အက်တမ်

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​
ဟီ​လီ​ယမ် အက်​တမ်

အက်​တမ် (Atom) ဆို​သည်မှာ အရာ​ဝတ္တု ပစ္စည်း​တစ်​ခု၏ အသေး​ငယ်​ဆုံး အစိတ်​အပိုင်း​အား ခေါ်​ဆို​ခြင်း​ဖြစ်​ပါ​သည်။ ဂ​ရိဘာသာ​စကား အရ indivisible ခွဲ​ခြား​လို့ မ​ရ​နိုင်​သော ဟူ​ပြီး အဓိပ္ပါယ်ရ​ပါ​သည်။ အက်​တမ်​၏ ဖွဲ့​စည်း​ပုံ​မှာ ထို​အက်​တမ်၏ အလယ်​ဗဟိုတွင် နျူ​က​လီး​ယပ်(Nucleus) ရှိပြီး ထို နျူကလီးယပ်အား အီလက်ထရွန်က လှည့်ပါတ်​နေ​ပါ​သည်။ အက်​တမ်​၏ အလယ်​ဗဟိုတွင်​ရှိ​သော နျူ​က​လီး​ယပ်​ထဲ​တွင် ပရိုတွန်လျှပ်စစ်အဖို​ဂုဏ်​သတ္တိ ရှိ​သည့် အမှုန် နှင့်နျူထရွန် မည်​သည့် လျှပ်စစ်​ဂုဏ်​သတ္တိ မှ မ​ဆောင်​သော အမှုန်​တို့ ရှိ​ပါ​သည်။ ထို့​ကြောင့် အက်​တမ် ဗဟို​ထု သို့ နျူ​က​လီး​ယပ်​သည် လျှပ်စစ်​အဖို ဂုဏ်​သတ္တိအား ပိုင်ဆိုင်​ပါ​သည်။ အဘယ်​ကြောင့်ဆိုသော် ပ​ရို​တွန် နှင့် နျူ​ထ​ရွန် ရှိ​သည့် အနက် နျူ​ထ​ရွန်​မှာ မည်​သည့် ဂုဏ်​သတ္တိ​မှ မပိုင်ဆိုင်​သော​ကြောင့် အဖို ဂုဏ်​သတ္တိ ရှိ​သော ပ​ရို​တွန်​က ကြီးစိုး​သော​ကြောင့် နျူ​က​လီး​ယပ်တွင် အပေါင်း သို့ လျှပ်စစ်​အဖို ဂုဏ်​သတ္တိ ရှိ​ပါ​သည်။ ထို နျူ​က​လီး​ယပ် အား လှည့်​ပါတ်​နေ​သော အလက်​ထ​ရွန် တွင် လျှပ်စစ်​အမ ဂုဏ်​သတ္တိ ရှိ​ပါ​သည်။ အက်​တမ် တစ်​ခုလုံး​အနေ​နှင့် မည်​သည့် လျှပ်စစ် ဂုဏ်​သတ္တိ​ကို မှ မ​ဆောင် ပါ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် အက်​တမ်​၏ အလယ်​ဗဟို တွင် ရှိ​သော နျူ​က​လီး​ယပ်​၏ လျှပ်စစ်​ဓာတ်​ဖို အရေအတွက်​နှင့် ထို နျူ​က​လီး​ယပ်​အား လှည့်​ပါတ်​နေ​သော အလက်​ထ​ရွန်​များ​၏ လျှပ်စစ်​ဓာတ်​မ အရေအတွက် ညီ​သော​ကြောင့် အဖို နှင့် အမ ဓါတ်​ပြု​ပြီး အက်​တမ် အမှုန်​သည် မည်​သည့် လျှပ်စစ်​ဂုဏ်​သတ္တိ​မှ မ​ရှိ​ခြင်း ဖြစ်​ပါ​သည်။

အက်​တမ်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ဤ​လောက​ကြီး​အတွင်း​၌ ရှိ​ကြကုန်​သော အရာ​ဝတ္ထု​ဟူ​သ​မျှ​တို့​သည် ပကတိ​မျက်စိ​ဖြင့် မ​မြင်​စွမ်းနိုင်​သော အလွန်​သေး​ငယ်​သိမ်မွေ့​လှ​သည့် မြူ​မှုန်​တို့​ဖြင့်​သာ စုပေါင်း​ဖွဲ့ စည်း​ထား​သည်​ဟု ရှေး​ခေတ်​အခါ​က​ပင် လူ​အများ​တို့ ယူဆ​လာ ခဲ့​ကြ​လေ​သည်။ ဘီ​စီ ၄​ဝ​ဝ ခန့်​က ဒီ​မော့​က​ရစ်​တပ် အမည်​ရှိသော ဂ​ရိ​လူ​မျိုး ဒ​ဿ​နိ​က​ပ​ညာကျော်​က လောက​ကြီး​အတွင်း​၌ တစ်​စုံ​တစ်​ရာ ဘာ​မျှ​မ​ရှိ​သော အာကာသ​များ​နှင့် မျက်စိ​ဖြင့် မ​မြင်​ကောင်း​သော မြူ​မှုန်​တို့​ရှိ​ကြောင်း ပြော​ခဲ့​လေ​သည်။ ထို ပညာရှိ​ကြီး​အလိုအားဖြင့် ဒြဗ်​သည် ထို​မြူ​မှုန်​တို့ စုပေါင်း​၍ ဖြစ်လာ​ရ​သည်​ဟု​ဆို​သည်။

ကျွန်ုပ်​တို့​ပတ်ဝန်းကျင်​တွင်​ရှိ​ကြ​သော တော၊ တောင်၊ ရေ၊ မြေ၊ လူ​သတ္တဝါ​မှန်​သ​မျှ​တို့​သည် ကျွန်ုပ်​တို့ နေ့စဉ်​နှင့်​အမျှ တွေ့​မြင်​နေ​ရသ​ကဲ့သို့ အငွေ့၊ အရည်၊ အခဲ​အနေ​ဖြင့်​မဟုတ်​ဘဲ အမှန်​အား​ဖြင့် လျှပ်စစ်​ဓာတ်​ဖြင့်​ပြီး​သော အလွန်​သေး​၍​ငယ် သည့် မြူ​မှုန်​ကလေး​များ စုပေါင်း​ဖွဲ့​စည်း​ထား​ခြင်း​ပင် ဖြစ်​လေသည်။ ထို​မြူ​မှုန်​ကလေး​များ​ကို အက်​တမ်​ဟု ခေါ်​ကြ​၏။ အက်တမ်​ဟူ​သည်မှာ ဂ​ရိ​ဘာသာ​ဝေါဟာရ​ဖြစ်​၍ မြန်မာဘာသာ​ဖြင့်​ဆိုလျှင် ခွဲစိတ်​၍​မ​ရ​သော​မြူ​မှုန်​ဟု အဓိပ္ပာယ်​ရ​လေ​သည်။

အက်​တမ်​တို့​သည် ပကတိ​မျက်စိ​ဖြင့် မ​မြင်​စွမ်းနိုင် အောင် သေး​ငယ်​လှ​သော​ကြောင့် အက်​တမ်​ပေါင်း တစ်​သန်း​မျှ ကို စီ​ထား​သည့်​တိုင်အောင် ဆံခြည်​ပင်​တစ်လုံးစာမျှပင် ရှိ​လိမ့် မည်​မဟုတ်​ချေ။ ဤ​မျှ​သေး​ငယ်​သော အက်​တမ်​များ​သည် စကြဝ​ဠာ​တစ်​ခု​လုံး​နှင့် မြင်⁠မြင်​သ​မျှ အရာ​ဝတ္ထု​မှန်​သ​မျှ​ကို တည်ဆောက်​ထား​သော အုပ်​ချပ်​များ​ပင်​ဖြစ်​ကြ​၏။

ယနေ့​အထိ သ​ဘာ​ဝ​အလျှောက် တွေ့​ရှိ​ထား​သော ဒြဗ်စင်​တို့​၏ အရေအတွက်​မှာ ၉​၂ မျိုး​ဖြစ်​ရာ ထို​ဒြဗ်​စင်​တို့​၏ အက်​တမ်​အမျိုး​ပေါင်း​မှာ​လည်း ၉​၂ မျိုးရှိ​သည်​ဟု​ဆို​ရ​ပေ​လိမ့် မည်။ ထို​အက်​တမ်​တို့​သည် အမျိုး​မျိုး​အဖုံ​အဖုံ ယှဉ်​တွဲ​ပေါင်း​စပ် ကြ​၍​သာ ကုဋေ​ကု​ဋာ​မက မ​ရေတွက်​နိုင်​အောင် အမျိုး​အစား များပြား​သော ပစ္စည်း​များ ဖြစ်လာ​ကြ​ပေ​သည်။ ယခု​အခါ ကျွန်ုပ်​တို့ သိရှိ​နားလည်​ကြ​သော ဓာတုဗေဒ​ပညာ​မှာ ဂျွန်ဒေါ်​လ​တန် တီထွင်​ခဲ့​သော အက်​တမ်​သီ​အို​ရီ​ကို အခြေ​ပြု​ကာ ပေါ် ပေါက်​ထွန်းကား​၍ တိုးတက်​လာ​ရ​သော သိပ္ပံ​ပညာ​ရပ်​ဖြစ်​ပေ သည်။ ခရစ် ၁​၈​ဝ​၈ ခု​နှစ်​လောက်​တွင် မန်​ချက်​စ​တာ​မြို့​သား ကျောင်းဆရာ ဂျွန်ဒေါ်​လ​တန်​သည် သူ​၏ အက်​တမ်​သီ​အို​ရီ​ကို စတင်​တီထွင်​ခဲ့​ရာ​၌ ဒြဗ်​စင်​တို့​တွင် အလေး​ချိန်​တစ်​ခု​ရှိ​သော အက်​တမ်​တို့​ပါဝင်​ရ​မည်​ဟု ယူဆ​ပြီး​လျှင် (၁) ဓာတု​အချိုး​မှန် နိ​ယာ​မ​နှင့် (၂) ဓာတု​အချိုး​အဆ​တိုး နိ​ယာ​မ နှစ်​မျိုး​ကို စတင် ကြံစည် ရှင်းလင်း​ပြသ​ခဲ့​လေ​သည်။

