသည် ကျန္ဒီ စတိုင်များကို အဓိကအုပ်စုနှစ်စုအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့သည်- အေဒီ ၁၀၀၀ မတိုင်မီက လွှမ်းမိုးသော ဂျားဗားအလယ်ပိုင်း စတိုင်နှင့် အေဒီ ၁၀၀၀ နောက်ပိုင်း ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်း စတိုင်တို့ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆူမတြားကျွန်းနှင့် ဘာလီကျွန်းရှိ ကျောင်းတော်များကို ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်း စတိုင်တွင် အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့သည်။[၁၅]

Bubrah
ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းစတိုင်
ဘုဘရာ ကျောင်းတော်
Penataran
ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်းစတိုင်
ပနတာရန် ကျောင်းတော်
ပရမ်ဘာနန်အနီးရှိ ဘုဘရာ ကျောင်းတော်သည် ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းစတိုင်၏ ဥပမာဖြစ်ပြီး ဘလီတာရှိ ပနတာရန်ကျောင်းတော်သည် ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်းစတိုင်၏ ဥပမာဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းစတိုင် ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်းစတိုင်
အဆောက်အအုံ၏ ပုံသဏ္ဌာန် တုတ်ခိုင်ထွားကျိုင်းလေ့ရှိသည် သွယ်လျမြင့်မားလေ့ရှိသည်
ခေါင်မိုး အပိုင်းသုံးပိုင်းဖြင့် ထင်ရှားစွာ အထစ်အထစ်ရှိသော ခေါင်မိုးအပိုင်းများ အဆင့်လိုက်အပိုင်းများ၏ အစိတ်အပိုင်းများစွာသည် ချောမွေ့သော ပေါင်းစပ်ခေါင်မိုးအဆောက်အအုံကို ဖွဲ့စည်းသည်
အထွဋ် စေတီ (ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ)၊ ရတန သို့မဟုတ် ဝဇီရ (ဟိန္ဒူကျောင်းတော်များ) တုံးပုံစံ (အများအားဖြင့် ဟိန္ဒူကျောင်းတော်များ)၊ တစ်ခါတစ်ရံ ဒဂိုဘာ ဆလင်ဒါပုံအဆောက်အအုံများ (ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ)
မုခ်ဝနှင့် ဂူငယ်အလှဆင်မှု ကာလ-မကာရ စတိုင်၊ အောက်မေးရိုးမပါသော ကာလခေါင်းသည် မုခ်ဝထိပ်တွင်ရှိ၍ ပါးစပ်ဖွင့်ထားပြီး မုခ်ဝတစ်ဖက်တစ်ချက်ရှိ မကာရ နှစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်နေသည် အောက်မေးရိုးပါသော ကာလခေါင်းသာလျှင် ပြုံးပြနေပြီး မုခ်ဝထိပ်တွင် ရှိသည်၊ မကာရ မပါရှိ
ရုပ်ကြွများ နောက်ခံမှ အတော်အတန် မြင့်မားစွာ ဖောင်းကြွနေပြီး ရုပ်ပုံများကို သဘာဝကျကျစတိုင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည် နောက်ခံမှ အတော်အတန် ပြားချပ်စွာ ဖောင်းကြွနေပြီး ရုပ်ပုံများကို ဘာလီ ဝါယန်ရုပ်ပုံနှင့် ဆင်တူသော ချဲ့ကားစတိုင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်
အဓိကကျောင်းတော်၏ အပြင်အဆင်နှင့် တည်နေရာ ဗဟိုပြု မဏ္ဍိုင်၊ အချိုးညီ၊ တရားဝင်၊ အဓိကကျောင်းတော်သည် အဆောက်အအုံ၏ ဗဟိုတွင်ရှိပြီး သေးငယ်သော ပါဝါရာ ကျောင်းတော်များက ပုံမှန်အတန်းလိုက် ဝန်းရံထားသည် မျဉ်းဖြောင့်၊ အချိုးမညီ၊ နေရာ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကိုလိုက်နာ၊ အဓိကကျောင်းတော်သည် ဝင်ပေါက်မှ အနောက်ဘက် သို့မဟုတ် အဝေးဆုံးတွင်ရှိပြီး မကြာခဏ အဆောက်အအုံ၏ အမြင့်ဆုံးမြေနေရာတွင် တည်ရှိ၊ ပါဝါရာ ကျောင်းတော်များသည် အဓိကကျောင်းတော်၏ ရှေ့တွင် တည်ရှိသည်
ဦးတည်ချက် အများအားဖြင့် အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူ အများအားဖြင့် အနောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူ
ပစ္စည်းများ အများစုမှာ အန်ဒီဆိုက်ကျောက် အများစုမှာ အုတ်နီ
ဒီယန်းကျောင်းတော်များမှ တစ်ခုဖြစ်သော ဘီမာကျောင်းတော်။ ၎င်းသည် ဂျားဗားကျွန်းရှိ အစောဆုံးကျောင်းတော်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

ဤအထွေထွေ ဒီဇိုင်းလက္ခဏာများအတွက် ပစ္စည်း၊ ပုံစံနှင့် တည်နေရာ ခြွင်းချက်များရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပနတာရန်၊ ဂျာဝီ၊ ဂျာဂို၊ ကီဒယ် နှင့် ဆင်ဟာဆာရီ ကျောင်းတော်များသည် အရှေ့ဂျားဗားအုပ်စုတွင် ပါဝင်သော်လည်း ဂျားဗားအလယ်ပိုင်း ကျောင်းတော်ပစ္စည်းနှင့် ဆင်တူသည့် အန်ဒီဆိုက်ကျောက်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထရိုဝူလန်ရှိ ဘရာဟူ၊ ဂျာဘွန်နှင့် ပါရီကျောင်းတော်များကဲ့သို့သော ကျောင်းတော်အပျက်အစီးများသည် အုတ်နီကို အသုံးပြုကြသည်။ အလားတူပင် ပရမ်ဘာနန်ကျောင်းတော်သည် အရှေ့ဂျားဗားစတိုင်နှင့် ဆင်တူစွာ မြင့်မားသွယ်လျသော်လည်း ခေါင်မိုးဒီဇိုင်းမှာ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းစတိုင်ဖြစ်သည်။ တည်နေရာများသည် ကျောင်းတော်စတိုင်များနှင့် အမြဲဆက်စပ်မနေပါ- ဥပမာ ကျန္ဒီ ဘဒုတ်သည် ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်း၊ မာလန်တွင် တည်ရှိသော်လည်း ခေတ်ကာလနှင့် စတိုင်မှာ ပိုမိုရှေးကျသော ၈ ရာစု ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းစတိုင်နှင့် သက်ဆိုင်သည်။

ဒီယန်းကျောင်းတော်များကဲ့သို့သော အစောပိုင်း ဂျားဗားမြောက်ပိုင်းအလယ်ပိုင်း အဆောက်အအုံများသည် သေးငယ်ပြီး ပိုမိုရိုးရှင်းသော ထွင်းထုမှုများကို ပြသသည့် ကျောင်းတော်များသာ ပါဝင်သော်လည်း ဆဲဝူကျောင်းတော်ကဲ့သို့သော နောက်ပိုင်းတောင်ပိုင်း အဆောက်အအုံများမှာ ပိုမိုခမ်းနားကာ ပိုမိုကြွယ်ဝသော ထွင်းထုမှုများနှင့် ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံ၏ ဗဟိုပြုအပြင်အဆင်တို့ပါရှိသည်။

မာဂျာပါဟစ် ခေတ်တွင် ဩစထရိုနီးရှား မက်ဂလစ်သစ် ဒီဇိုင်းဒြပ်စင်များဖြစ်သော အဆင့်လိုက်ပိရမစ်များ (ပွန်ဒန် ဘဲရွန်ဒက်ခ်) ကဲ့သို့သော ဒီဇိုင်းများ ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤဒီဇိုင်းလက္ခဏာများကို အရှေ့အလယ်ပိုင်းဂျားဗားရှိ လားဝူတောင် ရှိ ဆူကူ နှင့် ဆယ်သို ကျောင်းတော်များနှင့် မက်ဆို-အမေရိကန် အဆင့်လိုက်ပိရမစ်များနှင့် ဆင်တူသော ပေနန်ဂွန်ဂန်တောင် တောင်စောင်းများရှိ အဆင့်လိုက်သန့်ရှင်းရာဌာနအဆောက်အအုံများတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။

ပစ္စည်းများ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဗောရောဗုဓောရှိ ကော်ဘယ်ခုံး တစ်ခု ဖွဲ့စည်းထားသော အပြန်အလှန် ထိန်းချုပ်ထားသည့် အန်ဒီဆိုက် ကျောက်တုံးများ

အင်ဒိုနီးရှားရှိ ကောင်းစွာထိန်းသိမ်းထားသော ကျန္ဒီ အများစုကို အန်ဒီဆိုက် ကျောက်တုံးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ၎င်းတို့၏ တာရှည်ခံမှုမှာ အပူပိုင်းရာသီဥတုနှင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်းကြောင့် ကျောက်တုံး၏ တာရှည်ခံမှုကြောင့်ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အချို့သောကာလများ အထူးသဖြင့် မာဂျာပါဟစ်ခေတ်တွင် အုတ်နီကို ကျောင်းတော်နှင့် အဆောက်အဦပစ္စည်းများအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။ အင်ဒိုနီးရှားရှိ ကျောင်းတော်တည်ဆောက်ရာတွင် အောက်ပါပစ္စည်းများကို အများအားဖြင့် အသုံးပြုသည်-

