လျှပ်ပြက်ခြင်း

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အတ္တလန္တာမြို့တွင် လျှပ်ပြက်နေစဉ် ရိုက်ထားသောပုံ
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ယူတားပြည်နယ်တွင် ရိုက်ကူးထားသော ၄ စက္ကန့် ဗွီဒီယို

လျှပ်ပြက်ခြင်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြေင့် ကောင်းကင်တွင်ဝင်းကနဲ လက်ကနဲမြင်ရခြင်းကို လျှပ်စစ်လက်သည်၊ လျှပ်ပြင်သည်ဟုဆိုကြ သည်။ ဤလျှပ်စစ်ဓာတ်စီးသည် တိမ်တိုက် တခုမှတခုသို့ဖြစ်စေ၊ တိမ်တိုက်မှ မြေကြီးသို့ဖြစ်စေ ကူးဖြတ်သွားခြင်းဖြစ်၏။ ရှေးရောမ လူမျိုးတို့ကမိုးခြိမ်းခြင်းနှင့် လျှပ်ပြက်ခြင်းတို့ကို ဂျူပီတာနတ်မင်း၏ လက်နက်များဖြစ်သည်ဟုအယူရှိကြသည်။ သို့သော်ယခုခေတ် သိပ္ပံပညာအရလျှပ်ပြက်ခြင်းသည် အမှန်စင်စစ်ကောင်းကင်တွင်လျှပ် စစ်ဓာတ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို သိကြလေပြီ။ လျှပ်ပြက်သည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်သည်အလွန်အားကြီး။တမိုင်မျှရှည်သော လျှပ်စစ်တခု တွင်ရှိသည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကိုအသုံးပြုနိုင်ခဲ့လျှင် ထိုလျှပ်စစ်ဓာတ် အားဖြင့်ဓာတ်မီးသီးပေါင်း တသန်းမျှကိုပင်ထွန်းနိုင်လောက်အောင် အားကြီးပေသည်။


လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့်ကောင်းကင်တွင် လျှပ်ပြက်သည့်လျှပ်စစ်ဓာတ် တို့တခုနှင့်တခုအဆက်အသွယ်ရှိပုံကို ဗင်ဂျမင်ဖရန်ကလင် ဆိုသူ ကခရစ် ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင်စွန့်လွှတ်စမ်းသပ်ခြင်းဖြင့် ပဋ္ဌမဦးဆုံးပြ သခဲ့လေသည်။ သူသည်လွှတ်ကစားသောစွန်တွင် ကြိုးရှည်ရှည် တပင်တပ်ပြီးနောက်ကြိုးအဆုံး၌သံသော့တချောင်းကိုချည်ထားသည်။ ထို့နောက်သော့ကိုပိုးကြိုးတခုနှင့်ချည်ထားပြန်သည်။ ပိုးကြိုးမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်မလိုက်သော ပစ္စည်းဖြစ်သောကြောင့် အကယ်၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှိခဲ့လျှင်ထိုပိုးကြိုးကိုကိုင်ထားခြင်းဖြင့် စွန်လွှတ် သူအားလျှပ်စစ်ဓာတ်မလိုက်စေရန်ဖြစ်သည်။သူသည်မိုးထစ်ချုန်း နေစဉ်အတွင်းစွန်ကိုလွှတ်တင်လိုက်သည်။ ထို့နောက်တိမ်များစွန် အနီးသို့ရောက်လာကာ သော့အနီးသို့သူ့လက်ချောင်းကပ်ကြည့်ရာ လက်ချောင်းနှင့်သော့အကြားတွင်မီးပွင့်ပြီးလျှင် လက်ချောင်းကို ပြင်းထန်စွာဓာတ်လိုက်သည်ကိုတွေ့ရှိခံစားလိုက်ရသည်။ ထိုအတွင်းမိုးသည်းထန်စွာ ရွာလာရာစိုနေသောစွန်မှာလျှပ်စစ်ဓာတ် အမြောက်အများစီးလာသဖြင့် လေဒင်ဂျာခေါ်လျှပ်စစ်ဓာတ်အိုးထဲ၌ ပင်အချို့အဝက်စုဆောင်းမိသည်ကိုတွေ့ရလေသည်။