ပထမ ဓာတု​အချိုး​မှန်​နိ​ယာ​မကို ရှင်းလင်း​ပြသ​ရာ​၌ ဓာတု​ဒြဗ်​ပေါင်း​တစ်​မျိုး​တွင် ပါဝင်​မြဲ​ဒြဗ်​စင်​တို့​၏ အလေး​ချိန် အချိုး​သည် အစဉ်​မှန်ကန်​ရ​မည်​ဟု ဖေါ်​ပြ​ထား​၏။ ပုံ​ပမာ- ရေ ကို​ရေတွင်း၊ ရေကန်၊ မြစ်၊ ချောင်း အသီး​သီး​တို့​မှ ရ​ရှိ​နိုင် သည့်​ပြင် ဓာတုဗေဒ​နည်း​ဖြင့်​လည်း ရ​ရှိ​နိုင်​ရာ မည်​သည့်​နည်း ဖြင့်​ရ​သည်​ဖြစ်​စေ ထို​ရေ​သည်​ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​အလေး​ချိန်​တစ်​ဆ​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန်​နှစ်​ဆ​ဖြင့် ပေါင်း​စပ်​ထား​ကြောင်း​တွေ့​ရ ၏။ ဤ​အချိုးအစား​မှာ မည်​သည့်​အခါ​မျှ ပြောင်းလဲ​ခြင်း​မ​ရှိ​ဘဲ အစဉ်​မှန်ကန် လေ​သည်။

ဒုတိယ​နည်း​ဖြစ်​သော ဓာတု​အချိုး​ဆတိုး နိ​ယာ​မကို ရှင်းလင်း​ပြသ​ရာ​၌ ဒြဗ်​စင်​တစ်​မျိုး​သည် အခြား​ဒြဗ်​စင်​တစ်​မျိုး နှင့် ပေါင်း​စပ်​၍ တစ်​ခု​ထက်​များ​သော ဒြဗ်​ပေါင်း​များ ဖြစ်လာ သော​အခါ ပေါင်း​စပ်​ပါဝင်​သော ထို​ဒြဗ်​စင်​၏ အလေး​ချိန်​အသီး သီး​သည် အငယ်​ဆုံး​အလေး​ချိန်​နှင့် ဆတိုး​အချိုး​ကျ​ဖြစ်​ရ​မည့် အကြောင်း​ကို ဖော်​ပြ​လေ​သည်။ ဥပမာ​ပြ​ရသော် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင် နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​တို့ ပေါင်း​စပ်​ရာ​၌ အောက်​ဆီ​ဂျင်​၏​အချိုး သည် လေး​လီ​အချိုး​လိုက် ပေါင်း​စပ်​ထား​ကြောင်း​တွေ့​ရ​၏။

  • ပထမ ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၇ ဆ​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၄ ဆ။
  • ဒုတိယ​ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၇ ဆ​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၈ ဆ။
  • တတိယ​ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၇ ဆ​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၁​၂ ဆ။
  • စတုတ္ထ​ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၇ ဆ​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၁​၆ ဆ။
  • ပဉ္စမ​ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၇ ဆ​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၂​ဝ ဆ။

ဤသို့​အသီး​သီး​ပေါင်း​စပ်​ထား​သော အထက်​ပါ​ဂဏန်း များ​ကို​ကြည့်​လျှင် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၇ ဆ​တိုင်း​တွင် အောက်​ဆီ​ဂျင်​သည် အလေး​ချိန်​အား​ဖြင့် ၄ လီ​အချိုး​လိုက် ပေါင်း​စပ်​ထား​သည်​ကို တွေ့​ရ​လေ​သည်။ တစ်​နည်း​အား​ဖြင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန် အဆ​များ​ဖြစ်​သော ၄၊ ၈၊ ၁​၂၊ ၁​၆၊ ၂​ဝ တို့​ကို​ကြည့်​လျှင် ထို​ဂဏန်း​များ​မှာ ၄ နှင့်​စား​နိုင်​သည့် ဂဏန်း​များ​သာ​ဖြစ်​သည်​ကို တွေ့​ရ​လေ​သည်။

အက်​တမ်​အလေး​ဆ။ ။၉​၂ ပါး​သော​ဒြဗ်​စင်​တို့​၏ ၉​၂ မျိုး သော​အက်​တမ်​တစ်​လုံး​တစ်​လုံး​တွင် သီးခြား​အလေး​ချိန် တစ်​မျိုး စီ​ရှိ​ကြ​၏။ အက်​တမ်​သည် အလွန်​သေး​ငယ် သိမ်မွေ့​လှ​၍ မ​မြင်​စွမ်းနိုင်​သော ပစ္စည်း​ဖြစ်​သော​ကြောင့် သီးခြား​အလေး​ချိန်​ရှိ သည်​ဟု ဆို​ရ​ငြားသော်​လည်း တကယ်​အလေး​ချိန်​ရ​ရန်​မှာ အလွန်​ခဲယဉ်း​လှ​ပေ​သည်။ ဓာတု​ဒြဗ်​စင်​တို့​တွင် အပေါ့​ဆုံး​ဖြစ် သော ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​ဒြဗ်​စင်​၏ အက်​တမ်​အလေး​ချိန်​ကို ဧက​မူ အနေ​ဖြင့် ထားခဲ့​လေ​သည်။ သို့ရာတွင် ဒြဗ်​ပေါင်း​များ​တွင် အောက်​ဆီ​ဂျင်​သည် ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​ထက် ဓာတ်​ပေါင်း​စပ်​ရာ​၌ ပိုမို လွယ်ကူ​သော​ကြောင့်​လည်းကောင်း၊ ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​သည် အလွန့် အလွန် ပေါ့ပါး​လှ​သ​ဖြင့် လက်တွေ့​စမ်းသပ်​ရာ​တွင် အမှား​များ တွေ့​တတ်​သော​ကြောင့်​လည်းကောင်း၊ ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​ကို ဧက​မူ အဖြစ်​မ​ထား​ဘဲ အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ်​ကို​သာ ပြည်ထောင် အသီးအသီး​မှ အားလုံး​သော ဓာတုဗေဒ​ပညာ​ရှင်​တို့​က ဧက​မူ အဖြစ်​ရွေးချယ်​ရန် ဆုံးဖြတ်​လိုက်​ကြ​သည်။ ထို့​ကြောင့် ဟိုက်​ဒြို ဂျင်​အက်​တမ်​ထက် ၁​၅​၏​၈​၈ လေး​သော အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ် ၏ အလေး​ချိန်​ကို ၁​၅​၏​၈​၈ မ​ထား​ပဲ ၁​၆​တိတိ ထား​၍ ဟိုက် ဒြို​ဂျင်​အက်​တမ်​အလေး​ချိန်​ကို ၁​၏​ဝ⁠ဝ​၈ ဟု သတ်​မှတ်ထား​ကြ​၏။

ဤ​ဧက​မူ အလေး​ချိန်​ကို ယနေ့​တိုင်အောင် သုံးစွဲ​လျက်​ရှိ​ရာ သာမန်​ကိစ္စ​များ​တွင် ဒသမ​များ​ကို​ဖြုတ်​၍ ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​အက်​တမ်​အလေး​ချိန်​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ်​အလေး​ချိန် အသီးအသီး ကို ၁ နှင့် ၁​၆ ဟု သတ်​မှတ်​လိုက်​ကြ​သည်။ ထို့​ကြောင့် ဧက​မူ​ထား​သော အက်​တမ်​အလေး​ချိန်​ကို ရထား ပြီး​သော​အခါ ထို​အက်​တမ်​နှင့် အခြား⁠အခြား​သော​အက်​တမ်​တို့ ကို နှိုင်းယှဉ်​ကြည့်​လျှင် ထို​အက်​တမ်​တို့​သည် အောက်​ဆီ​ဂျင် အက်​တမ်​ထက် မည်​မျှ​လေး​၍ မည်​မျှ​ပေါ့​ကြောင်း​ကို​သိ​ရသ​ဖြင့် ထို​အက်​တမ်​တို့​၏ အလေး​ဆ​များ​ကို​လည်း သိရှိ​နိုင်​လေ​သည်။အထက်​တွင်ဖော်​ပြ​ခဲ့​သော အလွယ်​ဆုံး​ဖြစ်​သည့် ဒုတိယ​ဒြဗ်​ပေါင်း နိုက်​ထ​ရစ်​အောက်​ဆိုက် န္ဒ​ဥ တွင် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၇ ဆ​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၈ ဆ ပေါင်း​စပ်​ထား​ကြောင်း​တွေ့​ရ​၏။ ထို​ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အက်​တမ်​တစ်​ခု​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ်​တစ်​ခု ပေါင်း​စပ်​ထား​၏။ အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန်​ကို ၁​၆ ဆ လုပ်​လိုက်​သော အခါ နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အလေး​ချိန်​သည် ၁​၄ ဖြစ်လာ​၏။ သို့သော် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ် အလေး​ဆ​မှာ ၁​၆ ဖြစ်​သ​ဖြင့် နိုက်​ထ​ရို​ဂျင်​အက်​တမ်​၏ အလေး​ဆ​မှာ ၁​၄ ဖြစ်​တော့​၏။

တစ်​ဖန် အိုင်း​ယန်း​အောက်​ဆိုက် ွှ​န​ဥ ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင် အိုင်း​ယန်း​အလေး​ချိန် ၇ ဆ နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အလေး​ချိန် ၂ ဆ ပေါင်း​စပ်​ထား​သည်​ကို တွေ့​ရ​၏။ ထို​ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင်​လည်း အိုင်း​ယန်း အက်​တမ်​တစ်​ခု​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ်​တစ်​ခု ပေါင်း​စပ်​လျက်​ရှိ​ပေ​သည်။ အောက်​ဆီ​ဂျင်​အဆ​ကို ၂ မှ ၁​၆ အထိ တိုး​ပေးလိုက်​သော​အခါ အိုင်း​ယန်း​၏​အဆ​သည်​လည်း ၇ မှ ၅​၆ အထိ တိုးတက်​လာ​တော့​၏။ သို့သော် အောက်​ဆီ​ဂျင် ၏ အက်​တမ်​အလေး​ဆ​မှာ ၁​၆ ဖြစ်​သ​ဖြင့် အိုင်း​ယန်း​၏ အက်​တမ် အလေး​ဆ​မှာ ၅​၆ ဖြစ်​တော့​၏။ ထို့​အတူ အိုင်း​ယန်း ဆာ​လ​ဖိုက်ဒ်ခေါ် သံ​နှင့် ကန့်​ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင်​လည်း သံ​၏​အက်​တမ်​အလေး​ဆ​သည် ၅​၆ ဖြစ်​သော​ကြောင့် ကန့်​အက်​တမ်​၏ အလေး​ဆ​သည် ၃​၂ ဖြစ်​ကြောင်း​သိ​ရ​သည်။