  • အန်ဒီဆိုက်သည် အလယ်အလတ်ဖွဲ့စည်းမှုရှိသော အပြင်ထွက်မီးသင့် မီးသင့်ကျောက်ဖြစ်ပြီး အဖန်ရောင်မှ ပေါ်ဖီရီ အသားပုံစံရှိသည်။ အရောင်မှာ အလင်းမှ မီးခိုးရင့်ရောင်အထိ ကွဲပြားသည်။ အန်ဒီဆိုက်သည် အထူးသဖြင့် ဂျားဗားမီးတောင်ကျွန်းတွင် ပေါများပြီး ဖိသိပ်ထားသော ရှေးခေတ်မြေအောက်မဂ္ဂမာအခန်းများ သို့မဟုတ် အအေးခံထားသော ချော်ရည်များမှ ဖွဲ့စည်းထားသော အန်ဒီဆိုက်အနည်အနှစ်များရှိသည့် အချို့သော ချောက်ကမ်းပါးများ သို့မဟုတ် ကျောက်မိုင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသည်။ အန်ဒီဆိုက်ကျောက်တုံးတစ်ခုချင်းစီကို အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်သည့်နည်းစနစ်ဖြင့် ကျောင်းတော်နံရံများ၊ ကြမ်းပြင်များနှင့် အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ရန် အတုံးများအဖြစ် စိတ်ကြိုက်ပြုလုပ်သည်။ အန်ဒီဆိုက်ကျောက်တုံးများကို သံထွင်းကိရိယာဖြင့် အလွယ်တကူ ပုံဖော်ထွင်းထုနိုင်သောကြောင့် ၎င်းသည် ကျောင်းတော်နံရံများနှင့် အနိမ့်ရုပ်ကြွများကဲ့သို့သော အလှဆင်ထွင်းထုခြင်းများအတွက် သင့်လျော်သောပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်စေသည်။ အထူးသဖြင့် ဗောရောဗုဓောနှင့် ပရမ်ဘာနန်ရှိ ကျောင်းတော်များစွာတွင် တွေ့ရှိနိုင်သော ပီပြင်သော ဇာတ်ကြောင်းပြ အနိမ့်ရုပ်ကြွများဖြင့် အန်ဒီဆိုက်နံရံများကို ထွင်းထုထားသည်။ နတ်ဘုရားများနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ရုပ်တုများကဲ့သို့သော ထွင်းထုထားသော ရုပ်တုများအတွက် ပစ္စည်းအဖြစ်လည်း အန်ဒီဆိုက်ကျောက်တုံးများကို အသုံးပြုသည်။
မာဂျာပါဟစ်ခေတ်မှ အုတ်နီ ဂျာဘွန် ကျောင်းတော်
  • အုတ် ကိုလည်း ကျောင်းတော်များတည်ဆောက်ရန် အသုံးပြုသည်။ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး အုတ်ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံမှာ အေဒီ ၂ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအထိ သက်တမ်းရှိပြီး အနောက်ဂျားဗားပြည်နယ်၊ ကရာဝမ်ရှိ ဘာတုဂျာယာ ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။ အုတ်ကို အင်ဒိုနီးရှား၏ ဂန္ထဝင်ခေတ် ကျန္ဒီ တွင် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်ခဲ့သူများမှာ ၁၄ ရာစုနှင့် ၁၅ ရာစုနှစ်များ၏ မာဂျာပါဟစ် ဗိသုကာပညာရှင်များဖြစ်သည်။[၁၆] နွယ်ပင်အစေးနှင့် ထန်းသကြား အင်္ဂတေကို အသုံးပြုကာ ၎င်းတို့၏ ကျောင်းတော်များသည် ခိုင်မာသော ဂျီဩမေတြီ အရည်အသွေးရှိခဲ့သည်။ မာဂျာပါဟစ်ကျောင်းတော်များ၏ ဥပမာများတွင် ထရိုဝူလန်ရှိ ဘရာဟူကျောင်းတော်၊ ဆီဒိုအာဂျိုရှိ ပါရီ၊ နှင့် ပရိုဘိုလင်ဂိုရှိ ဂျာဘွန်တို့ပါဝင်သည်။ ဘာဟယ်ကျောင်းတော်၊ မူအာရို ဂျမ်ဘီ နှင့် မူအာရ တာကက်စ် ကဲ့သို့သော ဆူမတြားရှိ ကျောင်းတော်အချို့ကို အုတ်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့သော်၊ ချော်ရည်အန်ဒီဆိုက်ကျောက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ရွှံ့စေးအုတ်နီများသည် အထူးသဖြင့် ပူပြင်းစွတ်စိုသော အပူပိုင်းဒြပ်စင်များနှင့် သည်းထန်စွာရွာသွန်းသော မုတ်သုန်မိုးများနှင့် ထိတွေ့ပါက တာရှည်ခံမှု နည်းပါးသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အုတ်နီအဆောက်အအုံများစွာသည် ရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ပြီး ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် ပျက်စီးနေသော အဆောက်အအုံကို အုတ်အသစ်များဖြင့် ပြန်လည်ပုံသွန်းခြင်းနှင့် အစားထိုးခြင်းများ လိုအပ်သည်။
  • မီးတောင်ပြာကျောက် သည် ဂျားဗားမီးတောင်များအနီး သို့မဟုတ် ထုံးကျောက်ဖွဲ့စည်းမှုများအနီးတွင် အတော်အတန် ပေါများသော မီးတောင်ကျောက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ဂျားဗားဘာသာစကားများတွင် မီးတောင်ပြာကျောက်ကို ဘာတု ပုတီး (ကျောက်ဖြူ) ဟုခေါ်ပြီး ၎င်း၏ အရောင်ဖျော့သည်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ သို့သော် ဤကျောက်၏ ထူးခြားသော မြေဖြူခဲသဘောသဘာဝသည် ၎င်းကို အဆောက်အအုံအဆင်တန်ဆာများအတွက် အနိမ့်ရုပ်ကြွများအဖြစ် ထွင်းထုရန် မသင့်လျော်စေပါ။ အန်ဒီဆိုက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မီးတောင်ပြာကျောက်သည် အရည်အသွေးနိမ့်သော ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဂျားဗားကျောင်းတော်များတွင် မီးတောင်ပြာကျောက်ကို အများအားဖြင့် ကျောက်ဖြည့်ရန်အတွက်—ကျောင်းတော်၏ အတွင်းပိုင်းအဆောက်အအုံကို ဖွဲ့စည်းရန်—အသုံးပြုပြီး အပြင်ပိုင်းအလွှာတွင် ထွင်းထုရန် ပိုမိုသင့်လျော်သော အန်ဒီဆိုက်ကို အသုံးပြုသည်။ မီးတောင်ပြာကျောက်မိုင်းများကို ရာတူ ဘိုကိုတောင်ကုန်းအနီးရှိ ဆဲဝူ ထုံးကျောက်အကွာအဝေးများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ရာတူ ဘိုကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာကျောင်းတော်တွင် ကျောင်းတော်အတွင်းရှိ မီးတောင်ပြာကျောက်ဖြည့်မှုများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ဆဲဝူနှင့် ဆမ်ဘီဆာရီကျောင်းတော်များ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော နံရံများကဲ့သို့သော ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံများ၏ အပြင်ဘက်နံရံများအတွက် တစ်ခါတစ်ရံ မီးတောင်ပြာကျောက်ကို ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
  • အင်္ဂတေ သည် သဲ၊ ကျောက်၊ ရေနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ကြိတ်ထားသော ခရုခွံတို့ ရောစပ်ထားသည့် ခေတ်သစ် ကွန်ကရစ်နှင့် ဆင်တူသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းအဖြစ် အင်္ဂတေကို အနောက်ဂျားဗားပြည်နယ်ရှိ ဘာတုဂျာယာ ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ဆာရီ၏ ရုပ်ကြွပေါ်ရှိ တိုက်စားသွားသော ဝဇ္ဇရလေပ အင်္ဂတေ၏ အရိပ်အယောင်များ
  • အင်္ဂတေပျော့၊ ဝဇ္ဇရလေပ (သက္ကတ: စိန်အင်္ဂတေ) ဟုလည်းခေါ်ပြီး ကျောင်းတော်နံရံများကို အပေါ်ယံလိမ်းရန် အသုံးပြုသည်။ အဖြူ-ဝါရောင် အင်္ဂတေကို ကြိတ်ထားသော ထုံးကျောက်၊ မီးတောင်ပြာကျောက် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်မြေကြီး (ကာအိုလင်) နှင့် အစေးများ သို့မဟုတ် သစ်စေးများကဲ့သို့ အပင်မှထွက်သော ပစ္စည်းများကို ချည်နှောင်ပစ္စည်းအဖြစ် ရောစပ်ပြုလုပ်သည်။ ဝဇ္ဇရလေပ အဖြူရောင်အင်္ဂတေကို အန်ဒီဆိုက်နံရံများပေါ်တွင် လိမ်းကျံကာ ထို့နောက် တောက်ပသောအရောင်များဖြင့် ခြယ်သခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသွန်သင်ချက်အတွက် အလင်းပြမီးရှူးတန်ဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့နိုင်သည်။[၁၇] ဗောရောဗုဓော၊ ဆာရီ၊ ကလဆန်နှင့် ဆဲဝူ ကျောင်းတော်နံရံများတွင် တိုက်စားသွားသော ဝဇ္ဇရလေပ အင်္ဂတေ၏ အရိပ်အယောင်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
  • သစ်သား ကို ကျန္ဒီ တည်ဆောက်မှုအချို့တွင် သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး ကျောင်းတော်ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဆာရီနှင့် ပလောင်ဆန် ကျောင်းတော်များတွင် ၎င်း၏ဒုတိယထပ်ရှိ သစ်သားထုပ်တန်းများနှင့် ကြမ်းပြင်များကို ထောက်ပံ့မည့် ကျောက်ထစ်များ၏သဲလွန်စများနှင့် သစ်သားလှေခါးများ၏သဲလွန်စများရှိကြောင်း သိရှိရသည်။ ရာတူ ဘိုကို အဆောက်အအုံတွင် အဆောက်အအုံအခြေခံများနှင့် ကျောက် အုန်ပက်ခ် တိုင်အခြေစိုက်များရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ဩဂဲနစ်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော သစ်သားခေါင်မိုးအဆောက်အအုံကို ထောက်ပံ့ရန် ထိုနေရာတွင် တစ်ချိန်က သစ်သားတိုင်ထိပ်များ ရပ်တည်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ သစ်သားပြတင်းပေါက်ရထားလမ်းများနှင့် သစ်သားတံခါးများ တပ်ဆင်ရန် အပေါက်များ၏ သဲလွန်စများကို ပါဝါရာ (အရန်) ကျောင်းတော်ငယ်များစွာတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ သေချာသည်မှာ သစ်သားပစ္စည်းများသည် စွတ်စိုသော အပူပိုင်းရာသီဥတုတွင် အလွယ်တကူ ဆွေးမြည့်ပျက်စီးတတ်ပြီး ရာစုနှစ်များကြာပြီးနောက် သဲလွန်စမကျန်ရစ်စေပါ။

ရုပ်ပုံစံများနှင့် အလှဆင်မှုများ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကာလ-မကာရ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဗောရောဗုဓောမုခ်ဝများပေါ်ရှိ ကာလ-မကာရ၊ ကာလ၏ခေါင်းသည် မုခ်ဝ၏ထိပ်တွင် ရှိပြီး မကာရများက တစ်ဖက်တစ်ချက်စီကို နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ထားသည်

ရှေးခေတ်ဂျားဗား၏ ကျန္ဒီများသည် ကျောင်းတော်ဗိသုကာလက်ရာ၏ အလှဆင်မှုနှင့် သင်္ကေတဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များအဖြစ် ကာလ-မကာရကို အသုံးပြုသည့်အတွက် လူသိများသည်။ ကာလ သည် အချိန်ကို ကိုယ်စားပြုသော ဘီလူးကြီးဖြစ်ပြီး - ကာလ၏ခေါင်းကို ကျောင်းတော်မုခ်ဝ၏ ဒြပ်စင်အဖြစ်ပြုလုပ်ခြင်းသည် အချိန်သည် အရာခပ်သိမ်းကို ဝါးမျိုသည်ဟု ကိုယ်စားပြုသည်။ ကာလသည် အကာအကွယ်ပေးသည့်ရုပ်တုလည်းဖြစ်ပြီး ကြမ်းတမ်းသော ဘီလူးမျက်နှာဖြင့် မကောင်းဆိုးဝါးဝိဉာဉ်များကို ခြောက်လှန့်သည်။ မကာရ သည် ဒဏ္ဍာရီလာ ပင်လယ်သတ္တဝါကြီးဖြစ်ပြီး ပင်လယ်နတ်ဘုရား ဝရုဏ၏ ဝါဟန (ယာဉ်) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် နို့တိုက်သတ္တဝါတစ်ဝက်နှင့် ငါးတစ်ဝက်အဖြစ် သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ ကျောင်းတော်များစွာတွင် ၎င်းကို ငါးတစ်ဝက် သို့မဟုတ် ဖျံတစ်ဝက်ပုံစံဖြင့် ဆင်ခေါင်းဖြင့် သရုပ်ဖော်သည်။ ၎င်းကို မိကျောင်း၏ ဦးခေါင်းနှင့် မေးရိုး၊ ဆင်နှာမောင်း၊ တောဝက်၏ အစွယ်များနှင့် နားရွက်များ၊ မျောက်၏ ပြူးကျယ်သော မျက်လုံးများ၊ ငါး၏ အကြေးခွံများနှင့် ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိသော ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ဒေါင်း၏ လိမ်ယှက်နေသော အမြီးအတောင်များဖြင့်လည်း ပြသထားသည်။ ကာလနှင့် မကာရ နှစ်ခုစလုံးကို ကျောင်းတော်၏ဝင်ပေါက်အတွက် အကာအကွယ်ရုပ်တုများအဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။

