အက်စပါရန်တို

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​

အက်​စ​ပါ​ရန်​တို[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ကမ္ဘာ​သူ ကမ္ဘာ​သား​အချင်းချင်း​တို့​ပြောဆို​ရေးသား ဆက်​သွယ်​ကြ​သော ကိစ္စ​၌ အားလုံး​နား လည်​လေ​အောင် ကြံဆ​တီထွင်​သော ကမ္ဘာ​သုံး​စကား (ဝါ) ကမ္ဘာ​သုံး​စာ​ကို ဆေး​ပညာ​နှင့် ဘာသာ ဗေဒ​ပညာ​ရပ်​နှစ်​ခု စလုံး​ကို နိုင်နင်း​စွာ တတ်​ကျွမ်း​သော ရု​ရှ​အမျိုးသား လု​ဒွစ် ဇာ​မင်​နော့ (၁​၈​၉​၅-၁​၉​၁​၇) က တီထွင်​သည်။ တီထွင်​ရာ​၌ ထား​ရှိ​သော အာ​သီ​သ​မှာ ကမ္ဘာ​သူ ကမ္ဘာ​သား​အချင်းချင်း စကား​တစ်​မျိုး​တည်း၊ စာ တစ်​မျိုး​တည်း​နှင့် ပြောဆို​ရေးသား ဆက်ဆံ​လျှင် မျိုး​ရိုး​ဇာတိ​ကွဲပြား​ခြား​နားသည်​ကို အကြောင်းပြု ၍ပေါ်​ပေါက် သော အာဃာတ တရား​များ​ပပျောက်​၍ ငြိမ်း ချမ်း​ရေး ရ​ကြ​ပါ​စေ​ဟူ​သော အာ​သီ​သ​ဖြစ်​သည်။

နိုင်ငံ​အချင်းချင်း​ဆက်ဆံ​ရာ​၌ နာ​လည်း​စေ​ရန်​ရည်​ရွယ်​၍ နိုင်ငံ တကာ​သုံး ဘာသာ​စကား​တစ်​ခု​တည်း ကို ကြံဆ​ခဲ့​သည်မှာ ခရစ်​နှစ်​ရာ​စု​ခေတ် ဂ​ရိ​ဒ​ဿ​နိ​က​ပညာ​ရှင် ဂါ​လင်​နှင့် ဆို​က ရေး​တီး​တို့ လက်ထက်​က​ပင် စတင်​သည်​ဟု​ဆို​ကြ​သည်။ ၁​၂ ရာ​စု​ခေတ်​၌​လည်း တျူ​တန်​နစ်​အနွယ် မင်းညီမင်းသား​တို့​သည် တစ်​ကမ္ဘာ​လုံး က သုံးစွဲ​နိုင်​သော​ဘာသာ​စကား​ကို ကြံဆ​ကြ သည်။ ဥ​ရော​ပ​နိုင်ငံ​တွင် စွယ်စုံ​ကျ​မး​်​ကို ရှေးဦးစွာ ပြုစု​ခဲ့ သော ဒေး​ကတ်​သည်​လည်း ဤသို့​ကြံစည်​ဖူး​သည်​ဟု ဆို သည်။ ပြင်​သစ်​စာပေ​ပညာ​ရှင် ဗော်​လ​တဲ​ယား​သည်​လည်း ကမ္ဘာ​သုံး ဘာသာ​စကား​တီထွင်​ရန် လုံ့လထုတ်​ခဲ့​သည်။

ဂျာမန်​ဒ​ဿ​နိ​က ဗေဒ​ပညာ​ရှင် အီ​မန်​နျူ​ယယ်​ကန့် (၁​၇​၂​၄ -၁​၈​၀​၄) က​လည်း ယင်း​ကဲ့သို့ ကြံဆ​တီထွင်​သော​အရာ တို့​ကို ထောက်ခံ​အားပေး​သည်။

၁​၉ ရာ​စု​နှစ်​တွင် ခရစ်​ယန် ဘုန်တော်​ကြီး​တစ်​ဦး​ဖြစ်​သော ဖား​သား​ရှက်​ယာ​သည် ဗို​လာ​ပွစ်​အမည်​ရှိ သော​ကမ္ဘာ​သုံး ဘာသာ​ကို တီထွင်​သည်။ သို့ရာတွင် ယင်း​တီထွင်​မှု​မှာ ရှုပ်​ထွေး​ခဲယဉ်း​လှ​သော​ကြောင့်​မ​အောင် မြင့်​ခဲ့​ချေ။