ဤ​အက်​တမ်​အလေး​ဆ​များ​နှင့် စပ်လျဉ်း​၍ ၁​၈​၆​၉ ခု​နှစ်​တွင် ရု​ရှ​လူ​မျိုး ဓာတုဗေဒ​ပ​ညာကျော် ဒိ​မိ​ထ​ရီ​မင်​ဒီ​လေး​ယက်​သည် အက်​တမ်​အလေး​ဆ ဇယား​ကွက်​ကို စီစဉ်​ရေးသား​ခဲ့​လေ​သည်။ ထို​အကြောင်း​ကို ဓာတုဗေဒ​အကြောင်း​ရပ်​တွင်​အကျယ်ဖော်ပြ​ထား​သည်။

၁​၈​၁​၁ ခု​နှစ်​တွင် အီ​တ​လီ​ပြည်​သား ဓာတုဗေဒ​ပညာ ကျော် တစ်​ဦး​ဖြစ်​သော အာ​ဗို​ဂါး​ဒ​ရိုး​သည် မော်​လီ​ကျူ​၏ သဘော​ကို စ​တင်ဖော်​ပြ​ခဲ့​လေ​သည်။ ထိုမော်​လီ​ကျူ​၏​သဘော သည် အက်​တမ်​သီ​အို​ရီ​ကို ပိုမို​ခိုင်​မြဲ​စေ​လေ​သည်။ အာ​ဗို​ဂါး​ဒ​ရိုး ယူဆ​ပုံ​မှာ ဒြဗ်​စင်​တို့​ပေါင်း​စပ်​၍ ဖြစ်ပေါ်​လာ​သော ဒြဗ်​ပေါင်း တစ်​မျိုး​၏ ဂုဏ်​သတ္တိ​များ တစ်​စုံ​တစ်​ရာ​မ​ပျက်ပြား​ဘဲ တည်​မြဲ နေ​နိုင်​သည့် အငယ်​ဆုံး​သော​အစိတ်​အပိုင်း​မှာ မော်​လီ​ကျူ​ဖြစ် သည်​ဟု ယူဆ​၏။ မော်​လီ​ကျူ​ကို မ​သိ​ရ​မီ​က အက်​တမ်​ဟူ​သော ဝေါဟာရ​တစ်​ခု​တည်း​ကို​ပင် ဒြဗ်​စင်​နှင့် ဒြဗ်​ပေါင်း နှစ်​မျိုး​စလုံး​တွင် အရော​ရော​အနှော​နှော အသုံးပြု​ခဲ့​ကြ​လေ​သည်။ ဓာတုဗေဒ​အလို​အား​ဖြင့် ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​ဓာတ်ငွေ့​ကဲ့သို့​သော ဒြဗ်​စင်​၏​အသေး​ငယ်​ဆုံး​သော အစိတ်​အပိုင်း​ကို ပြ​ဆိုလို​သော​အခါ ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​အက်​တမ်​ဟု ခေါ်​လေ့​ရှိ​၏။ သို့သော် ဟိုက်​ဒြို​ဂျင် နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင် ဒြဗ်​စင်​နှစ်​မျိုး ပေါင်း​စပ်​၍​ဖြစ်ပေါ်​လာ​သော ရေ​ကဲ့သို့​သော ဒြဗ်​ပေါင်း​၏ အသေး​ငယ်​ဆုံး​သော အစိတ် အပိုင်း​ကို ပြ​ဆိုလို​သော​အခါ ရေမော်​လီ​ကျူ​ဟု ခေါ်​လေ့​ရှိ​၏။ ထို့​ကြောင့် မော်​လီ​ကျူ​နှင့် အက်​တမ်​တို့​ကို အဓိပ္ပာယ် ကွဲ​ကွဲပြား​ပြား သိရှိ​နားလည်​ရန် လို​အပ်​ပေ​သည်။

ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​အက်​တမ်​နှစ်​ခု​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ်​တစ်​ခု​တို့ ပေါင်း​စပ်​၍​ဖြစ်လာ​သော ရေမော်​လီ​ကျူ​တွင် ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​ဒြဗ်​စင်​၏ ဂုဏ်​သတ္တိ​များ​လည်း​မ​ရှိ၊ အောက်​ဆီ​ဂျင်​ဒြပ်​စင်​၏​ဂုဏ်​သတ္တိ​လည်း​မ​ရှိ၊ သာမန် ရေ​၏​ဂုဏ်​သတ္တိ​များ​သာ ရှိ​ကြ​လေ​သည်။ အက်​တမ်​ဟူ​သော​ဝေါဟာရ​ကို ဓာတုဗေဒ အလို​အား​ဖြင့် ဒြဗ်​စင်​တို့​အဖို့ အသုံးပြု​၍ ဒြဗ်​စင်​တို့​၏ အက်​တမ်​တို့​ဖြင့် ပေါင်း​စပ်​ဖွဲ့​စည်း​ထား​သော ဒြဗ်​ပေါင်း​တို့​အဖို့​မှာ​မူကား မော်​လီ​ကျူ​ဟူ​သော ဝေါဟာရ​ကို အသုံးပြု​ရ​သည်။ ထို့​ကြောင့် ဟိုက်​ဒြို​ဂျင် အက်​တမ်​နှစ်​ခု​နှင့် အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ်​တစ်​ခု​တို့ ပေါင်း​စပ်​ဖွဲ့​စည်း​မိ​လျှင် ရေမော်​လီ​ကျူ​တစ်​ခု ဖြစ်လာ​ရ​သည်​ဟု ဆို​၏။ ထို့​ပြင် ဓာတ်ငွေ့​တွင် ဒြဗ်​စင်​တို့​သည် အက်​တမ်​အဖြစ်​ဖြင့် တည်​မ​နေ​ကြ​ဘဲ အက်​တမ်​ချင်း​ဖွဲ့​စည်း​၍ မော်​လီ​ကျူ​အဖြစ် ဖြင့် တည်​နေ​တတ်​ကြ​၏။ ယင်းသို့​ဖြစ်​ရကား ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်မော်​လီ​ကျူ​တစ်​ခု​တွင် ဖွဲ့​စည်း​ပါဝင်​သော ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​အက်​တမ် နှစ်​ခု​ပါရှိ​၏။ အောက်​ဆီ​ဂျင် မော်​လီ​ကျူ​တစ်​ခု​တွင် အောက်​ဆီ ဂျင်​အက်​တမ်​နှစ်​ခု ပါဝင်​ဖွဲ့​စည်း​လျက်​ရှိ​၏။ ထို့​ကြောင့် ဒြဗ်​ပေါင်း​တွင်​ဖြစ်​စေ၊ ဒြဗ်​စင်​တွင်​ဖြစ်​စေ ဓာတ်​ဂုဏ်​သတ္တိ​မ​ပျက်​ဘဲ အသေး​ငယ်​ဆုံး တည်​နေ​နိုင်​သည့် အစိတ်​အပိုင်း​ကို မော်​လီ​ကျူ ဟုခေါ်​ကြောင်း သိ​ရာ​သည်။

သိပ္ပံ​ပညာ​သည် တ​ဖြည်း⁠ဖြည်း​တိုးတက် ထွန်းကား​လာ​ရ​သော ပညာ​မျိုး​ဖြစ်​သော​ကြောင့် တစ်​ခေတ်​ထက်​တစ်​ခေတ် တိုးတက်​၍ ဆန်းပြား​ကျယ်ဝန်း​ခဲ့​လေ​သည်။ ထို့​ကြောင့် ၁​၉ ရာ​စု​နှစ်​က သိပ္ပံ​ပညာ​ရှင်​တို့​၏​ယူဆ​ပုံ​နှင့်၊ ၂​ဝ ရာ​စု​နှစ် သိပ္ပံ​ပညာ​ရှင်​တို့​၏ ယူဆ​ပုံ​တို့​မှာ​မ​တူ​ကြ​ဘဲ ကွဲလွဲ​ခြား​နား​ကြ​ပေ​သည်။ ၁​၉ ရာ​စု​နှစ် ကုန်​ခါ​နီး​လောက်​တွင် ပေါ်ပေါက်​ခဲ့​ကြ သော သိပ္ပံ​ပညာ​ရှင်​တို့​က သူ​တို့​၏​ပညာ​ရပ်​များ​တွင် အသစ် အဆန်း​ထပ်မံ​တွေ့​ရန်​မ​ရှိ၊ လုံး​ဝ​ပြည့်စုံ​ပြီ​ဟု ထင်မှတ်​ခဲ့​ကြ​လေ သည်။ သိပ္ပံ​ပ​ညာကျော်​တစ်​ဦး​က​ဆို​လျှင် ၁​၉ ရာ​စု​နှစ်​၏ သိပ္ပံ​ပညာတိုး​တက်​လာ​ပုံ​ကို ချီး​ကျူး​ပြောဆို​ရာ​တွင် ရှေ့​အဖို့ သိပ္ပံ ပညာ​နှင့်​စပ်လျဉ်း​၍ အသစ်​အဆန်း​တို့​ကို ထပ်မံ​ရှာဖွေ​ရန်​နှင့် အသစ်​ထွင်​ရန်လို​တော့​မည်​မဟုတ်။ အတိတ်​က ပညာ​ရပ်​များ​ကို ပြန်လည်​စစ်ဆေး​ကြ​ရန်​သာ လို​မည်​ဟူ၍​ပင် ထင်မြင်​ချက်​ပေး​ခဲ့ လေ​သည်။ သို့သော် ယင်းသို့ ထင်မြင်​ချက်​ပေး​ခဲ့​ပြီး​နောက် နှစ်​နှစ်ကျော်ကျော်​လောက်​မှာ​ပင် သိပ္ပံ​ပညာ​လောက​ကို ချောက် ချား​စေ​သည့် အသစ်​အဆန်း​များ ပေါ်ပေါက်​လာ​ခဲ့​ပေ​သည်။၁​၈​၉​၅ ခု​နှစ်​တွင် ဗီ​လ​ဟင်း​ကွန်း​ရတ် ရန့်​ဂင်း​သည် အိပ်​စ​ရေး​ဟုခေါ်​သည့် ရောင်ခြည်​သစ် တစ်​ခု​ကို စတင်​တွေ့​ရှိ ခဲ့​လေ​သည်။ ရန့်​ဂင်း တွေ့​ရှိ​ပြီး​သည့် နောက်​တစ်​နှစ် ၁​၈​၉​၆ ခု​နှစ်​၌ ပါ​ရစ်​မြို့​တွင် အန်ထော်​နီ​ဟင်​န​ရီ​ဗက္က​ရဲ​သည် ယူ​ရေ​နီ ယမ်​ဒြဗ်​စင်​မှ အတုံး​အခဲ​ဖြစ်​သော အရာ​ဝတ္ထု​တို့​ကို ဖောက်ထွင်း ဖြတ်​သန်း​သွား​နိုင်​သည့် အိပ်​စ​ရေး​ကဲ့သို့​သော ရောင်ခြည်​တစ်​မျိုး ကို စတင်​တွေ့​ရှိ​ပြန်​၍ ရေ​ဒီ​ယမ်​ဒြဗ်​စင် အသစ်​ကို ရှာဖွေ​တွေ့​ရှိ ရန်​အတွက်​ပင် လမ်းထွင်​ပေး​ခဲ့​သေး​၏။ ၁​၈​၉​၈ ခု​နှစ်​တွင် ကျူး​ရီး​ဇနီးမောင်နှံ​တို့​က ပစ်​ချ​ဗ​လင်း​ဟုခေါ်​သော ယူ​ရေ​နီ​ယမ် ပါ​သည့်​ပစ္စည်း​ရိုင်း​မှ ရေ​ဒီ​ယမ်​အမည်​ရှိ​သော ဒြဗ်​စင် အသစ် အဆန်း​ကို စတင်​တွေ့​ရှိ​ကြ​လေ​သည်။