အစိုင်အခဲတခုခုကို လျှပ်စစ်ဓာတ်သွင်းလိုက်သည့်အခါလျှပ်စစ်ဓာတ် သည်ထိုအစိုင်အခဲ၏ မျက်နှာပြင်၌သာတည်၏။တိမ်တိုက်တခုတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဝင်နေသောအခါ၌မူ တိမ်တိုက်တခုလုံးမှာပင်လျှပ်စစ်ဓာတ် သည်တည်လျက်ရှိပေသည်။အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်တိမ်တိုက်သည် အလွန်သေးငယ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့်ပြီးသည့်အမှုန့်ကလေးများဖြင့် စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့်တိမ်တိုက်တခု၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်စွမ်းမားသည်အလွန်ကြီးမား၍ ထိုတိ်မ်တိုက်သည် ဆန့်ကျင်ဖက်လျှပ်စစ်ဓာတ်တခုနှင့်တွေ့ဆုံမိသောအခါ အလွန်ကြီး မားသောလျှပ်စစ်မီးပွားကိုလွှတ်နိုင်သည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့်ပြီးသော တိမ်တိုက်နှင့် မြေကြီးအကြားတွင် ရှိသောလေက အင်ဆူလေးတား ခေါ် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကာ ပစ္စည်းကဲ့သို့ပြုမူ၍ဆန့်ကျင်ဖက်လျှပ်စစ်ဓာတ် များကိုတခုနှင့်တခု အပြင်းတိုးဝင်တွေ့ဆုံခြင်းမှကာကွယ်ထားသည်။ သို့ရာတွင်ယင်းသို့ ကာကွယ်ထားရာမှ ဆန့်ကျင်ဖက်လျှပ်စစ်ဓာတ် များသည်မကာကွယ်ထားနိုင်လောက်အောင် အလွန်အမင်းကြီးမား လာသောအခါဓာတ်လိုက်၍ဝင်းကနဲလက်ကနဲ ဖြစ်သွားတော့၏။ ဤကားလျှပ်ပြက်ခြင်းပေတည်း။


တိမ်တိုက်နှင့်မြေကြီးအကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်သောလျှပ်စစ်မီးပွားသည် တခါတရံ တမိုင်ကျော်မျှရှည်လျား၏။ဆန့်ကျင်ဖက် လျှပ်စစ်ဓာတ် ဝင်နေသည့် တိမ်တိုက်များအကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်သော လျှပ်စစ်မီးပွား မူ မိုင်၂ဝ လောက်ထိပင် ရှည်လျားတတ်ပေသည်။ တိမ်တိုက်များ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်သော လျှက်စစ်စွမ်းအင်သည် လေထဲသို့ ရောက် သွားသောကြောင့် မြေပေါ်၌ရှိနေသူတို့အားဘေးဥပဒ်မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ သို့သော်တိမ်တိုက်နှင့် မြေကြီးအကြားတွင် လျှပ်ပြက်ရာ ဖြစ်ပေါ်သော လျှပ်စ်ကြောင့် အသက်သေခြင်း၊ အိမ်မီးလောင်ခြင်းများ ဖြစ်နိုင်လေသည်။ လျှပ်ပြက်သည့်အခါလျှပ်စစ်ဓာတ်သည်မိမိသွားရာလမ်းကြောင်းတွင်ရှိသော လေကို ရုတ်တရက် ပူသွားစေပြီးလျှင်ပတ်ဝန်းကျင်လေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကားထွက်စေသည်။ကားထွက်သောလေက အဝေးတွင်ရှိသေယ လေအားကို ဖိညှစ်ပြန်သည်။ ဤသို့ဖြင့် လေထဲတွင် အလွန်ကြီးမားသောလှိုင်းကိုဖြစ်ပေါ် စေ၍ထိုလေလှိုင်းကြောင့်မိုးခြိမ်းသံဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်လေသည်။ လျှပ်ပြက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်သည် အတိုဆုံးနှင့်အလွယ် ဆုံးလမ်းကိုလိုက်လေ့ရှိသည်။ ထိုကြောင့်အလံတိုင်၊ တောင်ထိပ်၊ ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းထိပ်၊ သစ်ပင်ထိပ်၊အိမ်မိုးစသည်ဖြင့် မြင့်သောနေရာတို့သို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်တတ်၍ ထိုမှတဆင့် မြေကြီးထဲသို့ ဝင်ရောက်သွား လေသည်။ ထိုကြောင့် ဆောက်အအုံများတွင် ထိပ်၌ဖြစ်စေ၊အမိုးပေါ်၌ဖြစ်စေ သံချောင်း၊ကြေးနီချောင်းများကို စိုက်ထူထားပြီးနောက် ယင်းတို့ကို တဖန် ကြေးနန်းကြိုးနှင့်ဆက်၍ မြေကြီးအတွင်း နက်နက်မြှုပ်ထားရလေသည်။ ဤသို့ ကာကွယ်ထားသောအခါ လျှပ်စစ်သည် နန်းကြိုးတလျှောက်မြေကြီး သို့တိုက်ရိုက် ဝင်ရောင်သွားသောကြောင့် အဆောက်အအုံနှင့်တကွ အတွင်းရှိ လူများကိုပါ မည်သို့မျှ ဘေးဥပဒ်မပြုတော့ပေ။ ဤကိရိယာမျိုးကိုမိုးကြိုးလွှဲ ဟုခေါ်သည်။ မိုးကြိုးလွှဲထားနည်းကို ၁၇၅၂ ခုနှစ်မှာပင်ဗင်ဂျမင်ဖရန်ကလင် ကစတင်၍တီထွင်ခဲ့လေသည်။