ဘီလူးခေါင်းကြီးဖြစ်သော ကာလသည် မကြာခဏဆိုသလို ဝင်ပေါက်ထိပ်တွင် ရှိပြီး မကာရများကို ကာလခေါင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ပုံဖော်ကာ မုခ်ဝကို နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ခြင်း သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်းအဆင်တန်ဆာ (antefixes) အဖြစ် ထိပ်ထောင့်တွင် ပုံဖော်ကြသည်။ ကာလ-မကာရ ပုံစံကို လှေကားလက်ရန်းများတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ လှေကား၏အထက်ပိုင်းတွင် ကာလခေါင်း၏ပါးစပ်မှ မကာရကို အောက်သို့ ထုတ်ပြထားသည်။ အနုစိတ်ကျောက်ထွင်းထုထားသော အမွှာမကာရများသည် လှေကား၏အောက်ပိုင်းအဆင့်ကို နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ကာ ၎င်း၏ ကွေးညွှတ်သောကိုယ်ထည်များက လှေကားလက်ရန်းများကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မကာရများအပြင် ကာလ၏ခေါင်းသည် ၎င်း၏လျှာကို လှေကားလက်ရန်းအဖြစ်လည်း ထုတ်ပြနိုင်သည်။ ဤလှေကားအလှဆင်မှုအမျိုးအစားများကို ဗောရောဗုဓောနှင့် ပရမ်ဘာနန်တို့တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မကာရ၏နှာမောင်းများကို ရွှေအနားသတ်များပါရှိသည်ဟု သို့မဟုတ် ကျောက်မျက်ရတနာများ ပန်းထွက်နေသည်ဟု မကြာခဏ ဖော်ပြကြပြီး ၎င်း၏ပါးစပ်အတွင်း၌ ဂဏအာဠာဝကရုပ်များ သို့မဟုတ် ခြင်္သေ့ သို့မဟုတ် ကြက်တူရွေးများကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်ရုပ်များကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။

လိင်္ဂ-ယောနိ

[ပြင်ဆင်ရန်]
နာဂ မြွေဖြင့် အလှဆင်ထောက်ပံ့ထားသည့် ရေဆင်းတံစို့ပါ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်း လိင်္ဂ-ယောနိ၊ ယော့ဂျာကာတာ၊ ၉ ရာစု

ရှေးခေတ်ဂျားဗား ကျန္ဒီ တွင် လိင်္ဂ-ယောနိ သင်္ကေတကို ဟိန္ဒူကျောင်းတော်များ အထူးသဖြင့် သိဝဘာသာဝင်တို့၏ ကျောင်းတော်များတွင်သာ တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် မတွေ့ရပေ။ လိင်္ဂသည် ဖယ်လစ်ပုံစံတိုင် သို့မဟုတ် ဆလင်ဒါဖြစ်ပြီး နတ်ဘုရား သိဝနှင့် ဖန်တီးမှုစွမ်းအားကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အချို့သောလိင်္ဂများကို အပိုင်းသုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်- ဗြဟ္မာကို ကိုယ်စားပြုသော စတုရန်းအောက်ခြေ၊ ဗိဿနိုးကို ကိုယ်စားပြုသော အဋ္ဌဂံအလယ်ပိုင်း၊ သိဝကို ကိုယ်စားပြုသော အဝိုင်းထိပ်ပိုင်းတို့ဖြစ်သည်။ ဂျားဗားဂန္ထဝင်ခေတ်မှ ကျန်ရစ်သော လိင်္ဂများကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဤပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ပြောင်လက်တောက်ပသော ကျောက်တုံးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။

လိင်္ဂများကို ယောနိ ဟုခေါ်သော အလယ်တွင် အပေါက်တစ်ခုပါသည့် စတုရန်းပုံအောက်ခြေပြားပေါ်တွင် တည်ထားပြီး သားအိမ်ကို ကိုယ်စားပြုကာ သိဝ၏ကြင်ယာတော် ပါဝတီကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ယောနိတွင် များသောအားဖြင့် ဟိန္ဒူထုံးတမ်းစဉ်လာအတွင်း လိင်္ဂ-ယောနိပေါ်သွန်းလောင်းသည့် အရည်များကို စီးဆင်းစုဆောင်းရန် အထောက်အကူပြုသည့် ရေဆင်းတံစို့တစ်မျိုးပါရှိပြီး များသောအားဖြင့် နာဂ ဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ဘာသာရေးသင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် လိင်္ဂ၏လုပ်ဆောင်ချက်သည် အဓိကအားဖြင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာဖြစ်သည်။ လိင်္ဂ-ယောနိ၏ အသက်တမ်းအရင့်ဆုံး အကြွင်းအကျန်များကို ၇ ရာစုခန့် အစောပိုင်းကာလမှ ဒီယန်းကျောင်းတော်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မူလက ကျောင်းတော်တစ်ခုစီတွင် လိင်္ဂ-ယောနိ တစ်စုံအပြည့်အစုံရှိနိုင်သည်။ သို့သော် အချိန်အများစုတွင် လိင်္ဂမှာ ပျောက်ဆုံးနေတတ်သည်။

ဂျားဗားမင်းဆက်ထုံးတမ်းအရ အချို့သောလိင်္ဂများကို ဘုရင်ကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သူ၏မင်းဆက်၏ သင်္ကေတများအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး သိဝနှင့် ဘုရင်၏ တစ်သားတည်းဖြစ်ခြင်းကို ဖော်ပြရန်အတွက် တော်ဝင်ကျောင်းတော်များတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ဂူနွန်ဝူကီယာ ကျောင်းတော်၏ လိင်္ဂ-ယောနိသည် ကန်ဂယ်ကမ္ပည်းစာအရ မတာရမ်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဆန်ဂျာယာနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး သက္ကရာဇ် ၆၅၄ (အေဒီ ၇၃၂) တွင်ဖြစ်သည်။[၁၈] လိင်္ဂ-ယောနိ အစုံအလင်ပါဝင်သော အခြားကျောင်းတော်များမှာ ဆမ်ဘီဆာရီ နှင့် အီဂျိုကျောင်းတော်တို့ဖြစ်သည်။ လိင်္ဂ-ယောနိပါဝင်သော အရှေ့ဂျားဗားကျောင်းတော်များမှာ ပနတာရန် နှင့် ဂျာဝီကျောင်းတော်တို့ဖြစ်သော်လည်း လိင်္ဂမှာ ပျောက်ဆုံးနေသည်။

အနိမ့်ရုပ်ကြွများ

[ပြင်ဆင်ရန်]
မကောင်းဆိုးဝါးဘီလူးကြီးကို သတ်နေသည့် ရာမ၊ ပရမ်ဘာနန်ကျောင်းတော်မှ ရာမာယဏ အနိမ့်ရုပ်ကြွ၊ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းစတိုင်

ကျန္ဒီ နံရံများသည် မကြာခဏဆိုသလို အနိမ့်ရုပ်ကြွများ ကိုပြသလေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့သည် အလှဆင်ဒြပ်စင်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ဇာတ်ကြောင်းပြော အနိမ့်ရုပ်ကြွများမှတစ်ဆင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတအဓိပ္ပာယ်များကို ဖော်ပြခြင်းနှစ်မျိုးလုံးဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်အနိမ့်ရုပ်ကြွများအနက် အမွန်မြတ်ဆုံးကို ဗောရောဗုဓောနှင့် ပရမ်ဘာနန်ကျောင်းတော်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဗောရောဗုဓော၏ ပထမဆုံး ကျောက်ဖြာဆင့်လေးဆင့်၏ နံရံများသည် အနိမ့်ရုပ်ကြွပန်းပုများ၏ ပြသရာနေရာများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ရှေးခေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာလောကတွင် အလှပဆုံးနှင့် တင့်တယ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။[၁၉] ဗောရောဗုဓောရှိ အနိမ့်ရုပ်ကြွများက ဖော်ပြသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများတွင် ကမ္မဝိဘင်္ဂ (ကံ၏တရား)၊ လလိတဝိစ္တရ (ဗုဒ္ဓဖွားမြင်ခြင်း)၊ ဇာတက၊ အဝဒါန နှင့် ဂဏ္ဍဝျူဟ တို့ပါဝင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ပရမ်ဘာနန်၌ ရာမာယဏ နှင့် ဘာဂဝတပူရာဏ (ကိရှနာယဏ ဟု လူသိများ) ကဲ့သို့သော ဟိန္ဒူကျမ်းစာများကို ၎င်း၏အနိမ့်ရုပ်ကြွပြားများတွင် ဖော်ပြထားသည်။

ဗောရောဗုဓောရှိ အနိမ့်ရုပ်ကြွများသည် ၈ ရာစု ရှေးခေတ်ဂျားဗားရှိ နန်းတွင်းဘဝမှသည် တောရပ်ရသေ့၊ ကျေးရွာရှိ သာမန်လူတန်းစားများအထိ နေ့စဉ်ဘဝ၏ မြင်ကွင်းများစွာကိုလည်း သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်းသည် ကျောင်းတော်များ၊ ဈေးများ၊ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်မျိုးစုံနှင့် ဒေသရင်း ဗိသုကာလက်ရာများကိုလည်း သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ဤနေရာတွင် သရုပ်ဖော်ထားသော လူများတွင် ဘုရင်၊ မိဖုရား၊ မင်းသား၊ မှူးမတ်များ၊ နန်းတွင်းသူများ၊ စစ်သည်များ၊ အစေခံများ၊ သာမန်လူများ၊ ပုရောဟိတ်များနှင့် ရသေ့များ၏ ရုပ်ပုံများပါဝင်သည်။ ရုပ်ကြွများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာယုံကြည်ချက်များမှ အသူရာများ၊ နတ်ဘုရားများ၊ ဘုရားလောင်းများ၊ ကိန္နရာများ၊ ဂန္ဓဝါများနှင့် အပ္ပသရာများကဲ့သို့သော ဒဏ္ဍာရီလာ နာမ်ဝိဉာဉ်သတ္တဝါများကိုလည်း သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ရုပ်ပုံများသည် ၈ ရာစု အရှေ့တောင်အာရှ ပင်လယ်ရေကြောင်း၏ ဗိသုကာပညာ၊ လက်နက်ကိရိယာ၊ စီးပွားရေး၊ ဖက်ရှင်နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနည်းလမ်းများကို လေ့လာခြင်းကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကို သုတေသနပြုသည့် သမိုင်းပညာရှင်များအတွက် ကိုးကားချက်အဖြစ် မကြာခဏ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၈ ရာစု အရှေ့တောင်အာရှ ထုတ်ချောင်းနှစ်ချောင်းပါသင်္ဘော၏ ကျော်ကြားသော သရုပ်ဖော်မှုတစ်ခုမှာ ဗောရောဗုဓောသင်္ဘောဖြစ်သည်။

ရန်သူကို တိုက်ခိုက်နေသည့် ဟာနုမာန်၊ ပနတာရန်ကျောင်းတော်မှ ရာမာယဏ အနိမ့်ရုပ်ကြွ၊ အရှေ့ဂျားဗားစတိုင်

ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းခေတ် (အေဒီ ၁၀၀၀ မတိုင်မီ) နှင့် အရှေ့ဂျားဗားခေတ် (အေဒီ ၁၀၀၀ နောက်ပိုင်း) အကြား အနိမ့်ရုပ်ကြွများ၏ စတိုင်နှင့် အနုပညာအရသာတွင် သိသာထင်ရှားသော ခြားနားချက်ရှိသည်။ ဗောရောဗုဓောနှင့် ပရမ်ဘာနန်တို့တွင် တွေ့ရှိနိုင်သော အစောပိုင်း ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းစတိုင်သည် ပိုမိုပီပြင်ပြီး သဘာဝကျသောစတိုင်ဖြစ်သည်။ ရုပ်ကြွများကို နောက်ခံမှ အတော်အတန်မြင့်မားစွာ ဖောင်းကြွထားပြီး ရုပ်ပုံများကို သင့်လျော်သော စံပြကိုယ်ခန္ဓာအချိုးအစားဖြင့် သဘာဝကျသောစတိုင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အရှေ့ဂျားဗားစတိုင် အနိမ့်ရုပ်ကြွများကို နောက်ခံမှ အတော်အတန်ပြားချပ်စွာ ဖောင်းကြွထားပြီး ရုပ်ပုံများကို ပိုမိုတောင့်တင်းသောဟန်အမူအရာများဖြင့် လက်ရှိ ဘာလီ ဝါယန်ရုပ်ပုံများနှင့် ဆင်တူစွာ ပိုမိုချဲ့ကားသည့်ပုံစံဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ အရှေ့ဂျားဗားစတိုင်ကို ဘာလီအနုပညာ၊ ကျောင်းတော်အနိမ့်ရုပ်ကြွများတွင် စတိုင်နှင့် အလှတရား၊ ဝါယန်အရိပ်ရုပ်သေးရုပ်ပုံများ၊ နှင့် ကမာဆန် ပန်းချီများတွင် လက်ရှိထိန်းသိမ်းထားသည်။

နတ်ဘုရားများ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကလ္ပရုက္ခာပင်နှင့် ကိန္နရာများ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ကိန္နရာ (အထီး)၊ ကိန္နရီ (အမ)၊ အပ္ပသရာ၊ နှင့် ဒေဝတာ တို့က နတ်ပြည်သားတို့၏ အလိုကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သော အထွတ်အမြတ်သစ်ပင် ကလ္ပရုက္ခာကို စောင့်ရှောက်နေပုံ။ ၈ ရာစု ပဝွန်ကျောင်းတော်၊ ဂျားဗားကျွန်း၊ အင်ဒိုနီးရှား

စုံတွဲဖြစ်သော ကိန္နရာ နှင့် ကိန္နရီ တို့၏ရုပ်ပုံများကို ဗောရောဗုဓော၊ မန်ဒုတ်၊ ပဝွန်၊ ဆဲဝူ၊ ဆာရီနှင့် ပရမ်ဘာနန် ကျောင်းတော်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် ၎င်းတို့ကို လူ့ခေါင်းပါသောငှက်များ သို့မဟုတ် ငှက်ခြေလက်များပါသောလူများအဖြစ် သရုပ်ဖော်ကြသည်။ ကိန္နရာ နှင့် ကိန္နရီ တွဲကို အများအားဖြင့် ကလ္ပရုက္ခာ (ကလ္ပဝိက္ခ)၊ သက်တော်ရှည်ပင်၊ နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ရတနာအိုးတစ်လုံးကို စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု သရုပ်ဖော်သည်။ ဗောရောဗုဓောတွင် ကျော်ကြားသော ကိန္နရီ မနောဟရာ၏ ဇာတ်လမ်းကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် အနိမ့်ရုပ်ကြွများရှိသည်။

ပရမ်ဘာနန်ကျောင်းတော်များ၏ အောက်ပိုင်းအပြင်နံရံများကို ပေါများကြွယ်ဝသော ကလ္ပရုက္ခာ (ကလ္ပဝိက္ခ) ပင်များကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ပြားနှစ်ချပ်ဖြင့် နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ထားသော သီဟ (ခြင်္သေ့) ရုပ်ပုံများပါဝင်သော ဂူငယ်ငယ်များ၏ အတန်းများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ ယုံကြည်ချက်များအရ အလိုရှိရာကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သော ဤသစ်ပင်များကို တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ကိန္နရာများ သို့မဟုတ် ငှက်အတွဲများ၊ သမင်၊ သိုး၊ မျောက်၊ မြင်း၊ ဆင်စသည့် တိရစ္ဆာန်များဖြင့် နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ထားသည်။ ဂူငယ်အတွင်းရှိ ခြင်္သေ့ကို ကလ္ပရုက္ခာပင်များဖြင့် နံဘေးစောင်းတန်းဆင်သည့်ပုံစံသည် ပရမ်ဘာနန်ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံအတွက် ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး ထို့ကြောင့် "ပရမ်ဘာနန်ပြား" ဟုခေါ်သည်။

ဘုရားလောင်းနှင့် တာရာ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဆဲဝူကျောင်းတော်ရှိ တာရာနှစ်ပါးက နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ထားသော ဘုရားလောင်း

ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် အနိမ့်ရုပ်ကြွပြားများကို ဘုရားလောင်းများ၏ အမျိုးသားရုပ်ပုံများနှင့် တာရာများ၏ အမျိုးသမီးရုပ်ပုံများ၊ ဂန္ဓဝါများ (နတ်ပြည်ဂီတသမားများ) နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ဂဏအာဠာဝကအုပ်ဖြင့် ပီပြင်စွာ အလှဆင်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ စကြဝဠာဗေဒတွင် တုသိတာနတ်ပြည်၌ စံမြန်းသော ဗုဒ္ဓဘာသာယုံကြည်ချက်များမှ နတ်ဘုရားများနှင့် ဒိဗ္ဗစက္ခုများဖြစ်သည်။

ဘုရားလောင်းများကို အများအားဖြင့် အေးချမ်းငြိမ်သက်သော မျက်နှာအမူအရာဖြင့် ချောမောသော အမျိုးသားများအဖြစ် သရုပ်ဖော်လေ့ရှိပြီး ဘုရင် သို့မဟုတ် နတ်ဘုရားတစ်ပါးကဲ့သို့ ဇိမ်ခံလက်ဝတ်ရတနာများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ တာရာများသည် ၎င်း၏ အမျိုးသမီးအဖက်ဖြစ်ပြီး လှပသော နတ်သမီးအပျိုစင်များ၏ရုပ်ပုံများဖြစ်သည်။ ရုပ်ပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို တင့်တယ်စွာ သရုပ်ဖော်ထားပြီး အများအားဖြင့် ကြာအမျိုးမျိုး (အနီရောင် ပဒုမ္မာ၊ အပြာရောင် ဥပ္ပလ၊ သို့မဟုတ် အဖြူရောင် ကုမုဒ)၊ ရဟန်းတောင်ဝှေးများ (ခိက္ခရ) သို့မဟုတ် ယပ်တောင်များ (စာမရ) ကိုကိုင်ဆောင်ကာ တြိဘင်္ဂ ဟန်ဖြင့် ရပ်နေကြသည်။ ဘုရားလောင်းများ၏ ထင်ရှားသောရုပ်ပုံများကို ပလောင်ဆန်၊ ဆာရီ၊ ကလဆန်၊ ဆဲဝူ၊ ပဝွန်နှင့် ဗောရောဗုဓောကျောင်းတော်တို့၏ အပြင်ဘက်နံရံများကို အလှဆင်ထားသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။

ဒေဝတာနှင့် အပ္ပသရာ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ပရမ်ဘာနန်ကျောင်းတော်ရှိ အပ္ပသရာနှစ်ပါးက နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ထားသော ဒေဝတာ

ဟိန္ဒူကျောင်းတော်များတွင် နတ်သားဖြစ်သော ဒေဝတာများနှင့် နတ်သမီးဖြစ်သော အပ္ပသရာများ၏ စုံတွဲများကို ကျောင်းတော်နံရံများ၏ ပြားများကို အလှဆင်ရာတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားလောင်း-တာရာ နတ်သားနတ်သမီးများနှင့် ဆင်တူသော ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များဖြစ်သည်။ ပရမ်ဘာနန်ရှိ ဇာတ်ကြောင်းပြားများ၏ အခြားတစ်ဖက်တွင် ကျောင်းတော်နံရံကို ဒေဝတာများနှင့် ဗြာဟ္မဏရသေ့များ၏ ရုပ်တုများနှင့် ရုပ်ကြွများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ လောကပါလများ၊ အရပ်လေးမျက်နှာ၏ နတ်အစောင့်များ၏ ရုပ်ပုံများကို သိဝကျောင်းတော်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဗေဒကျမ်းတည်းဖြတ်သူ ဗြာဟ္မဏရသေ့များကို ဗြဟ္မာကျောင်းတော်နံရံများပေါ်တွင် ထွင်းထုထားပြီး ဗိဿနိုးကျောင်းတော်များတွင် အမျိုးသား ဒေဝတာများ၏ ရုပ်ပုံများကို အပ္ပသရာ နှစ်ပါးက နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ထားသည်။ အဆင့်နိမ့်နတ်ဘုရားများနှင့် နတ်မိမယ်များ၏ နတ်သားနတ်သမီးများကို သရုပ်ဖော်ခြင်းသည် ဟိန္ဒူဘာသာ၏ မြင့်မြတ်သောနယ်ပယ်ဖြစ်သည့် သုဂတိဘုံ ၏ အယူအဆကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤသည်မှာ ဟိန္ဒူစကြဝဠာဗေဒတွင် မြင်းမိုရ်တောင်၏ အနှစ်သာရအဖြစ် မြင့်မားသော ဟိန္ဒူကျောင်းတော်၏ အယူအဆနှင့် ကိုက်ညီသည်။

အစောင့်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဒွါရပါလ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဆဲဝူ ကျောင်းတော်ကို စောင့်ကြပ်နေသော ဒွါရပါလ ရုပ်တုများထဲမှ တစ်ခု

ရှေးခေတ်ဂျားဗားရှိ ပိုကြီးသော ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံအများစုကို တံခါးဝစောင့်များအဖြစ် ဒွါရပါလ ရုပ်တုတစ်စုံက စောင့်ကြပ်ထားသည်။ အမွှာဘီလူးကြီးများကို ကျောင်းတော်ရှေ့ရှိ ဝင်ပေါက်ကို နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ရန် သို့မဟုတ် အရပ်လေးမျက်နှာတွင် ထားရှိလေ့ရှိသည်။ ဒွါရပါလများသည် မြင့်မြတ်သော ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံများအတွင်းသို့ မကောင်းဆိုးဝါးများနှင့် ယုတ်မာသောဝိဉာဉ်များ ဝင်ရောက်ခြင်းမှ တားဆီးကာကွယ်သော ကြမ်းတမ်းသော ဘီလူးနှစ်ကောင် သို့မဟုတ် နတ်ဆိုးများ၏ပုံစံကို ယူဆောင်သည်။ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းအနုပညာတွင် ဒွါရပါလကို အများအားဖြင့် တုတ်ခိုင်ပြီး အတန်ငယ်ဝဝဖိုင့်ဖိုင့်ရှိသော ဘီလူးကြီးအဖြစ်၊ ကြမ်းတမ်းသောမျက်နှာ၊ ပြူးကျယ်ဝိုင်းစက်သော မျက်လုံးများ၊ ထိုးထွက်နေသော အစွယ်များ၊ ကောက်ကွေးသောဆံပင်နှင့် နှုတ်ခမ်းမွေး၊ ဝဝဆူဆူဗိုက်တို့ဖြင့် သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ ဘီလူးကြီးကို အများအားဖြင့် ဂဒါကိုင်ဆောင်ထားပြီး တစ်ခါတစ်ရံ လက်နက်အဖြစ် ဓားများပါရှိသည်ဟု သရုပ်ဖော်သည်။