ရေ​ဒီ​ယမ်​ဒြဗ်​စင်​ကို တွေ့​ရှိ​ရ​ပြီး​နောက် သိပ္ပံ​ပညာ​ရှင်​တို့ သည် အိပ်​စ​ရေး​နှင့် ရေ​ဒီ​ယမ်​တို့​၏ ဂုဏ်​ထူး​သတ္တိ​ထူး​များ အတွက် အကြောင်းရင်း​ကို​စတင်​၍ စုံစမ်း​ခဲ့​ကြ​လေ​သည်။ ယင်းသို့​စုံစမ်း​သော​အခါ အိပ်​စ​ရေး​နှင့် ရေ​ဒီ​ယမ်​သတ္တိ​တို့​၏ အလို​အား​ဖြင့် အက်​တမ်​လောက​ထက်​ငယ်​သော လောက​သစ်​တစ်​ခု ရှိ​ရ​မည်​ဟု အခိုင်​အမာ​သိရှိ​ခဲ့​ကြ​သည်။ ထို​အချိန်​က​ဆို​လျှင် ဒြဗ်​စင်​တို့​၏ အသေး​ငယ်​ဆုံး​သော အစိတ်​အပိုင်း​မှာ အက်​တမ်​ပင်​ဖြစ်​သည်​ဟု ယူဆ​ယုံကြည်​လျက် ရှိ​နေ​ကြ​လေ​သည်။ သို့​ရာ တွင် ဆို​ခဲ့​သည့်​အတိုင်း အိပ်​စ​ရေး​နှင့် ရေ​ဒီ​ယမ်​သတ္တိ​ကို စုံစမ်း ကြည့်​သော​အခါ ထို​ရောင်ခြည်​တို့​၏ အလို​အား​ဖြင့် အက်​တမ်​သည် တစ်​ခု​တည်း​နှင့်​ပြည့်စုံ​သော အဆောက်အအုံ​မဟုတ်​ဘဲ အက်​တမ်​ဖြစ်​ရန် အက်​တမ်​ထဲ​တွင် အက်​တမ်​ထက်​ငယ်​သော အရာ​ဝတ္ထု​များ ပါရှိ​ရ​ဦး​မည်​ကို သိရှိ​ရ​လေ​သည်။

အက်​တမ်​ထက်​ငယ်​သော လောက​သစ်​ကို ဂျိုး​ဇက်​ဂျွန် သွန်​မ​ဆင်​ဆို​သူ တက္ကသိုလ်​ပါ​မောက္ခ​ကြီး​တစ်​ဦး​က စတင်​ရှာဖွေ စုံစမ်း​ကြည့်​၏။ သွန်​မ​ဆင်​သည် ထို​စဉ်​က အသစ်​တွေ့​စ​ဖြစ်​သော အိပ်​စ​ရေး​များ​နှင့် စမ်းသပ်​လုပ်ကိုင်​ကြည့်​သည်။ ယင်းသို့ စုံစမ်း​ကြည့်​ရာ​တွင် ကက်​သုတ်​ရောင်ခြည်​တန်း​တွင် အက်​တမ် ထက်​ငယ်​သော အရာ​ဝတ္ထု​တို့​ပါ​ကြောင်း​ကို သိရှိ​လေ​သည်။ ကက်​သုတ်​ရောင်ခြည် ရ​ရှိ​လာ​ပုံ​ကို ဖော်​ပြ​ရန် လို​ပေ​မည်။

ဆာ​ဝီ​လျံ​က​ရု စီမံ​ပြုလုပ်​သော က​ရု​ကျုခေါ်​ဖန်​ပြောင်း​တွင် သတ္တု​ချောင်း နှစ်​ချောင်း​ကို လျှပ်စစ်​လိုက်​နိုင်​အောင် ဖန်​သား တွင်​လျှို​သွင်း​၍ ဖန်​ပြောင်း​ကို အလုံပိတ်​ထား​ပြီး​လျှင် အတွင်း​မှ လေ​ကို လေ​စုတ်​စက်​ဖြင့် ကုန်​လု​နီး​မျှ စုတ်​ထုတ်​လိုက်​သည်။ ထို့နောက် လျှပ်စစ်​ဓာတ်​အားပေး​စက် တစ်​ခု⁠ခု​နှင့် သတ္တု​ချောင်း များ​ကို ဆက်​သွယ်​၍ ဖန်​ပြောင်း​ထဲ​သို့ လျှပ်စစ်​ဓာတ် သွင်းပေး သော​အခါ အမ​ဓာတ်​နှင့် ဆက်​သွယ်​ထား​သော သတ္တု​ချောင်း​မှ ပျော့​သော အလင်း​ရောင်ခြည်​သည် တန်း​၍​ထွက်​လာ​သည်​ကို တွေ့​ရှိ​ရ​လေ​သည်။ လျှပ်စစ်​ဓာတ်​အိုး​တွင် အမ​ဓာတ်​နှင့် ဆက်​သွယ်​ထား​သော သတ္တု​ချောင်း​ကို ကက်​သုတ်​ဟုခေါ်​သ​ဖြင့် ထို​ရောင်ခြည်​တန်း​ကို ကက်​သုတ်​ရောင်ခြည်​ဟု ခေါ်တွင်​လေ​သည်။ကက်​သုတ်​ရောင်ခြည်​ကို စစ်ဆေး​ကြည့်​သော​အခါ နေရောင်ခြည်​ကဲ့သို့​မဟုတ်​ဘဲ သံ​လိုက်​နှင့်​ပြ​သော​အခါ ယိမ်းယိုင် တတ်​ကြောင်း​ကို တွေ့​ရသ​ဖြင့် ရောင်ခြည်​အစစ် မဟုတ်​နိုင် ကြောင်း၊ အက်​တမ်​ထက် အလွန်​ငယ်​သော အမှုန့်​များ​ဖြင့်​ပြီး သည့် ရောင်ခြည်​ဖြစ်​ကြောင်း​ကို သိရှိ​ရ​တော့​၏။ ထို​အက်​တမ်​ထက်​ငယ်​သော အရာ​ဝတ္ထု​တို့​ကို ကော်​ပါး​ဆဲ​ဟု အမည်ပေး​ခဲ့​လေ​သည်။ သို့သော်​လည်း ထို​အမည်​သည် တစ်ဖြည်းဖြည်း တိမ်ကော​သွား​ခဲ့​ရြု​ပီး​နောက် ကော်​ပါး​ဆဲ အမည်​အစား အီ​လက်​ထ​ရွန်​ဟူ​သော အမည်​သစ်​ကို ပေး​ခဲ့​လေ​သည်။ ဟိုက်​ဒြို​ဂျင် သည် ဓာတု​ဒြဗ်​စင်​တို့​တွင် အပေါ့​ဆုံး​ဖြစ်​ကြောင်း သိရှိ​ခဲ့​ရ​ပြီး ဖြစ်​သည်။ သို့ရာတွင် သွန်​မ​ဆင် လက်တွေ့​စမ်းသပ်​ကြည့်​သော အခါ အီ​လက်​ထ​ရွန်​သည် ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​ထက်​ပင် ပေါ့​သေး​၍ အလေး​ချိန်​မှာ ဟိုက်​ဒြို​ဂျင်​အက်​တမ်​၏ အလေး​ချိန်​ကို အပုံ​တစ်​ထောင့်​ရှစ်​ရာ​ပုံ​လျှင် တစ်​ပုံ​ခန့်​သာ​ရှိ​ကြောင်း​ကို သိ​ရ​လေ​သည်။