၁​၈⁠၈​၇ ခု​နှစ်​တွင် ဇာ​မင်​နော့​သည် ဒေါက်​တာ​အက်​စ​ပါ​ရန် တို ဟူ​သော နာမည်​ဝှက်​ဖြင့် နိုင်ငံ​တကာ သုံး ဘာသာ စကား​အမည်​ရှိ​သော စာ​တမ်း​တစ်​စောင်​ကို ရေးသား ထုတ်​ဝေ​သည်။ မ​ကြာ​မီ ယင်း​ကမ္ဘာ​သုံး ဘာသာ​စကား သည် ရု​ရှ​နိုင်ငံ၊ ဂျာမနီ​နိုင်ငံ​နှင့် အမေ​ရိ​ကန်​ပြည်ထောင်​စု တို့​တွင် ခေတ်​စား​လာ​သည်။ ဒေါက်​တာ အက်​စ​ပါ​ရန်​တို ဟူ​သော အမည်​ကို စွဲ​၍​လည်း ယင်း​ဘာသာ​စကား​ကို အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​ဟူ၍ အများ​က ခေါ် ဝေါ် သမုတ်​ကြ လေ​သည်။

၁​၉​၅​၂ ခု​နှစ်​တွင် အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​ဘာသာ​ကို သုံးစွဲ​ကြ​သူ​တို့ ၏ ဦးရေ​သည် နိုင်ငံ​ပေါင်း ၃​၂ နိုင်ငံ​၌ ၂​၈​၀​ယ​ဝ​၀​ဝ ခန့် ရှိ​သည်​ဟု ခန့်​မှန်း​သည်။ ၁​၉​၆​၀ ပြည့်​နှစ်​သို့​ရောက်သော် ယင်း​လူ​ဦးရေ​မှာ ၅​၀​ဝ​ယ​ဝ​၀​ဝ အထိ​တိုး​သည်။ အက်​စ​ပါ​ရန်​တို ဘာသာ​စကား​သည် ရေးသား ပြောဆို​ရာ​၌›င်း၊ သံကြိုးရိုက် ရာ​၌›င်း လွန်စွာ လွယ်ကူ​သည်။ ထို့​ကြောင့် ကုန်စည်​ကူး သန်း ရောင်းဝယ်​ရေး​ဆိုင်​ရာ အစည်းအဝေး​ကြီး​များ​၌ ယင်း ဘာသာ​စ ကား​ကို သုံး​လေ့​သုံး​ထ ပြု​ကြ​သည်။ ထို​ဘာသာ စကား​ဖြင့် အသံ​လွှင့်​သည်မှာ​လည်း အောင်မြင်​သည်။

ဒုတိယ ကမ္ဘာ​စစ်​ပြီး​သည့်​နောက်​ပိုင်း​တွင် အသံ​လွှင့်​ဌာန ပါင်း ၂​၀ တို့​က ယင်း​ဘာသာ​ဖြင့် အသံ​လွှင့်​ကြ​သည်။ ဗြိတိသျှ အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​အသင်း စာ​ကြည့်​တိုက်​၌ အက်​စ​ပါ ရန်​တို ဘာသာ​ဖြင့် ရေးသား​ထား​သော စာအုပ်​စာ​တမ်း​ပေါင်း ၃​၀​ယ​ဝ​၀​ဝ ခန့်​ကို စာရင်းတင်​ထား​သည်။ ယင်း​တို့​တွင် မူရင်း စာပေ​နှင့် ဘာသာ​ပြန်စာ ပေ​တို့ ပါဝင်​ကြ​၏။ သိပ္ပံ​မဂ္ဂဇင်း ခုနစ်​စောင်၊ ရှစ်​စောင်​ခန့်​သည်​လည်း အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​ဘာသာ နှင့်​ပင် ထုတ် ဝေ​သည်။