အရှေ့ဂျားဗားအနုပညာနှင့် ဘာလီဗားရှင်းများတွင် ဒွါရပါလကို အတော်အတန် ကောင်းစွာတည်ဆောက်ထားပြီး ကြွက်သားထွားကျိုင်းသူအဖြစ် သရုပ်ဖော်လေ့ရှိပြီး ကောင်းမွန်သောဥပမာကို ကေဒီရီအနီးရှိ အာဒန်-အာဒန်နေရာ၌ တွေ့ရသည်။[၂၀] ခြွင်းချက်မှာ ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်း၊ မာလန်အနီးရှိ ဆင်ဟာဆာရီမှ ဧရာမ ဒွါရပါလဖြစ်ပြီး ၃.၇ မီတာ (၁၂ ပေ) မြင့်သည်။ အထင်ရှားဆုံး ဒွါရပါလရုပ်တုများမှာ ကျန္ဒီ ဆဲဝူမှဖြစ်ပြီး စုံတွဲတစ်ခုစီသည် ခမ်းနားသော ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံကြီး၏ အရပ်လေးမျက်နှာကို စောင့်ကြပ်ကာ စုစုပေါင်း အကောင်းပကတိအနေအထားတွင် ဒွါရပါလရုပ်တုကြီးရှစ်ခုရှိသည်။ ဆဲဝူကျောင်းတော်၏ ဒွါရပါလများသည် နောက်ပိုင်းဂျားဗားအနုပညာတွင် ဂုပေါလော အစောင့်များ၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဖြစ်လာပြီး ယော့ဂျာကာတာနှင့် ဆူရာကာတာရှိ ဂျားဗား ကရတွန် (နန်းတော်) များတွင် အစောင့်များအဖြစ် ကူးယူထားသည်။ နောက်ထပ် ကောင်းမွန်သောဥပမာမှာ ပလောင်ဆန်၏ အမွှာကျောင်းတော်များကို စောင့်ကြပ်နေသော ဒွါရပါလနှစ်စုံဖြစ်သည်။

ခြင်္သေ့များ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဗောရောဗုဓော၏ ခြင်္သေ့အစောင့်

ခြင်္သေ့ ရုပ်တု (သက္ကတ: သီဟ၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ဂျားဗား: ဆင်ဂါ) အစုံကို မုခ်ဝကိုနံဘေးစောင်းတန်းဆင်ကာ ကျန္ဒီ ဝင်ပေါက်အတွက် အစောင့်များအဖြစ် မကြာခဏ ထားရှိကြသည်။ ခြင်္သေ့များသည် မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းအရ အရှေ့တောင်အာရှတွင် မည်သည့်အခါကမှ မရှိခဲ့ပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ရှေးခေတ်အရှေ့တောင်အာရှအနုပညာ၊ အထူးသဖြင့် ရှေးခေတ် ဂျားဗားကျွန်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့တွင် ခြင်္သေ့များကို သရုပ်ဖော်ခြင်းသည် ဂရိ သို့မဟုတ် ပါရှန်းအနုပညာတွင် သရုပ်ဖော်ထားသော သဘာဝကျသည့်စတိုင်နှင့် ဝေးကွာသည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုသရုပ်ဖော်မှုများအားလုံးသည် ခံယူချက်နှင့် စိတ်ကူးကိုသာ အခြေခံသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် မွန်မြတ်ပြီး စွမ်းအားကြီးမားသောသတ္တဝါများအဖြစ် ခြင်္သေ့များကို ယဉ်ကျေးမှုအရ သရုပ်ဖော်ခြင်းနှင့် ရိုသေလေးစားခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတများမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုခံခဲ့ရသည်။

ခြင်္သေ့ရုပ်တုအစုံကို အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကျောင်းတော်များတွင် တံခါးဝစောင့်များအဖြစ် မကြာခဏ တွေ့ရှိရသည်။ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းရှိ ဗောရောဗုဓော ဗုဒ္ဓဘာသာအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံတွင် အန်ဒီဆိုက်ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ခြင်္သေ့ရုပ်တုများသည် ဗောရောဗုဓော၏ အဓိကဝင်ပေါက်လေးခုကို စောင့်ကြပ်ထားသည်။ ရှေးခေတ်ဂျားဗား၏ ကလဆန်နှင့် မန်ဒုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် တွေ့ရသော ဗုဒ္ဓနှင့် ဘုရားလောင်းတို့၏ ပလ္လင်များသည် ဆင်၊ ခြင်္သေ့နှင့် မကာရတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ အတောင်ပါသော ခြင်္သေ့ရုပ်တုကို ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်းရှိ ပနတာရန် ကျောင်းတော်တွင်လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။

စေတီ၊ ရတန နှင့် ဝဇီရ အထွယ်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဗောရောဗုဓော၏ ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အပေါက်များပါသည့် စေတီများ

ရှေးခေတ်ဂျားဗားကျောင်းတော်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဘာသာတရားများကို ၎င်းတို့၏ခေါင်မိုးထိပ်ရှိ အထွယ်များမှ အလွယ်တကူ ခွဲခြားနိုင်သည်။ ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန် စေတီတော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ၏ ခေါင်မိုးပေါ်တွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ရတန၊ သင်္ကေတအထွယ် အလှဆင်ကျောက်မျက်၊ ကို အများအားဖြင့် ဟိန္ဒူကျောင်းတော်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။

ဂျားဗားဂန္ထဝင်ကျောင်းတော်ဗိသုကာလက်ရာရှိ ပုံမှန်စေတီများကို ဗောရောဗုဓောစတိုင်၊ ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန်စေတီများအဖြစ် အကောင်းဆုံးဖော်ပြနိုင်သည်။ ဗောရောဗုဓော အရူပဓာတ်၏ အပေါ်ပိုင်းအဝိုင်းကျောက်ဖြာဆင့်ရှိ စေတီတွင် အဝိုင်းပုံကြာပဒုမ္မာအောက်ခံ (ပဒုမာသန သို့မဟုတ် "ကြာအောက်ခံ") နှင့် ညင်သာစွာ လျှောချထားသော ခေါင်းလောင်းပုံအမိုးခုံး (အာန္ဒ)၊ အမိုးခုံးထိပ်တွင် စတုဂံ သို့မဟုတ် အဋ္ဌဂံပုံသဏ္ဌာန် (ဟာမိကာ)[၂၁] နှင့် ဆဋ္ဌဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော တံကျင်ကဲ့သို့သော အထွယ် (ယစ္စတိ) ၏အောက်ခြေအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ပါဝင်သည်။[၂၂]

စေတီတစ်ဆူစီသည် စတုဂံ သို့မဟုတ် ရံမ့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အလှဆင်အပေါက်များစွာဖြင့် ထွင်းဖောက်ထားသည်။ ဗုဒ္ဓ၏ရုပ်တုများသည် ထွင်းဖောက်ထားသော စေတီအကာအရံများအတွင်းတွင် ထိုင်တော်မူကြသည်။ ဗောရောဗုဓောကို ကျောင်းတော်ထက် စေတီတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများသည်ဟု ပထမဆုံး ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ စေတီတော် သည် ဗုဒ္ဓအတွက် နတ်ကွန်းတစ်ခုအဖြစ် ရည်ရွယ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ စေတီတော်များကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုဆိုင်ရာ သင်္ကေတများအဖြစ်သာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ကျောင်းတော်ကို ဝတ်ပြုဆုတောင်းရာအိမ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။

ပရမ်ဘာနန် ဝဇီရအထွယ်

ပုံမှန် ရတနအထွယ်သည် အနားသတ်အလှဆင်ချုပ်ရိုးများ (ဂျားဗား: ပလီပစ်) ဖြင့် အလှဆင်ထားသော အောက်ခြေအဆောက်အအုံများ သို့မဟုတ် ခုံများစွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကွေးညွှတ်သော တုံးပိရမစ်ပုံသဏ္ဌာန် သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ ဆလင်ဒါပုံရှိသည်။ ဤပုံစံကို ကဘန် အထွယ်ဟု လူသိများပြီး Barringtonia asiatica (ကြည်ဂျုံးသီး) ၏အသီးကို စံနမူနာယူထားသည်။[၂၃] ၎င်းကို ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်နှစ်ခုလုံး၏ အထွယ်အဖြစ် တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း ဟိန္ဒူကျောင်းတော်များတွင် အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်သည်။ ရတနအထွယ်များပါသော ထင်ရှားသောကျောင်းတော်များ၏ ဥပမာများမှာ ဆမ်ဘီဆာရီ နှင့် အီဂျိုကျောင်းတော်တို့ဖြစ်သည်။

ပရမ်ဘာနန်တွင် ပုံစံပြောင်းထားသော ဝဇီရသည် ရတန၏နေရာကို ကျောင်းတော်၏အထွယ်အဖြစ် အစားထိုးခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်ဂျားဗားကျောင်းတော်ဗိသုကာလက်ရာတွင် ဝဇီရအထွယ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီအထွယ်၏ ဟိန္ဒူဘာသာဆိုင်ရာ တွဲဖက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ဤအလေ့အထကို နောက်ပိုင်းကာလများ၏ ဘာလီဟိန္ဒူကျောင်းတော်များတွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး အဆင့်များစွာပါသော မေရုမျှော်စင်များကို ဝဇီရအထွယ်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဝဇီရသည် ဓမ္မဘာသာနှစ်ခုစလုံးတွင် ရင်းနှီးသော သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်သည်။ အရှေ့ဂျားဗားကျောင်းတော်ဗိသုကာလက်ရာ၏ နောက်ပိုင်းကာလများတွင် အတုအယောင်လိင်္ဂ-ယောနိ (သို့မဟုတ်) တုံးပုံစံကို ဟိန္ဒူကျောင်းတော်၏ခေါင်မိုးတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ဆလင်ဒါပုံဒဂိုဘာကို ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ၏ ထိပ်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။

တည်နေရာများ

[ပြင်ဆင်ရန်]
"အင်ဒိုနီးရှားဂန္ထဝင်ခေတ်" သို့မဟုတ် ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓခေတ်ဟုခေါ်သည့် အဓိကနေရာများ၏တည်နေရာကိုပြသသောမြေပုံ။ အနက်ရောင်အစက်များသည် ဟိန္ဒူနေရာများကိုလည်းကောင်း၊ အနီရောင်အစက်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာများကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်။