ကက်​သုတ်​ရောင်ခြည်​တွင် ပါရှိ​ကြ​သော အီ​လက်​ထ​ရွန် များ​သည် လျှပ်စစ်​ဓာတ်​အလို​အား​ဖြင့် အမ​ဓာတ်​ရှိ​သော​ကြောင့် ထို​အီ​လက်​ထ​ရွန်​များ​ကို အမ​ဓာတ်​ကို​ဆောင်​သော လျှပ်စစ်​ဓာတ်​၏​ဧက​မူ​အဖြစ် ယူဆ​ရ​လေ​သည်။ အက်​တမ်​ထဲ​တွင် လျှပ်စစ်​အမ​ဓာတ်​ကို​ဆောင်​သော အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့ ပါရှိ​သော​ကြောင့် ထို​အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့​ကို ချေဖျက်​နိုင်​သော လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​များ​လည်း​ရှိ​တန်​သည်​ဟု ယူဆ​ကြ​ပြန်​လေ​သည်။ ယင်း​ယူဆ​ချက်​အတိုင်း​ပင် အမ​ဓာတ်​မှ ထွက်ပေါ်​လာ​သော ကက်​သုတ်​ရောင် ခြည်​ကဲ့သို့ အဖို​ဓာတ်​မှ​လည်း ကက်​သုတ်​ရောင်ခြည်​နှင့် ဆန့်ကျင်​ဖက်​ဖြစ်​သော ရောင်ခြည်​တစ်​မျိုး ပေါ်ထွက်​လာ​ကြောင်း​ကို တွေ့​ရှိ​ကြ​လေ​သည်။ လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​ချောင်း​ကို အန်​နုတ်​ဟု ခေါ်​သ​ဖြင့် ထို​အဖို​ဓာတ်​ဘက်​မှ ထွက်​လာ​သော ရောင်ခြည်​ကို အန်​နုတ်​ရောင်ခြည်​ဟု ခေါ်​ကြ​သည်။ သို့သော် ထို​အဖို​ဓာတ်​ကို​ဆောင်​သည့် အန်​နုတ်​ရောင်ခြည် ရှိ​ကြောင်း​ကို အတည်​မ​ပြု​သေး​ဘဲ ယာယီ​အား​ဖြင့်​သာ​လက်ခံ​ရန် သိပ္ပံ​ပညာ​ရှင်​တို့​က သဘော တူညီ​ခဲ့​ကြ​လေ​သည်။

ဆာ​အား​နက်​ရား​သား​ဖို့ အမည်​ရှိ သိပ္ပံ​ပ​ညာကျော် တစ်​ဦး​သည် အန်​နုတ်​ရောင်ခြည်​အကြောင်း​နှင့် စပ်လျဉ်း​၍ အခက်​အခဲ​များ​ကို ရှင်းလင်း​ပြ​ဆို​နိုင်​ခဲ့​လေ​သည်။ ရား​သား​ဖို့ သည် ရေ​ဒီ​ယမ်​မှ​ထွက်​သော ရောင်ခြည်​များ​ကို သတ္တုချ​၍ ခွဲစိတ်​စမ်းသပ်​ကြည့်​ရှု​ခဲ့​လေ​သည်။ ရေ​ဒီ​ယမ်​မှ​ထွက်​သော ရောင် ခြည်​များ​မှာ သုံး​မျိုး​သုံး​စား​ဖြစ်​၍ (၁) အယ်​လ​ဖာ​ရောင်ခြည်၊ (၂) ဗီ​တာ​ရောင်ခြည်၊ (၃) ဂမ်​မာ​ရောင်ခြည်​ဟု ဂ​ရိ​ဘာသာ အက္ခရာ​များ​ဖြင့် အမည်ပေး​ခဲ့​၏။ ဂမ်​မာ​ရောင်ခြည်​သည် အိပ်​စ​ရေး​ရောင်ခြည်​ကဲ့သို့​ပင် လှိုင်း​များ​ဖြစ်သော်​လည်း လှိုင်း​အလျား အလွန်​တို​ကြောင်း ရား​သား​ဖို့ စတင်​တွေ့​ရှိ​ခဲ့​၏။ ဗီ​တာ​ရောင်ခြည်​မှာ လျှပ်စစ်​အမ​ဓာတ်​ဆောင်​သော အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့ ဖြစ်​ကြောင်း​နှင့် အယ်​လ​ဖာ​ရောင်ခြည်​မှာ လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​ဝင်​နေ​သော မြူ​မှုန်​တို့​ဖြစ်​ကြောင်း​ကို​လည်း တွေ့​ရှိ​ခဲ့​လေ​သည်။


အယ်​လ​ဖာ​ရောင်ခြည်​တွင်​ပါသော လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​ဝင်​နေ​သည့် အရာ​ဝတ္ထု​များ​သည် ဗီ​တာ​ရောင်ခြည်​တွင်​ပါသော လျှပ်စစ်​အမ​ဓာတ်​ရှိ​သည့် အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့​ထက်​လေး​၍ အသွား​နှေးသော်​လည်း တစ်​စက္ကန့်​လျှင် မိုင်​ပေါင်း နှစ်​သောင်း​နှုန်း​ခန့် မျှ​နှင့် ရေ​ဒီ​ယမ်​အက်​တမ်​အတွင်း​မှ ထိုး​ထွက်​လာ​ကြ​ကြောင်း​ကို သိရှိ​ရ​လေ​သည်။ အယ်​လ​ဖာ​ရောင်ခြည်​ကို တစ်​ခါ​တစ်​ရံ အယ်​လ​ဖာ​မြူ​မှုန်​ဟူ၍​လည်း ခေါ်​တတ်​ကြ​သည်။ ထူးခြား​သော​အချက်​မှာ ထို​အယ်​လ​ဖာ​မြူ​မှုန်​များ​ကို စုရုံး​၍ စ​ပက်​ထ​ရို​စ​ကုပ်​မှန်ပြောင်း​ဖြင့် စုံစမ်း​ကြည့်​ရှု​သော​အခါ ထို​မြူ​မှုန်​များ​သည် ဟီ​လီ​ယမ်​ဓာတ်ငွေ့​ပင် ဖြစ်​ကြောင်း​ကို သိရှိ​ရ​ခြင်း​ဖြစ်​လေ​သည်။ဆာ​ရား​သား​ဖို့​၏ စမ်းသပ်​မှု​ကြောင့်​လျှပ်စစ်​အမ​ဓာတ်​ကို​ဆောင်​သော အီ​လက်​ထ​ရွန်​နှင့် အလားတူ လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ် ကို​ဆောင်​သော မြူ​မှုန်​များ​ရှိ​ရ​မည်​ကို သိရှိ​ခဲ့​ရ​သည်။ အက်​တမ်​တွင် အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့ ပါရှိ​၍ ထို​အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့​သည် အလယ်​၌​ရှိ​သော နျူ​ကလိ​ယပ်ခေါ် ဗဟို​ဝတ်ဆံ​ကို ဝန်းရံ​နေ​ကြ သည်​ဟု သိရှိ​ရ​သည်။ အီ​လက်​ထ​ရွန်​သည် လျှပ်စစ်​အမ​ဓာတ်​ကို ဆောင်​သည်​ဟု သိရှိ​ရ​ပြီး​ဖြစ်​သော​ကြောင့် နျူ​ကလိ​ယပ်​တွင် လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​တို့​စုရုံး​၍ ရှိ​တန်​ရာ​သည်​ဟု ရား​သား​ဖို့​က ဆို​ခဲ့​လေ​သည်။


လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​ကို ဆောင်​သော မြူ​မှုန့်​များ​ကို ပ​ရို​တွန်​ဟု​လည်း မ​ကြာ​ခဏ ခေါ်​ကြ​သည်။ ပ​ရို​တွန်​သည် လျှပ်စစ် အမ​ဓာတ်​ကို​ဆောင်​သော အီ​လက်​ထ​ရွန်​ထက် အဆ​ပေါင်း ၁​၈​၅​ဝ ခန့်​မျှ ပို​၍​လေးလံ​ကြောင်း သိရှိ​ရ​သည်။ ယင်းသို့​ဖြစ် ရကား အက်​တမ်​၏​အလေး​ချိန်​သည် အက်​တမ်​တွင်​ပါရှိ​နေ​သော ပ​ရို​တွန်​၏ အလေး​ချိန်​သာ​ဖြစ်​၍ အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့​၏ အလေး ချိန်​မှာ မ​ပြောပ​လောက်​အောင် နည်း​သ​ဖြင့် ထည့်​သွင်း​စဉ်းစား ရန်​ပင် မ​လို​ချေ။ အက်​တမ်​တို့​၏​ခန္ဓာ​အိမ်​ကို ဆင်ခြင်​ကြည့် သော​အခါ နျူ​ကလိ​ယပ်ခေါ် လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​ကို​ဆောင်​သော ဗဟို​ဝတ်ဆံ​နှင့် ထို​ဗဟို​ဝတ်ဆံ​ကို လှည့်ပတ်​ကာ​သွား​နေ​သော အီ​လက်​ထ​ရွန်​များ ပါဝင်​နေ​ကြောင်း နောက်ဆုံး​သိရှိ​ရ​လေ​သည်။အာကာသ​တစ်​ခွင်​တွင် ကြယ်၊ ဂြိုဟ်​စ​သည်​တို့​သည် မိမိ​တို့ လှည့်ပတ်​သွား​နေ​သော လမ်းကြောင်း​များ​အတိုင်း နေ​ကို လှည့်လည်​၍ သွား​နေ​ဘိ​သကဲ့သို့ အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့​သည်​လည်း အဆို​ပါ​ဗဟို​ဝတ်ဆံ​ကို လှည့်လည်​ကာ သွား​နေ​ကြ​၏။ တစ် နည်း​အား​ဖြင့်​ဆိုသော် အက်​တမ်​များ​သည် နေ​စကြဝဠာ​နည်းတူ တည်ဆောက်​ထား​သော စကြဝဠာ​အငယ်​စား​ကလေး​များ​ကဲ့သို့​ပင် ဖြစ်​ပေ​သည်။ ပထမ​ကမ္ဘာ​စစ် ပြီး​သွား​ပြီး​နောက် သိပ္ပံ​ပညာ​အရ တိုးတက်​သိရှိ​ရ​သည်မှာ အက်​တမ်​ခန္ဓာ​အိမ်​သည် (၁) လျှပ်စစ် အဖို​ဓာတ်​ကို​ဆောင်​သော​ပ​ရို​တွန်၊ (၂) လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​ကို ဆောင်​သော ပေါ​စီ​ထ​ရွန်၊ (၃) လျှပ်စစ်​အမ​ဓာတ်​ကို​ဆောင် သော အီ​လက်​ထ​ရွန်၊ (၄) လျှပ်စစ်​ဓာတ်​ကင်း​သော နျူ​ထ​ရွန် တို့​ဖြင့် စုပေါင်း​ဖွဲ့​စည်း​ထား​သည်​ဟု သိရှိ​ရ​လေ​သည်။အက်​တမ်​သည် အကြမ်း​အား​ဖြင့် (၁) ပ​ရို​တွန် (၂) အီ​လက်​ထ​ရွန် (၃) နျူ​ထ​ရွန် သုံး​မျိုး​တို့​ဖြင့်​သာ စုပေါင်း ဖွဲ့​စည်း​ထား​သည်​ဟု ဆို​နိုင်​ပေ​သည်။ ပ​ရို​တွန်​နှင့် နျူ​ထ​ရွန်​တို့ သည် အီ​လက်​ထ​ရွန်​ထက် ပိုမို​၍​သိပ်သည်း​၏။ အက်​တမ် အလေး​ချိန်​သည် နျူ​ကလိ​ယပ်ခေါ် ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင် ရှိ​ကြ​သော ပ​ရို​တွန်​နှင့် နျူ​ထ​ရွန်​နှစ်​ရပ်​ပေါင်း အလေး​ချိန်​ဖြစ်​၍ အပြင် ဘက်​တွင် လှည့်လည်​သွား​နေ​သော အီ​လက်​ထ​ရွန်​မှ​မ​ရ​ချေ။