ကမ္ဘ​သုံး​ဘာသာ​စကား​တို့​ကို တီထွင်​ကြ​သည့် အရာ​၌ အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​သည် အခြား​တီထွင်​ချက်​တို့ ထက် ပို​၍ အောင်မြင်​သည်။ အဘယ်​ကြောင့်​ဆိုသော် တီထွင်​ရာ​၌​သဒ္ဒါ နည်း​တို့​ကို တစ်​သမတ်​တည်း​ဖြစ်​အောင် ရိုး⁠ရိုး​နှင့်​ရှင်း​ရှင်း တီထွင်​နိုင်​ခြင်း​ကြောင့် ဖြစ်​သည်။ ထို့​ပြင် စကား​တို့​၏ အခြေ​ခံ ဖြစ်​သော ဓါတ်​ပစ္စည်း​များ ကို ကြံဆ​ရာ​၌ ဥရောပတိုက်​၌ သုံးစွဲ နေ​ကြ​သော ဘာသာ​ရပ်​ကြီး​များ​မှ ထုတ်​နုတ်​သုံးစွဲ​သ​ဖြင့်​လည်း အများ က ရိမ်​မိ​နားလည်​နိုင်​ကြ​သော သဘော​ရှိ​သည်။

၁​၉​၀​၇ ခု​နှစ်​တွင် ပဲ​ရစ်​မြို့​၌ ယင်း​အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​ကို ပြုပြင်​၍ အီ​ဒို​ဟု ခေါ်ဝေါ်​အပ်​သော ဘာသာ​စ ကား​ကို တီထွင်​ရန် ကြံစည်​ကြ​သည်။ သို့ရာတွင် နောက်​အသစ်​ထပ်မံ​ပြုပြင်​သော အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​ကို အက်​စ ပါ​ရန်​တို​အသစ်​ဟု ခေါ်​ဆို​ပြီး​လျှင် ယင်း​ကို​ပင် ဆက်လက်​သုံးစွဲ​သည်။

ဇာ​ပင်​နော့​ကို ရု​ရှ​အမျိုးသား​ဟု ဆိုသော်​လည်း သူ​၏​မူလ ဇာတိ​မှာ ပို​လန်​နိုင်ငံ​ဖြစ်​သ​ဖြင့် ပို​လန်​လူ မျိုး​တို့​က အက်​စ​ပါ ရန်​တို တီထွင်​သူ​သည် ပို​လန်​အမျိုးသား ဖြစ်​သည်​ဟု မှတ်ယူ ကြ​သည်။ အက်​စ​ပါ​ရန်​တို သည် ပို​လန်​နိုင်ငံ ဝါ​ဆော​မြို့​၌​ပင် ကွယ်​လွန်​သည်။ အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​ကို တီထွင်​၍ စာ​တမ်း​ထုတ် ဝေ​ရာ​၌ စာ ပေ​ပညတ်​ခြင်း ကျပ်တည်း​လှ​သော​ကြောင့် ဇာ​မင် နော့​သည် ပထမ​၌ ရု​ရှ​ဘာသာ​ဖြင့် ရေး​ပြီး​လျှင် နောက်​ပိုင်း မှာ​မှ ပို​လန်​နိုင်ငံ ဘာသာ​စကား​ဖြင့်​ရေး​သည်။ ဒုတိယ​ကမ္ဘာ စစ်​အတွင်း​၌ နာ​ဇီ​တို့​က အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​ဘာသာ ကို နှိပ်ကွပ် ပညတ်​ကြ​သည်။ စစ်​ကြီး​ပြီး​သော​အခါ​မှ​သာ အက်​စ​ပါ​ရန်​တို လှုပ်ရှား​မှု​ကို ပို​လန်​နိုင်ငံ​၌ ပြန်​၍ ဖော်​နိုင်​ကြ​သည်။ ယခု​အခါ ပို​လန်​နိုင်ငံ အက်​စ​ပါ​ရန်​တို​ယူ​နီ​ယံ​သည် ကုလသမဂ္ဂ ယူ​နက် ကို​အဖွဲ့​၏​အတိုင် အပင်​ခံ​ဖြစ်​သော ကမ္ဘာ့​အက်​စ​ပါ​ရန်​တို ယူ​နီ​ယံ​နှင့် ဆက်​သွယ်​ထား​သည်။ [၁]

ကိုး​ကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. စွယ်​စုံ​ကျမ်း​နှစ်​ချုပ်၊ ၁​၉​၇​၈