ကျန္ဒီများ၏ စုစည်းမှုသည် အထူးဒေသ ယော့ဂျာကာတာရှိ ဆလီမန်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်၊ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းရှိ မာဂဲလန်နှင့် ကလာတန်တို့တွင် အထူးသဖြင့် သိပ်သည်းပြီး ၎င်းသည် ဂျားဗားယဉ်ကျေးမှု၏ ပုခက်ဖြစ်သော ကေဒူလွင်ပြင် (ပရိုဂိုမြစ်ချိုင့်ဝှမ်း၊ တမ်မန်ဂွန်-မာဂဲလန်-မွန်တီလန်ဒေသ) နှင့် ကဲဝူလွင်ပြင် (ဩပက်မြစ်ချိုင့်ဝှမ်း၊ ပရမ်ဘာနန်တစ်ဝိုက်) တို့၏ သမိုင်းဝင်ဒေသနှင့် ကိုက်ညီသည်။ ထင်ရှားသော ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံများရှိသည့် အခြားအရေးပါသောနေရာများမှာ ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်းရှိ မာလန်၊ ဘလီတာနှင့် ထရိုဝူလန် ဒေသများပါဝင်သည်။ အနောက်ဂျားဗားပြည်နယ်တွင်လည်း ဘာတုဂျာယာနှင့် ကန်ကွမ်ကဲ့သို့သော ကျောင်းတော်အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဂျားဗားအပြင်ဘက်တွင် ကျန္ဒီကျောင်းတော်အမျိုးအစားကို ဘာလီ၊ ဆူမတြား၊ နှင့် ကာလီမန်တန်တောင်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း အတော်အတန်ရှားပါးသည်။ ဆူမတြားတွင် ၎င်းတို့၏ ကျောင်းတော်သိပ်သည်းမှုအတွက် ထူးခြားသောနေရာနှစ်ခုမှာ ဂျမ်ဘီရှိ မူအာရို ဂျမ်ဘီ ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံများ နှင့် မြောက်ဆူမတြားရှိ ပါဒန်လာဝပ်စ် သို့မဟုတ် ဘာဟယ်အဆောက်အအုံတို့ဖြစ်သည်။

ကျန္ဒီများကို လွင်ပြင် သို့မဟုတ် မညီညာသောမြေပြင်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပရမ်ဘာနန်နှင့် ဆဲဝူ ကျောင်းတော်များကို ပြန့်ပြူးနိမ့်ပါးသောမြေပြင်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားပြီး ဂါဒုန်ဆောင်ငိုနှင့် အီဂျို ကျောင်းတော်များကို မြင့်မားသောမြေပြင် သို့မဟုတ် တောင်စောင်းများပေါ်ရှိ တောင်ကုန်းကျောက်ဖြာဆင့်များတွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဗောရောဗုဓောကို အခြေခံကျောက်တောင်ကုန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ ရှုခင်းအတွင်းရှိ ကျောင်းတော်များ၏ တည်နေရာ၊ ဦးတည်ချက်နှင့် နေရာအပြင်အဆင်၊ နှင့် ၎င်းတို့၏ ဗိသုကာဒီဇိုင်းများကို လူမှုယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ၊ ၎င်းတို့ကို တည်ဆောက်ထောက်ပံ့ခဲ့သော လူမျိုး၊ အာဏာပိုင် သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုတို့က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။[၂၄]

ဂျားဗား

[ပြင်ဆင်ရန်]

အနောက်ဂျားဗား

[ပြင်ဆင်ရန်]
ကန်ကွမ်၊ ဂါရုဒ်၊ အနောက်ဂျားဗား
  • ဘာတုဂျာယာ၊ အနောက်ဂျားဗားပြည်နယ်၊ ကရာဝမ်မြို့၊ ဘာတုဂျာယာတွင်တည်ရှိသော အုတ်နီနှင့် အင်္ဂတေဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီတော်များ၏အဆောက်အအုံ။ အေဒီ ၆ ရာစုနှစ် တာရူမနာဂါရာ ဘုရင့်နိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်။[၂၅]
  • စီဘူအာယာ၊ အနောက်ဂျားဗားပြည်နယ်၊ ကရာဝမ်မြို့၊ ဘာတုဂျာယာတွင်လည်းတည်ရှိသော အုတ်နီနှင့် အင်္ဂတေဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ဗိဿနိုးကိုးကွယ်သော ဟိန္ဒူကျောင်းတော်များ၏အဆောက်အအုံ။[၂၆] အေဒီ ၆ ရာစုနှစ် တာရူမနာဂါရာ ဘုရင့်နိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်။
  • ဘိုဂျွန်မန်ဂျယ်၊ ဘန်ဒေါင်းအုပ်ချုပ်ရေးနယ်၊ ရန်ချာအယ်ကယ်ရှိ ဟိန္ဒူကျောင်းတော်အပျက်အစီး။
  • ကျန္ဒီ ကန်ကွမ်၊ ၈ ရာစုအစောပိုင်းအထိ သက်တမ်းရှိသော တစ်ခုတည်းသော ကျန်ရစ်သည့် အနောက်ဂျားဗားဟိန္ဒူကျောင်းတော်ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျားဗားပြည်နယ်၊ ဂါရုဒ်မြို့၊ လယ်လယ်ရှိ ရေနှင်းပန်းများဖုံးလွှမ်းနေသော ရေကန်အလယ်ရှိ ကျွန်းတစ်ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ခမ်းနားသော ဗိသုကာလက်ရာဖြင့် ထူးခြားသည့် အခြားဂျားဗားကျောင်းတော်များနှင့်မတူဘဲ ကန်ကွမ်ကျောင်းတော်သည် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး တစ်ဆူတည်းသာ ကျန်ရစ်သည်။[၂၇] သိဝရုပ်တုသည် အရှေ့ဘက်သို့ နေထွက်ရာဆီသို့ မျက်နှာမူထားသည်။ ၎င်း၏ အတိအကျနေ့စွဲမှာ မသေချာပေ။

ဂျားဗားအလယ်ပိုင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဒီယန်းကုန်းပြင်မြင့်
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဒီယန်းကျောင်းတော်များ ၏ အာဂျူနာအုပ္စု

ဒီယန်းကျောင်းတော်အဆောက်အအုံသည် ဂျားဗားအလယ်ပိုင်း၊ ဝိုနိုဆိုဘိုမြို့အနီး၊ ဒီယန်းကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါအဆောက်အအုံတွင် ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုများမှ ဟိန္ဒူကျောင်းတော်ငယ်ရှစ်ခုပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းတွင် သက်တမ်းအရင့်ဆုံးဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဆောက်အအုံကို ဆူပွက်နေသော ရွှံ့မီးတောင်ခေါင်းများ၊ ရောင်စုံရေကန်များ၊ ဂူများ၊ ဆာလဖာထွက်ပေါက်များ၊ ရေပူစမ်းများနှင့် မြေအောက်လမ်းကြောင်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ကျောင်းတော်များမှာ-

  • အာဂျူနာကျောင်းတော်
  • ဆေမာကျောင်းတော်
  • ဆရီကန်ဒီကျောင်းတော်
  • ပွန်တာဒေဝကျောင်းတော်
  • ဆမ်ဘာဒြာကျောင်းတော်
  • ဒွာရာဝတီကျောင်းတော်
  • ဂါတုတ်ကာစာကျောင်းတော်
  • ဘီမာကျောင်းတော်
ဂါဒုန်ဆောင်ငိုနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဂါဒုန်ဆောင်ငို III
  • ဂါဒုန်ဆောင်ငိုအဆောက်အအုံ၊ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်း၊ ဆမာရန်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုများတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ကျောင်းတော်ငါးခုပါဝင်သည်။ ထိုနေရာသည် ဟိန္ဒူဘာသာတွင် ကျောင်းတော်၏တည်နေရာသည် အဆောက်အအုံကိုယ်တိုင်ကဲ့သို့ပင် အရေးကြီးပုံကို မီးမောင်းထိုးပြသည်။ ထိုနေရာသည် မီးတောင်သုံးလုံးနှင့် ဒီယန်းကုန်းပြင်မြင့်တို့၏ မြင်ကွင်းကျယ်ရှုခင်းများရှိသည်။
  • တန်ဂါရန်ခရိုင်တွင်တည်ရှိသော ကျန္ဒီ ကလဲရို။
  • ဘာဂါစ်ခရိုင်တွင်တည်ရှိသော ကျန္ဒီ ငမ်ပွန်။
  • ဘန်ယုဘီရူခရိုင်တွင်တည်ရှိသော ကျန္ဒီ ဒူကု။
ဗောရောဗုဓောနှင့် ကေဒူလွင်ပြင်
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဗောရောဗုဓော

ကေဒူလွင်ပြင်သည် ယော့ဂျာကာတာ၏ အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် မာရာပီတောင်၏ အနောက်ဘက်၊ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းရှိ မာဂဲလန်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။