ပုံ​ပမာ-အောက်​ဆီ​ဂျင်​၏ အက်​တမ်​အလေး​ဆ​သည် ၁​၆ ဖြစ်​၍ အက်​တမ်​အမှတ်​သည် ၈ ဖြစ်​၏။ သို့ရာတွင် အထက် ၌​ပြ​ဆို​ခဲ့​သည့်​အတိုင်း အက်​တမ်​၏ အလေး​ဆ ဆို​သည်မှာ အက် တမ်​၏​ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင်​ပါရှိ​သော ပ​ရို​တွန်​နှင့် နျူ​ထ​ရွန်​တို့​၏ နှစ်​ရပ်​ပေါင်း​အလေး​ဆ​သာ ဖြစ်​ပြီး​လျှင် အက်​တမ်​အမှတ်​သည် ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင်​ရှိ​သော ပ​ရို​တွန်​၏ အရေအတွက်​ကို​ဆိုလို​သည်။ ယင်းသို့​ဖြစ်​ရကား အောက်​ဆီ​ဂျင် ၏ အက်​တမ်​အမှတ်​သည် ၈ ဖြစ်​သော​ကြောင့်​ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင် ပ​ရို​တွန် ရှစ်​ခု​ရှိ​ရ​မည်​ဖြစ်​၏။ထို့​ပြင် အောက်​ဆီ​ဂျင် အလေး​ဆ သည် ၁​၆ ဖြစ်​သော​ကြောင့် ပ​ရို​တွန်​ရှစ်​ခု​နှင့် နျူ​ထ​ရွန်​ရှစ်​ခု တို့​သည် ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင် ရှိ​ရ မည်​ဖြစ်​၏။ ဟီ​လီ​ယမ်​၏ အက်​တမ်​အလေး​ဆ​သည် ၄ ဖြစ်​၍ အက်​တမ်​အမှတ်​သည် ၂ ဖြစ်​ကြောင်း သိ​ခဲ့​ရ​ပြီ။ ဟီ​လီ​ယမ် အက်​တမ်​အမှတ်​သည် ၂ ဖြစ်​သော​ကြောင့် ဟီ​လီ​ယမ်​အက်​တမ် ၏ နျူ​ကလိ​ယပ်​တွင် ပ​ရို​တွန်​နှစ်​ခု​ရှိ​၍ နျူ​ထ​ရွန်​နှစ်​ခု​ရှိ​ရ​မည် ဖြစ်​၏။ ထို့​ကြောင့် ဟီ​လီ​ယမ် အက်​တမ်​အလေး​ဆ​သည် လေး ဖြစ်​၏။ ဤ​ကဲ့သို့ ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင်​ရှိ​သော ပ​ရို​တွန်​အရေ အတွက်​ကို​လိုက်​၍ အက်​တမ်​အမှတ်​ဖြစ်​သော​ကြောင့် အောက်​ဆီ​ဂျင် အက်​တမ် အမှတ်​သည် ၈ ဖြစ်​၍ ဟီ​လီ​ယမ်​အက်​တမ် အမှတ်​သည် ၂ ဖြစ်​၏။ ဓာတု​ဒြဗ်​စင်​ထဲ​တွင် အလေး​ဆုံး​ဖြစ်​၍ အက်​တမ်​အမှတ် ၉​၂ ဖြစ်​သော ယူ​ရေ​နီ​ယမ်​အက်​တမ်​တွင် ပ​ရို​တွန် ၉​၂ ခု ရှိ​၏။အက်​တမ်​ခန္ဓာ​အိမ် တစ်​ခု​တွင် ပ​ရို​တွန်​တစ်​ခု​ရှိ​တိုင်း အီ​လက်​ထ​ရွန်​လည်း တစ်​ခု အစဉ်​ရှိ​စ​မြဲ​ဖြစ်​သည်။ ပ​ရို​တွန်​နှစ်​ခု​ရှိ​လျှင် အီ​လက်​ထ​ရွန်​နှစ်​ခု​ရှိ​ရ​၏။ ပ​ရို​တွန်​ရှစ်​ခု​ရှိ​သော အောက်​ဆီ​ဂျင်​အက်​တမ်​တွင် အီ​လက်​ထ​ရွန်​ရှစ်​ခု​ရှိ​ရ​၏။ ပ​ရို​တွန် ၉​၂ ခု​ရှိ​သော ယူ​ရေ​နီ​ယမ်​အက်​တမ်​တွင်​လည်း အီ​လက်​ထ​ရွန် ၉​၂ ခု ရှိ​ရ​၏။ ပ​ရို​တွန်​အရေအတွက်​ရှိ​သ​မျှ အီ​လက်​ထ​ရွန် အရေအတွက် ရှိ​ရ​ခြင်း​အကြောင်း​မှာ အက်​တမ်​၌ လျှပ်စစ်​ဓာတ်​မျှတ​မှု​ရှိ​စေ​ရန်​အတွက် ဖြစ်​လေ​သည်။


အကယ်၍ အက်​တမ်​တစ်​ခု​တွင် ပ​ရို​တွန်​အရေအတွက် က​များ​နေ​၍ အီ​လက်​ထ​ရွန် အရေအတွက်​က နည်း​နေ​အံ့၊ ထို အခါ လျှပ်စစ်​အဖို​ဓာတ်​က တစ်ဖက်​သတ်​များ​နေ​သည့်​အတွက် မျှတ​မှု​ရှိ​လိမ့်​မည် မဟုတ်​ချေ။ ထို့​အတူ အီ​လက်​ထ​ရွန်​အရေ အတွက်​က​များ​၍ ပ​ရို​တွန်​အရေအတွက်​က နည်း​နေ​လျှင်​လည်း ထို​အက်​တမ်​တွင် လျှပ်စစ်​ဓာတ်​မျှတ​မှု ရှိ​လိမ့်​မည်​မဟုတ်​ချေ။ ထို့​ကြောင့် အက်​တမ်​ခန္ဓာ​အိမ်​တွင် မျှတ​မှု ရှိ​ရန်​အတွက် ပ​ရို တွန်​အရေအတွက်​ရှိ​သ​မျှ အီ​လက်​ထ​ရွန်​အရေအတွက်​သည်​လည်း အညီအမျှ​ရှိ​ရ​မည် ဖြစ်​လေ​သည်။


အက်​တမ်​တစ်​ခု​၏ ခန္ဓာ​အိမ်​ကို ခြုံ​၍​ဆန်း​စစ်​ကြည့် လျှင် အောက်​ပါ​အချက်အလက်​များ​ကို တွေ့​ရှိ​ရ​၏။ (၁) နျူ ကလိ​ယပ်ခေါ် ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင် ပ​ရို​တွန်​နှင့် နျူ​ထ​ရွန်​တို့​ရှိ​ကြ သည်။ (၂) အက်​တမ်​အမှတ်​သည် ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင်​ရှိ​သော ပ​ရို​တွန်​၏​အရေအတွက်​ဖြစ်​သည်။ (၃) အက်​တမ်​အလေး​ဆ သည် ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင်​ရှိ​သော ပ​ရို​တွန်​နှင့်​နျူ​ထ​ရွန်​အရေအတွက် နှစ်​ရပ်​ပေါင်း​အလေး​ဆ​ပင် ဖြစ်​သည်။ (၄) ဗဟို​ဝတ်ဆံ​တွင်​ရှိ သော ပ​ရို​တွန်​အရေအတွက်​နှင့် ဗဟို​ဝတ်ဆံ​ကို လှည့်လည်​သွား နေ​သော အီ​လက်​ထ​ရွန်​တို့​၏ အရေအတွက်​သည် ညီတူ​ညီမျှ​ရှိ ကြ​သည်။


သွန်​မ​ဆင်​သည် နီ​ယွန်​ရောင်ခြည်​တန်း​ကို သံ​လိုက်​နယ် အတွင်း လွှတ်​ကြည့်​သော​အခါ​တွင် ထို​ရောင်ခြည်​သည် တ​ညီ တ​ညွတ်​တည်း ယိမ်းယိုင်​မ​သွား​သည်​ကို တွေ့​ရာ​မှ နီ​ယွန်​အက် တမ်​များ​ရှိ ဒြဗ်​ထု​သည် တစ်​ခု​နှင့်​တစ်​ခု မ​တူ​ခြင်း​ကြောင့်​သာ ဤ​ကဲ့သို့​ဖြစ်​ရ​သည်​ဟု ယူဆ​ပြီး​လျှင် အခြား​ဒြဗ်​စင်​များ​ကို စမ်း သပ်​ကြည့်​ရာ​တွင် သူ​ယူဆ​သည့်​အတိုင်း အက်​တမ်​များ​ရှိ ဒြဗ်​ထု သည် မ​တူ​ကြ​သည်​ကို တွေ့​ခဲ့​လေ​သည်။ ထို​ကဲ့သို့​သော အက် တမ်​မျိုး​ကို အိုင်ဆိုတုပ်ဟုခေါ်​သည်။

ထို​အိုင်​ဆို​တုပ်​ဟူ​သော စကားလုံး​၏​အဓိပ္ပာယ်​မှာ ဒြဗ် စင်​တစ်​ခု​ရှိ အက်​တမ်​အချို့​သည် အခြား​အက်​တမ်​များ​နှင့် ဓာတ် နှင့် ရုပ်​ဂုဏ်​သတ္တိ​များ​တွင် တူညီ​ကြသော်​လည်း အက်​တမ်​ဒြဗ် ထု​ရှိ​ရာ​တွင်​မူ မ​တူညီ​ကြ​ဟု ဆိုလို​သည်။[၁]

အက်​တမ်​ပုံစံ​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ဘီ​စီ(၄​၆​၀) ဂ​ရိ အတွေးခေါ် ပညာ​ရှင် ဒီမိုခရိတပ် (Democritus) က အဆို​ပြု​ခဲ့ ဘူး​ပါ​သည်။ သင်​သည် အရာ​ဝတ္ထု​တ​ခု​ကို တ​ဝက်​တိတိ ခွဲစိတ်​လိုက်​ပါ ။ ထို့နောက် ကျန်​နေ​သော အပိုင်း​၏ တ​ဝက်​ကို ထပ်မံ ခွဲစိတ်​ပါ။ ထို​ကဲ့​သို ကြိမ်ဖန်​များ​စွာ ခွဲစိတ်​လိုက်​ပြီးနောက် ထပ်မံ ခွဲစိတ်​၍ မ​ရ​သော နောက်ဆုံး ကျန်​နေ​သည့် အခြေ​ခံ​အမှုန်​ကို အက်​တမ်​ဟု ဒီ​မို​ခ​ရိ​တပ်​က အဆို​ပြု​ခဲ့​သည်။ ဒီ​မို​ခ​ရိ​တက်​၏ အက်​တမ် ဖွင့်​ဆို​ချက်​ကို အတွေးခေါ်​ပညာ​ရှင်​ကြီး ပလေတို နှင့် သူ​၏​တပည့် အရစ္စတိုတယ် တို့​က စိတ်ဝင်စား​ခြင်း မ​ရှိ​ခဲ့​ကြ။ အကြောင်း​မှာ လူ​တို့​အတွက် အကျိုး​မ​ရှိ​ဟု ယူဆ​ခဲ့​သော​ကြောင့် ဖြစ်​ပါ​သည်။ အတွေးခေါ်ပညာ​ရှင်များ​နှင့် ပညာရှိ ကဝိ​အကျော်​အမော် တို့ က​လည်း အက်​တမ်​ကို လျစ်လျူ ရှု​ခဲ့​ကြ​ရာ နှစ်​ပေါင်း (၂​၀⁠၀​၀) နှစ်​ထောင်ကျော် ကြာ​ခဲ့​လေ​သည်။

၁၈ ​ရာ​စု အစော​ပိုင်း ရောက်​သော​အခါ ဒြပ်​ဝထ္ထု​များ​၏ ဖြစ်ပေါ် ဖွဲ့​စည်း​ပုံ​ကို ပြန်လည် စိတ်ဝင်စား​လာ ကြ​သည်။ ပထမ​ဦး​ဆုံး အင်္ဂလိပ် ဓာတုဗေဒ ပညာ​ရှင် ဂျွန်ဒါတန် (John. Dalton )က ဓာတုဗေဒ စမ်းသပ်​ရင်း အက်​တမ်​၏ အဓိပ္ပါယ်​ကို ဖွင့်​ဆို​ခဲ့သည်။ ဒြပ်​ဝထ္ထု​များသည် အလွန်​သေး​ငယ်​သော အက်​တမ်​များ​ဖြင့် ဖွဲ​စည်း တည်​ရှိ​နေ​ကြောင်း၊ ၎င်း အက်​တမ်​များ​သည် ဂုဏ်​သတ္တိ​အား​ဖြင့် တူ​ချင်​လည်း​တူ​မည်။ မ​တူ​ဘဲလည်း ဖြစ်​နိုင်​သည် ။ အက်​တမ်​များ အချိုး​ကျ ပါဝင်​လျက်​ရှိ​သည်​ဟု အဆို​ပြု​ခဲ့​ပါ​သည် ။ သို့သော် အက်​တမ် တ​ခု​စီ​၏ ဖွဲ့​စည်း​ပုံ​ကိုတော့ မ​သိ​ခဲ့​ပေ။

သွန်​မ​ဆင်​၏​အက်​တမ်​ပုံစံ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

၁​၈​၉​၇​တွင် အင်္ဂလိပ် ရှု​ပ​ဗေဒ ပညာ​ရှင် သွန်မဆင် (J.J. Thomson) က အက်​တမ် အတွင်း​ရှိ (Electron) အီ​လက်​ထ​ရွန် ဟုခေါ်​သော (ဓာတ်​မ)ဆောင်​သည့် အမှုန် ကို ရှာဖွေ တွေ့​ရှိ​ခဲ့​သည် ။ ၎င်း​တွေ့​ရှိ​မှု​ကို အခြေ​ခံ​၍ ပထမ​ဆုံး (Atomic Model) အက်​တမ်​ပုံစံ ကို ( ၁​၉​၀​၄ )တွင် အဆို​ပြု တင်ပြ​နိုင်​ခဲ့​သည် ။ သွန်​မ​ဆင်​၏ Atomic Model သည် ဓာတ်​ဖို ဆောင်​သော စက်​လုံး​ပုံ အက်​တမ် (atom)ထဲ​တွင် ဓာတ်​မ​ဆောင်​သော အီ​လက်​ထ​ရွန်​များ ပါဝင် ပျံ့နှံ့​နေ​သည်။ ဥပမာ--ကိတ်​မုန့်​ထဲ​တွင် ပါဝင်​သော စပျစ်သီး​ခြောက် များ​ကဲ့ သို့ ပျံ့​နှံ လျက်​ရှိ​သည် ။

ရူ​သာ​ဖို့ဒ်​၏ အက်​တမ်​ပုံစံ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

၁​၉​၀​၉ တွင် န​ယူး​ဇီ​လန်​နိုင်ငံသား ရှု​ပ​ဗေဒ​ပညာ​ရှင် အန်းနက်ရူသာဖို့ဒ်(Ernest Rutherford ) က သတ္တု​ပြား​တ​ခု​ကို (Alpha Particle) အယ်​ဖာ အမှုန်​ဖြင့်​ပစ်​ပေါက် စမ်းသပ်​ရာ​တွင် အယ်​ဖာ​လမ်းကြောင်း သွေ​ဖီ​သွား​ကြောင်း တွေ့​ရ​သည် ။ အယ်​ဖာ အမှုန်​သည် ဓာတ်​ဖို ဖြစ်​၍ ၎င်း တို့​ကို တွန်း​ကန် သွေ​ဖီ စေ​နိုင်​ခြင်း မှာ ဓာတ်​ဖို အချင်းချင်း​သာ ဖြစ်​နိုင်​ပေ​သည် ။ ထို့​ကြောင့် ဓာတ်​ဖို​များ က အက်​တမ်​၏ အလည်​ဗဟို​တွင် ဝတ်ဆံ ကဲ့သို့ တည်​ရှိ​နေ သော​ကြောင့် န​ယူ​ကလိ​ယ (nucleus) ဟု အဓိပ္ပါယ် သတ်​မှတ် လိုက်​သည်။ န​ယူ​က​လီ​ယ ကို ရှာဖွေ တွေ့​ရှိ ပြီး​နောက် သွန်​မ​ဆမ်​၏ မှားယွင်း​သော အက်​တမ်​ပုံစံ (Atomic Model) ကို ပြင်ဆင်​၍ အက်​တမ် ပုံစံ​သစ်​ကို အဆို​ပြု တင်ပြ​ခဲ့​သည် ။ အက်​တမ်​တ​ခု​၏ အလည်​ဗဟို​တွင် ဓာတ်​ဖို​ဆောင်​သော န​ယူ​ကလိ​ယ (nucleus) တည်​ရှိ ပြီး ဓာတ်​မ-အီ​လက်​ထ​ရွန် များ​က ဝန်းရံ​လျက် ရှိ​နိုင်​သည်။ ထို့​ပြင် အီ​လက်​ထ​ရွန် များ​က ဝန်းရံ​လျက် န​ယူ​ကလိ​ယ ကို လှည့်ပတ်​နေ​ကြ​သည်။