  • ဗောရောဗုဓော၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးဟု သတင်းထွက်သော ၉ ရာစု ဗုဒ္ဓဘာသာအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံ။ ထိပ်ဆုံးသို့ ကျောက်ဖြာဆင့်ခုနစ်ဆင့်သည် လောကီနယ်ပယ်မှ နိဗ္ဗာန်သို့ အဆင့်များကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ၎င်းတွင် ဗုဒ္ဓ၏ ဖွားမြင်ခြင်း၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရခြင်းနှင့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခြင်းဆိုင်ရာ ရုပ်ကြွများပါရှိသည်။ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ။[၂၈]
  • ပဝွန်၊ ၈ ရာစု ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်။
  • မန်ဒုတ်၊ ၈ ရာစု မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်။
  • ငဝန်၊ မန်ဒုတ်ကျောင်းတော်၏ အရှေ့ဘက်တွင်တည်ရှိသော ၈ ရာစု ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်။ ၎င်းတွင် တန်းစီထားသော သန့်ရှင်းရာဌာနငါးခုပါဝင်ပြီး တစ်ခုကို အနုစိတ်ထွင်းထုထားသော ခြင်္သေ့များဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ အမည်မှာ "ဝါးတောကျောင်းတော်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဝေဏုဝနနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
  • ဘနွန်၊ ပဝွန်ကျောင်းတော်၏ မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသော ၈ ရာစု ဟိန္ဒူကျောင်းတော်။ အနည်းငယ်မျှသော အကြွင်းအကျန်များကြောင့် ကျောင်းတော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။ ဤကျောင်းတော်မှ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားရုပ်တုသည် ယခုအခါ ဂျကာတာရှိ အမျိုးသားပြတိုက်တွင် တည်ရှိသည်။
  • အုမ်ဘူလ်၊ မာဂဲလန်၊ ဂရာဘဂ်ရှိ ၉ ရာစု ရေချိုးရာအဆောက်အအုံ။
  • ဂူနွန်ဆာရီ၊ အရန်ကျောင်းတော်သုံးခု၏အပျက်အစီးများနှင့် အဓိကကျောင်းတော်၏ခြေဖဝါးတို့ ကျန်ရစ်သည်။
  • ဂူနွန်ဝူကီယာ၊ ၇၃၂ စီအီး တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ဂျားဗားရှိ ရှေးအကျဆုံး ကမ္ပည်းစာများထဲမှတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သည့်နေရာ။ အဓိက သန့်ရှင်းရာဌာန၏အောက်ခြေများနှင့် အရန်ကျောင်းတော်သုံးခုသာ ကျန်ရစ်သည်။
မာရာပီတောင်စောင်းများ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ယော့ဂျာကာတာအနီး
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဆမ်ဘီဆာရီ
  • ကျန္ဒီ ဆမ်ဘီဆာရီ၊ မာရာပီတောင်မှ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် ရာစုနှစ်တစ်ခုကြာ မြေအောက်မြုပ်နေခဲ့သော ၁၀ ရာစု မြေအောက်ဟိန္ဒူကျောင်းတော်။ ၎င်းကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် လယ်ထွန်နေသော လယ်သမားတစ်ဦးက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
  • ကျန္ဒီ ကာဒီဆိုကာ၊ မာရာပီမှ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် မြေအောက်မြုပ်နေသော မပြီးစီးသေးသော ၈ ရာစုကျောင်းတော်။ ဟိန္ဒူကျောင်းတော်ဟု ထင်မြင်ရပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ပရမ်ဘာနန်လွင်ပြင်
[ပြင်ဆင်ရန်]
ပရမ်ဘာနန်ကျောင်းတော်အဆောက်အအုံ
  • ရိုရို ဂျွန်ဂရန်၊ အဓိက ပရမ်ဘာနန်အဆောက်အအုံ။ "သွယ်လျသောအပျိုစင်" ဟုခေါ်သော ၉ ရာစု ဟိန္ဒူကျောင်းတော်။ အဓိကကျောင်းတော်ကို သိဝအား ရည်စူးပြီး ဗိဿနိုးနှင့် ဗြဟ္မာတို့အတွက် ကျောင်းတော်များဖြင့် နံဘေးစောင်းတန်းဆင်ထားသည်။ ရုပ်ကြွများသည် ရာမာယဏ ဇာတ်လမ်းများကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။
  • ဆဲဝူ၊ ရိုရို ဂျွန်ဂရန် ထက်စောသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်အဆောက်အအုံ။ အဓိကသန့်ရှင်းရာဌာနတစ်ခုရှိပြီး သေးငယ်သောကျောင်းတော်များစွာဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ၎င်းတွင် ကောင်းစွာထိန်းသိမ်းထားသော အစောင့်ရုပ်တုများပါရှိပြီး ၎င်းတို့၏ပုံစံတူများသည် ဂျော့ဂျာ ကရတွန်၏ ဗဟိုဝင်းခြံတွင် ရပ်တည်နေသည်။
  • ကျန္ဒီ လမ်ဘွန်၊ ဆဲဝူကျောင်းတော်၏တောင်ဘက်တွင်တည်ရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်အပျက်အစီးဖြစ်ပြီး အဓိကကျောင်းတော်တစ်ခုနှင့် သေးငယ်သော ၁၆ ခုဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။
  • ဘုဘရာ၊ ကျန္ဒီ လမ်ဘွန်နှင့် ကျန္ဒီ ဆဲဝူကြားတွင်တည်ရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်။
  • ကျန္ဒီ ဂဏ၊ ရုပ်တုများ၊ အနိမ့်ရုပ်ကြွများနှင့် ထွင်းထုထားသော ကျောက်တုံးများ ပေါကြွယ်ဝသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်အပျက်အစီး။ လက်မြှောက်ထားသော ကလေးများ သို့မဟုတ် အာဠာဝကရုပ်များ၏ ကိုယ်စားပြုမှုများ မကြာခဏရှိသည်။ ၎င်းသည် ဆဲဝူအဆောက်အအုံ၏အရှေ့ဘက်၊ အိမ်ရာအဆောက်အအုံအလယ်တွင် တည်ရှိပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပြန်လည်မွမ်းမံလျက်ရှိသည်။
  • ပလောင်ဆန်၊ ဆဲဝူကျောင်းတော်၏အရှေ့ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာတွင်တည်ရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်အဆောက်အအုံဖြစ်ပြီး ၉ ရာစုမှဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို ဟိန္ဒူဘုရင်တစ်ပါးက ၎င်း၏ဗုဒ္ဓဘာသာမိဖုရားအတွက် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အဓိကကျောင်းတော်နှစ်ခုတွင် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးရုပ်ကြွများပါရှိပြီး သွယ်လျသောစေတီများရှိသည်။
  • အာချာ ဘူဂီဆန်၊ ဗုဒ္ဓနှင့် ဘုရားလောင်းရုပ်တုခုနစ်ဆူ၊ အချို့ပြိုလဲနေပြီး မတူညီသောဟန်အမူအရာများနှင့် အမူအရာများကို ကိုယ်စားပြုသည်။
  • ဆာဂျီဝမ်၊ ပညာရေးနှင့်ပတ်သက်သော ရုပ်ကြွများဖြင့် အလှဆင်ထားသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်။ အောက်ခြေနှင့် လှေကားကို တိရစ္ဆာန်ပုံပြင်များဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။
  • ကျန္ဒီ ဆာရီ၊ တစ်ချိန်က ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများအတွက် သန့်ရှင်းရာဌာနတစ်ခု။ ၈ ရာစုမှဖြစ်သည်။ ထိပ်တွင် စေတီကိုးဆူရှိပြီး အောက်တွင် အခန်းနှစ်ခန်းရှိပြီး တစ်ခုစီသည် ရဟန်းများ တရားထိုင်ရန်နေရာများဟု ယုံကြည်ရသည်။
  • ကျန္ဒီ ကလဆန်၊ ဘုရင်တစ်ပါးနှင့် ၎င်း၏မင်းသမီးသတို့သမီး၏ လက်ထပ်ခြင်းကို အထိမ်းအမှတ်ပြုရန် တည်ဆောက်ခဲ့သော ၈ ရာစု ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်၊ အနုစိတ်ထွင်းထုထားသော ရုပ်ကြွများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။
  • ကျန္ဒီ ကဒူလန်၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် သဲတူးသမားများက ၄ မီတာအနက်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အဓိကကျောင်းတော်၏ စတုရန်းအောက်ခြေကို မြင်နိုင်သည်။ အရန်ကျောင်းတော်များကို အပြည့်အဝတူးဖော်နိုင်ခြင်းမရှိသေးပါ။
ရာတူ ဘိုကိုနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်
[ပြင်ဆင်ရန်]
ရာတူ ဘိုကိုနန်းတော်အဆောက်အအုံ၏ တံခါးမုခ်
ကျန္ဒီ ဘရုန်
  • ရာတူ ဘိုကို၊ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူစတိုင်တို့ ရောနှောထားသည်။ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပြန်လည်မွမ်းမံထားသော နန်းတော်ခန်းမကြီးနှင့် အတွင်းဘက်တွင် ရေချိုးကန်ပါရှိသော တော်ဝင်ဥယျာဉ်၏အပျက်အစီးများရှိသည်။
  • အာချာ ဂိုပိုလို၊ စက်ဝိုင်းပုံစံဖြင့် ရုပ်တုခုနစ်ခုအုပ်စုရှိပြီး စည်းဝေးနေသကဲ့သို့ရှိသည်။ အကြီးဆုံး၏အဝတ်ပေါ်ရှိ ပန်းအလှဆင်မှုကို မြင်နေရဆဲဖြစ်သည်။
  • ဘန်ယုနီဘို၊ သေးငယ်သော ၉ ရာစု ဗုဒ္ဓဘာသာအဆောက်အအုံ။ အဓိကကျောင်းတော်တစ်ခုရှိပြီး သေးငယ်သော ခြောက်ခုဖြင့် ဝန်းရံကာ စေတီပုံစံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်း၏ပြန်လည်မွမ်းမံမှုကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
  • ဘရုန်၊ ကျောက်ဖြာဆင့်များပေါ်ရှိ တူညီလုနီးပါးကျောင်းတော်နှစ်ခု။ ၎င်းတို့သည် ၉ ရာစု ဟိန္ဒူကျောင်းတော်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် အထွယ်ဖြစ်ခဲ့သည့် မြင့်မြတ်သောအဆောက်အအုံတစ်ခု၏အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။
  • ဒဝမ်ဆာရီ၊ ဖျက်ဆီးခံထားရသော ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီတစ်ဆူ၏နေရာဖြစ်နိုင်ပြီး ယခုအခါ အန်ဒီဆိုက်ကျောက်တုံးများအဖြစ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။
  • ကျန္ဒီ အီဂျို၊ သုံးဆင့်ကျောင်းတော်များ၏အဆောက်အအုံဖြစ်သော်လည်း တစ်ခုတည်းကိုသာ ပြန်လည်မွမ်းမံပြီးဖြစ်သည်။ ရုပ်တုများပါရှိသော အဓိက သန့်ရှင်းရာဌာနတစ်ခုနှင့် အရန်နတ်ကွန်းသုံးခုရှိသည်။ ကျန်သည်များကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ဆဲဖြစ်သည်။
  • ဝါတုဂူဒစ်၊ ဂျားဗားမောင်းသံပုံစံ တိုင်ထိုင်များအုပ်စု။ ခန့်မှန်းခြေ ၄၀ ခန့်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း အခြားအရာများမှာ မြေအောက်မြုပ်နေနိုင်သည်။ ဒေသခံများက ဤနေရာကို ဘိုကိုဘုရင်၏ အိပ်စက်ရာနေရာဟု ယုံကြည်ကြသည်။
  • ကျန္ဒီ အာဘန်၊ အမှန်တကယ်တွင် အလွန်မြင့်မားသောနံရံများပါသော ပိရမစ်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ရေတွင်းတစ်ခု။ အချို့ကဏ္ဍများတွင် ဗောရောဗုဓောနှင့်တူပြီး ထူးခြားသောဝန်းကျင်ရှိသည်။
  • ကျန္ဒီ ဂမ်ပင်ဂန်၊ ကျောင်းတော်တစ်ခုနှင့် လှေကားများ၏ မြေအောက် ၁.၅ m (၄.၉ ft) အနက်တွင် အပျက်အစီးများ။ ကျောင်းတော်၏ခြေရင်းတွင်ရှိသော တိရစ္ဆာန်ရုပ်ကြွများသည် ပုံပြင်တစ်ပုဒ်ဟု ယုံကြည်ရသည်။
  • ဆန်တိုနို၊ အာဘန်ကျောင်းတော်၏အောက်ခြေတွင်။ ၎င်းသည် အခြားဒေသတွင်းကျောင်းတော်များထက် ပိုမိုနုပျိုဖွယ်ရှိသည်။ အဆောက်အအုံကို ပါးစပ်နှစ်ပေါက်ပါသော ဂူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး ဘယ်ဘက်အခန်းတွင် ရုပ်တုနှင့် အနိမ့်ရုပ်ကြွများရှိသည်။
  • စီတက်စ် ပါယခ်၊ ဂျားဗားအလယ်ပိုင်းတွင် အကောင်းဆုံးထိန်းသိမ်းထားသော ရေချိုးရာနေရာ။ ၎င်းသည် မြေအောက် ၅ မီတာတွင်ရှိပြီး ဟိန္ဒူဘာသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။
ကလာတန်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်
[ပြင်ဆင်ရန်]
လားဝူတောင်
[ပြင်ဆင်ရန်]