ဘိုးလ်​၏ အက်​တမ်​ပုံစံ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ရူ​သာ​ဖို့ဒ်(Rutherford ) ၏ အက်​တမ် ကို သိပ္ပံ ပညာ​ရှင်​များ​က လေ့​လာ သုံးသပ် ကြည့်​ရာ​တွင် မှားယွင်း နေ​ကြောင်း တွေ့​ရ​ပြန်​သည် ။ အကြောင်း​မှာ အီ​လ​ထ​ရွန် များ​က န​ယူ​ကလိ​ယ​ကို လှည့်ပတ်​ရာ​တွင် စက်ဝိုင်း​ပုံ လမ်းကြောင်း ကဲ့သို့ ဖြစ်​နိုင်​ပေ​သည် ။ သို့သော် လျှပ်စစ် သီ​အို​ရီ အရ ဓာတ်​ဖို-န​ယူ​ကလိ​ယ​က ဓာတ်​မ-အီ​လ​ထ​ရွန်​ကို ဆွဲ​ငင်​မည် ဖြစ်​သော​ကြောင့် စက်ဝိုင်း​ပုံ လမ်းကြောင်း​မှာ တသ​မှတ်​တည်း မဟုတ်​တော့​ဘဲ ခရုပတ်​ပုံ လမ်းကြောင်း ဖြင့်​သာ လှည့်ပတ် ပေ​တော့​မည် ။ နောက်ဆုံး​တွင် န​ယူ​ကလိ​ယ ဆီ​သို့ ရောက်​ရှိ​ကာ ကွယ်ပျောက် ပျက်စီး သွား​ပေ​လိမ့်​မည် ။ ထို​အခါ အက်​တမ်​လည်း မ​ရှိ​တော့ ၊ ဒြပ်​ဝထ္ထု​များ​လည်း ပျက်စီး​သွား​ပေ​လိမ့်​မည်။ ၁​၉​၁​၃​တွင် (Atomic Model) အက်​တမ်​ပုံစံ​၏ မှားယွင်း​မှု ပြသ​နာ​များ​ကို (Rutherford Atomic Model) အခြေ​ခံ​၍ ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင် တင်ပြ​လိုက်သူ​မှာ ဒိန်း​မတ်​နိုင်ငံသား နီဘိုးလ်( Neils Bohr) ဖြစ်​သည် ။သူ​၏ အက်​တမ်​ပုံစံ​ကို ယနေ့​အထိ ယေဘုယျ​အား ဖြင့် သုံးစွဲ နေ​ကြ​ဆဲ ဖြစ်​သည်။ အက်​တမ်​၏ အလယ်​ဗဟို​ရှိ န​ယူ​ကလိ​ယ​ကို အီ​လ​ထ​ရွန်​များ​က လှည့်ပတ်​ရာ​တွင် ခရုပတ်​ပုံ လမ်းကြောင်း မ​ဖြစ်​နိုင်။ သတ်​မှတ်ထား​သော လမ်းကြောင်း အတိုင်း​သာ ရှိ​နေ​ရ​မည်။ စွမ်း​အင်​မြင့် ပတ်​လမ်း​မှ နိမ့်​သော ပတ်​လမ်း​သို့ အီ​လက်​ထွန်​က ကူးပြောင်း​သွာ​လျင် စွမ်​အင်(Energy) ထုတ်​လွတ် မည်။ ပြင်​ပ​မှ လုံလောက်​သော စွမ်း​အင် ရ​ရှိ​လျင်​လည်း မူလ ပတ်​လမ်း​မှ စွမ်း​အင် ပို​မြင့်​သော ပတ်​လမ်း​သို့ ကူးပြောင်း​နိုင်​သည် ။ သို့သော် ပတ်​လမ်း​တ​ခု​စီ​တွင် အီ​လ​ထ​ရွန် တ​လုံး​သာ ရှိ​ရ​မည် ဟု ပြောင်း လဲ ပြင်ဆင် သတ်​မှတ်​လိုက်​လေ​သည် ။

ဖွဲ့​စည်း​ပုံ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

၁​၉​၂​ဝ​တွင် ရူ​သာ​ဖို့ဒ်​သည် အက်​တမ် ၏ ဝတ်ဆံ(သို့) န​ယူ​ကလိ​ယ အတွင်း​ရှိ ဓာတ်​ဖို​ဆောင်​သော ပ​ရို​တွန် (proton) ကို တွေ့​ရှိ​ခဲ့ လေ​သည်။ သာ​မာန်​အား​ဖြင့် အက်​တမ် တ​လုံး​သည် လျှပ်စစ်​ဓာတ် ပျက်​ပြယ် နေ​ရ​မည် ။ ထို့​ကြောင့် ဝန်​ရံ​လျက်​ရှိ​သော ဓာတ်​မ-အီ​လက်​ထ​ရွန် နှင့် တူညီ​သည့် ဓာတ်​ဖို​များ န​ယူ​ကလိ​ယ အတွင်း​ရှိ​နေ​ရ​မည်။ ထို​ကဲ့သို့ တူညီ​နိုင်​ရန် အီ​လက်​ထ​ရွန် နှင့် ပ​ရို​တွန် အရေအတွက် လည်း တူညီ​နေ​ရ​မည်။ အီ​လက်​ထ​ရွန် နှင့် ပ​ရို​တွန် တို့​သည် ဆန့်ကျင်ဘက် လျှပ်စစ်​ဓာတ်​များ တူညီ​ကြသော်​လည်း ဒြပ်​ထု​အား​ဖြင့် နှိုင်း​ယှဉ်သော် ပ​ရို​တွန် တ​လုံး​သည် အီ​လက်​ထ​ရွန် အလုံး​ပေါင်း (၁​၈​၄​၀) နီးပါး​ခန့် ရှိ​သည်။ န​ယူ​ကလိ​ယ ထဲ​တွင် ဓာတ်​ဖို-ပ​ရို​တွန် များ ရှိ​နေ​သော​ကြောင့် ပ​ရို​တွန် အားလုံး​ပေါင်း ၏ ဒြပ်​ထု​သည် န​ယူ​ကလိ​ယ​၏ ဒြပ်​ထု​နှင့် တူညီ​နေ​ရ​မည် ဟု ယူဆ​နိုင်​သည် ။ သို့သော် ရူ​သာ​ဖို့ဒ်​က လက်တွေ့ တိုင်းတာ​ကြည့်​ရာ န​ယူ​ကလိ​ယ​၏ ဒြပ်​ထု​သည် ပ​ရို​တွန် အားလုံး​ပေါင်း​၏ ဒြပ်​ထု​ထက် နှစ်​ဆ​ခန့် ကြီး​လေး နေ​ကြောင်း တွေ့​ရ​ပြန်​သည်။ လျှပ်စစ် သီ​အို​ရီ​အရ ကိုက်​ညီသော်​လည်း အမည်​မ​သိ​သော အမှုန်​များ​သည် န​ယူ​ကလိ​ယ အတွင်း ရှိ​နေ​ကြောင်း သိ​လာ​ရ​သည်။ ၎င်း​အမှုန်​များ​သည် ဓာတ်​မ-ဓာတ်​ဖို မ​ရှိ​သော​ကြောင့် ဓာတ်​မဲ့​ပ​ရို​တွန်(neutral proton) ဟု သတ်​မှတ်​ခဲ့ သည်။ လျှပ်စစ်​ဓာတ် မ​ရှိ​သော​ကြောင့် စမ်းသပ် ကြည့်​ရှု​ရန် ခက်ခဲ နေ​သော ပုစ္ဆာ​တ​ပုဒ် ဖြစ်​ခဲ့​ရ​လေ​သည် ဓာတ်​မဲ့ ပ​ရို​တွန် ကို သေချာ​တိ​ကျ​စွာ မ​ရှင်း​ပြ​နိုင်​ခဲ့သော်​လည်း န​ယူ​က​လီ​ယ အတွင်း ရှိ​နေ​ကြောင်း​ကို ဟော​ကိန်း​ထုတ်​နိုင်​ခဲ့ သည်။

၁​၉​၃​၂ ရောက်​သော​အခါ အင်္ဂလိပ် ရူပဗေဒ​ပညာ​ရှင် ဂျိမ်းစ် ချက်ဝစ်(James Chadwick)သည် န​ယူ​ကလိ​ယ အတွင်း​ရှိ ဓာတ်​မဲ့​ပ​ရို​တွန်​ဟု ယူဆ​ခဲ့​သော အမှုန်​ကို လက်တွေ့​စမ်းသပ် တင်ပြ​နိုင်​ခဲ့​သည်။ ၎င်း​ကို န​ယူ​ထ​ရွန် (neutron) ဟု အမည်ပေး​လိုက် သည်။ န​ယူ​ထ​ရွန် သည် လျှပ်စစ်​ဓာတ် မ​ရှိ​ဘဲ ဒြပ်​ထု​အား​ဖြင့် ပ​ရို​တွန် နှင့်​တူညီ သည်​ဟု ယျေ​ဘု​ယ​အား​ဖြင့် သတ်​မှတ်​နိုင်​သည် ။ န​ယူ​ကလိ​ယ ထဲ​တွင် န​ယူ​ထ​ရွန် အရေ အတွက် ပို​များ​လေ​လေ အက်​တမ်​၏ အလေး​ချိန် ပို​လေး လေ​လေ ဖြစ်​သည်။ အက်​တမ် တ​ခု​၏ ဖွဲ့​စည်း​ပုံ​ကို (Classical Physics) ရှေးရိုးရူပဗေဒ နည်း​အရ ဆိုသော် အခြေ​ခံ အမှုန် သုံး​မျိုး​ဖြင့် ဖွဲ့​စည်း​ထား​ကြောင်း တွေ့​ရ​သည်။ အီ​လက်​ထ​ရွန် ၊ ပ​ရို​တွန် ၊ န​ယူ​ထ​ရွန် တို့​ဖြစ်​သည် ။ အက်​တမ်​တ​လုံး​၏ အရွယ် အစား ကို​လည်း လွယ်ကူ​စွာ တင်ပြ​ပါ​ဦး​မည် ။ ထုထည် (၁)ကု​ဗ​စင်​တီ​မီ​တာ ရှိ​သော (အံ​စာ​တုံး​ခန့်) ကု​ဗ​တုံး တ​ခု​ကို ယူ​ပါ။ ထို့နောက် ၎င်း​ကို တ​ဝက်​စီ​အကြိမ်ကြိမ် ခွဲ​စိပ်​ပါ ။ ထို​ကဲ့သို့ ခွဲစိတ်​ရာ​တွင် အစိတ် အပိုင်း​ပေါင်း (သို့မဟုတ်) အမှုန်​ပေါင်း ကို​ရေတွက်​ကြည့်​လျင် (စုစုပေါင်း​အမှုန်) ကုဋေ​တစ်​ထောင်​၏ နှစ်​ထပ်​ကိန်း ရအောင် ခွဲစိတ်​ရ​မည် ။ ၎င်း​ခွဲစိတ်​ပြီး​သော အမှုန်​များ​ထဲ​မှ တ​ခု​သော အမှုန်​ငယ် လေး​သည် အက်​တမ် (Atom) တစ်​လုံး ဖြစ်​ပါ​သည် ။ သိပ္ပံ​နည်းကျ သင်္ချာ​ဆိုင်​ရာ ပုံသေ​နည်း​ဖြင့် တိ​ကျ​စွာ ဖေါ်​ပြ​ရ​လျှင် (N=ρNa/M) ။ N=၁​ကု​ဗ​စင်​တီ​တွင် ရ​ရှိ​မည့်​အက်​တမ်​ပေါင်း ၊ρ = ၁​စင်​တီ-ကု​ဗ​တုံး​၏ သိပ်သည်းဆ ၊M= အက်​တမ်​၏ န​ယူ​ကလိ​ယ​တန်ဖိုး(mass number) ၊Na= အက်ဗိုဂါးဒိုကိန်းသေ တန်ဖိုး(Avogadro’s number)= (6.02x1023) ဖြစ်​သည်။

ကိုး​ကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. မြန်​မာ့​စွယ်စုံ​ကျမ်း၊ အတွဲ(၁​၅)