ဂျားဗားအရှေ့ပိုင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]
မာလန်ဒေသ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဆင်ဂိုဆာရီ
ဘလီတာဒေသ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ပနတာရန်
ကေဒီရီဒေသ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဆူရိုဝိုနို
ဂျာဝီ
  • ဒါမို၊ အုတ်နီဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ၁၃.၅ မီတာမြင့်သည့် ဂါပူရ၊ ဆီဒိုအာဂျိုတွင်တည်ရှိသည်။
  • ပါရီ၊ ၁၂၉၃ သက္ကရာဇ် (အေဒီ ၁၃၇၁) သက်တမ်းရှိပြီး ဆီဒိုအာဂျိုတွင်တည်ရှိသော ဤမာဂျာပါဟစ်အုတ်နီကျောင်းတော်သည် ချမ်ပါဗိသုကာလက်ရာပါသောကျောင်းတော်များနှင့် ဆင်တူသည်။
  • ကျန္ဒီ ဆူမာ၊ ကျန္ဒီ ပါရီမှ မီတာတစ်ရာအကွာတွင်တည်ရှိပြီး တူညီသောခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။
  • ဂူနွန် ဂန်ဆီယာ၊ ပဆူရုအန်မြို့၏အရှေ့ဘက် ၁၈ ကီလိုမီတာအကွာ၊ ပဆူရုအန်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်၊ ဘယ်ဂျီ၊ ဘယ်ဂျီရွာ၊ ဂူနွန်ဂန်ဆီယာအုပ်စုအိမ်တွင်တည်ရှိသည်။[၃၁]
  • ကျန္ဒီ ဂျာဝီ၊ ၁၃ ရာစု သင်္ချိုင်းကျောင်းတော်။ ၎င်းသည် ၁၃၀၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး ထရီတက်စ်တွင်တည်ရှိသော သွယ်လျသော သိဝ-ဗုဒ္ဓနတ်ကွန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
  • ပေနန်ဂွန်ဂန်တောင်ပေါ်ရှိ ပနန်ဂွန်ဂန်နေရာများတွင် ကျောက်ဖြာဆင့်သန့်ရှင်းရာဌာနများ၊ တရားထိုင်ဂူများနှင့် မြင့်မြတ်သောရေကန်များပါရှိသည်။ ကျန္ဒီ ဘယ်လာဟန် အပါအဝင် စုစုပေါင်း နေရာ ၈၀ ခန့်ရှိပြီး ၁၀၄၉ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော ဘုရင် အဲရ်လန်ဂါ၏ သင်္ချိုင်းနေရာဟု ယုံကြည်ရသည်။
  • ကျန္ဒီ ဂျာဘွန်၊ ကျောင်းတော်မုခ်ဝထိပ်ရှိ ကမ္ပည်းစာအရ ၁၂၇၆ သက္ကရာဇ် (အေဒီ ၁၃၅၄) သက်တမ်းရှိသည်။ ၎င်းသည် ကရာက်ဆာအန်အနီး၊ ပရိုဘိုလင်ဂို၏အရှေ့ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။
  • ကျန္ဒီ ကေဒါတွန် ပရိုဘိုလင်ဂို၊ ပရိုဘိုလင်ဂို၊ တီရစ်တွင်တည်ရှိသော အန်ဒီဆိုက်ဟိန္ဒူကျောင်းတော်။
ထရိုဝူလန်
[ပြင်ဆင်ရန်]
ကျန္ဒီ ဘရာဟူ၊ ထရိုဝူလန်
  • ကျန္ဒီ တီးကက်စ်၊ ထရိုဝူလန်တွင်တည်ရှိပြီး ဤနေရာသည် တစ်ချိန်က မာဂျာပါဟစ်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏မြို့တော်ဖြစ်ကာ ထိုခေတ်က အရေးပါသောဆိပ်ကမ်းအများစုကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ခေတ်မီဆည်မြောင်းစနစ်ကြောင့် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ တီးကက်စ်သည် သန့်ရှင်းရာထုံးတမ်းများအတွက် အသုံးပြုသော ပေနန်ဂွန်ဂန်တောင်မှ စီးဆင်းလာသောရေကို သိုလှောင်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် နန်းတော်တံခါးမုခ်၊ ဝင်ပေါက်နှင့် ရေစနစ်၏အစိတ်အပိုင်းများလည်းပါဝင်သည်။
  • ကျန္ဒီ ဘရာဟူ၊ ဘယ်ဂျီဂျုံးရွာတွင်တည်ရှိသည်။ ဘရာဟူကျောင်းတော်သည် ၁၅ ရာစုတွင်တည်ဆောက်ခဲ့သော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၀ နှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်ကြားတွင် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ ကျောင်းတော်၏လုပ်ဆောင်ချက်ကို မသိရှိရပါ။
  • ကျန္ဒီ ဂန်တုန်၊ ဘရာဟူကျောင်းတော်၏အရှေ့ဘက် မီတာ ၃၅၀ အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ဤကျောင်းတော်ဧရိယာတွင် မင်နှင့် ယွမ်မင်းဆက်များမှ ကြွေထည်ပစ္စည်းအများအပြားကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
  • ကျန္ဒီ မူတာရန်၊ ဘရာဟူကျောင်းတော်၏မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်၏လုပ်ဆောင်ချက်ကို မသိရှိရပါ။
  • ကိုလန် ဆယ်ဂါရန်၊ မာဂျာပါဟစ်အမွေအနှစ်ရေကန်တစ်ခု။ ဤရေကန်ကို ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဟန်နရီ မက်ကလိန်း ပွန့်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ပထမဆုံးပြန်လည်မွမ်းမံမှုကို ၁၉၆၆ မှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရေကန်သည် အပန်းဖြေရန်နှင့် နိုင်ငံခြားဧည့်သည်များကို ကြိုဆိုရန်နေရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အင်ဒိုနီးရှားတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော အကြီးဆုံးရှေးဟောင်းရေကန်ဖြစ်သည်။
  • ဂါပူရ ဘာဂျန်းရာတု
  • ဂါဘန် ရင်ဂျင် လာဝမ်
မိုဂျိုကာတို
[ပြင်ဆင်ရန်]

ဘာလီ

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဂူနွန် ကာဝီ၊ ဘာလီ
  • ကျန္ဒီ ဂူနွန် ကာဝီ၊ ဂီယန်ယာအုပ်ချုပ်ရေးနယ်၊ တမ်ပက်ဆီရင်းဒေသ၊ ဆယ်ဘာတူရွာတွင်တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် အေဒီ ၉၈၉ မှစတင်သော ဘာလီရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးကျောင်းတော်များထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ငါးခုကို ကျောက်တောင်စောင်းများပေါ်တွင် ထွင်းထုထားပြီး ဂူများဖွဲ့စည်းထားသည်။
  • ကျန္ဒီ ကာလီဘတ်ဘတ်၊ ဘူလယ်လန်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်၊ ကာလီဘတ်ဘတ်ရွာတွင်တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဟိန္ဒူဘာသာလွှမ်းမိုးသော ဘာလီရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်အနည်းငယ်ထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ၈ ရာစုမှစတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။
  • ဂီယန်ယာအုပ်ချုပ်ရေးနယ်၊ တမ်ပက်ဆီရင်းရွာ၊ ဘန်ဂျာ ဆာရာဆာဒါတွင်တည်ရှိသော ကျန္ဒီ မာနင်နင်။ အေဒီ ၁၀၂၂ ခန့်၊ ဘုရင် မာရကာတာ လက်ထက်မှစတင်ခဲ့သည်။[၃၂]

ဆူမတြား

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဘီအာရို ဘာဟယ်၊ မြောက်ဆူမတြား

ကာလီမန်တန်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဓာတ်ပုံပြခန်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

အင်ဒိုနီးရှား ကျန္ဒီများ၊ ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ၊ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးမှာ အေဒီ ၂ ရာစုခန့်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးမှာ ၁၅ ရာစုခန့်ဖြစ်သည်။

ကြည့်ရှုပါ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကိုးကားချက်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]
  1. ↑ Zoetmulder၊ P.J. (1982)၊ Old Javanese-English Dictionary (Kawi နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)၊ Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde
  2. 1 2 Soekmono (1995), p. 1
  3. ↑ Candi (in id)။ KBBI။
  4. ↑ Sedyawati (2013), p. 1
  5. ↑ Tomi Sujatmiko။ "Peninggalan Majapahit Yang Tersembunyi di Alas Purwo" (in id)၊ 9 June 2013။
  6. ↑ Replika Candi Pawon။ Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya။
  7. ↑ Prasada။ Sanskrit dictionary။
  8. ↑ Philip Rawson: The Art of Southeast Asia
  9. ↑ Coedès၊ George (1968)။ Walter F. Vella (ed.)။ The Indianized States of Southeast Asia။ trans.Susan Brown Cowing။ University of Hawaii Press။ ISBN 978-0-8248-0368-1။
  10. ↑ Soekmono, R. "Candi:Symbol of the Universe", pp.58-59 in Miksic, John N., ed. Ancient History Volume 1 of Indonesian Heritage Series Archipelago Press, Singapore (1996) ISBN 978-981-3018-26-6
  11. ↑ Soekmono၊ Dr R. (1973)။ Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2။ Yogyakarta, Indonesia: Penerbit Kanisius။ p. 81။ ISBN 979-413-290-X။
  12. ↑ History of Women in Buddhism - Indonesia: Part 10။ Shakyadita: Awakening Buddhist Women။
  13. ↑ Sedyawati (2013), p. 4
  14. ↑ Konservasi Borobudur 2011-07-26 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး . (in Indonesian)
  15. ↑ Soekmono၊ Dr R. (1973)။ Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2။ Yogyakarta, Indonesia: Penerbit Kanisius။ p. 86။ ISBN 979-413-290-X။
  16. ↑ Schoppert၊ P.; Damais၊ S. (1997)။ Didier Millet (ed.)။ Java Style။ Paris: Periplus Editions။ pp. 33–34။ ISBN 962-593-232-1။
  17. ↑ The Greatest Sacred Buildings။ Museum of World Religions, Taipei။ 2017-02-07 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 4 May 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  18. ↑ Candi Gunung Wukir။ Southeast Asian Kingdoms။ 22 October 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  19. ↑ Cockrem၊ Tom။ "Temple of enlightenment"၊ May 18, 2008။
  20. ↑ Pusat Arkeologi Nasional Menyingkap Misteri Candi yang Hilang - Semua Halaman - National Geographic (in id)။ 2021-07-21 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  21. ↑ Stupa adalah lambang dari agama Buddha yang berbentuk mangkuk terbalik, dengan bentuk persegi empat dan atau segi delapan (harmika) (in id) (2018-02-22)။ 2021-07-21 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  22. ↑ Stupa Candi Buddha (in id)။ Balai Arkeologi Provinsi D.I Yogyakarta။ 2023-08-13 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2021-07-21 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  23. ↑ adminpedia။ KEBEN – BorobudurPedia (in id)။ 2021-07-18 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  24. ↑ Degroot (2009), p. 2
  25. ↑ Sedyawati (2013), p. 36
  26. ↑ Sedyawati (2013), p. 38
  27. ↑ "Garut: The Hidden Beauty of West Java"။
  28. ↑ Centre၊ UNESCO World Heritage။ Borobudur Temple Compounds (in en)။ 2026-05-06 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  29. ↑ Situs Adan-adan di Kediri Dipastikan sebagai Candi Buddha (in id) (2019-07-18)။ 2021-07-21 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  30. ↑ Firman၊ Tony။ Arca Dwarapala Langka dari Kerajaan Kediri Ditemukan Arkenas (in id)။ 2021-07-21 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  31. ↑ Candi Gununggangsir။ Perpusnas။ 2023-05-30 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2017-06-16 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  32. ↑ Pura Mangening (in id-id)။ 2023-08-13 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2019-01-21 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

စာစုစာရင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်

[ပြင်ဆင်ရန်]
  • Dumarcay, J. 1986 Temples of Java Kuala Lumpur: Oxford University Press
  • Holt, C. 1967 Art in Indonesia Ithaca: Cornell University
  • Patt, J.A. 1979 The Uses and Symbolism of Water in Ancient Indonesian Temple Architecture University of California, Berkeley (unublished PhD thesis)
  • Prijotomo, J. 1984 Ideas and Forms of Javanese Architecture Yogyakarta: Gadjah Mada University Press

ပြင်ပလင့်ခ်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]

တမ်းပလိတ်:အင်ဒိုနီးရှား အကြောင်းအရာ တမ်းပလိတ်:အင်ဒိုနီးရှား ဗိသုကာလက်ရာ တမ်းပလိတ်:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ တမ်းပလိတ်:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ တမ်းပလိတ်:ဗုဒ္ဓဘာသာ အကြောင်းအရာ

"https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=ကျန္ဒီ_(အင်ဒိုနီးရှား)&oldid=1031997" မှ ရယူရန်