လျှပ်ပြက်ခြင်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။ တခါတရံလျှပ်စစ်မီးပွားသည် ကွေ့ကောက် သောအလင်းရောင်ကြောင်းကြီးဖြစ်၍ တကြောင်းတည်းမှလည်း သစ်ကိုင်း သစ်ခက်များသဖွယ် ဖြာထွက်သွားတတ်သည်။ တခါတရံတွင်လျှပ်စစ်မီး ကြောင်းကို မမြင်ရပဲ မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းအပေါ်နား ကောင်းကင်၌လင်းထိန် သွားသည်ကိုသာ တွေ့ရသည်။ ထိုအရောင်မှာမိုးကုတ်စက်ဝိုင်းအောက်ဖက် ၌ ပြက်သောလျှပ်စစ်၏ အလင်းရောင်ပင်ဖြစ်သည်။ တခါတရံတွင်မူလောင်မီး ဟုခေါ်သည့် မီးလုံးကြီးမျိုးအဖြစ်ဖြင့် ကောင်းကင်မှ ကျလာ၍ပေါက်ကွဲသွား လေသည်။


အသံသည် လေထဲတွင်တစက္ကန့်လျှင်ပေ ၁ဝဝ ခန့်နှုန်းဖြင့်သွား၍အလင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်သည့်အချိန်မှာပင် မြင်ရလောက်အောင်အသွားနှုန်းလျင်မြန်လှ၏။ ိထိုကြောင့်လျှပ်ပြက်သည်ကိုမြင်ရသည့်အချိန်မှ မိုခြိမ်းသံကို ကြားရသည့် အချိန်အထိ ကြားသောစက္ကန့်အချိန်ပိုင်းကို တစ်၊နှစ်၊သုံး၊လေးဟူ၍ အကြမ်း အားဖြင့်ရေတွက်ထားလျှင် မည်မျှဝေးကွာသောအရပ်၌ လျှပ်ပြက်သည်ကို တွက်ချက်မှန်းဆနိုင်ပေသည်။ပုံပမာ-ငါး စက္ကန့်ကြာသည်ဆိုပါစို့။ထိုအခါ ပေ ၅၅ဝဝ၊ သို့မဟုတ်တမိုင်ခန့်ဝေးသောအရပ်၌လျှပ်ပြက်သည်ဟုသိရာသည်။ လူတယောက်သည် လျှပ်ပြက်ချိန်၊မိုးကြိုးပစ်ချိန်များ၌ လမ်းပေါ်တွင် ဖြစ်စေ၊ ကွင်းပြင်တွင်ဖြစ်စေ ရောက်နေပါက ရပ်၍မနေပဲ သစ်ပင်ကြီးများရှိရာမှ ဝေးဝေးရှောင်၍ မြေကြီးပေါ်တွင် အလျားမှောက်ပြီး နေသင့်၏။ အိမ်ထဲတွင် ရှိနေခဲ့လျှင်လည်း အိ်မ်တံခါးများပိတ်ထားပြီးလျှင် လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်တတ်သည့် ပစ္စည်းများမှခပ်ဝေးဝေးရှောင်နေသင့်ပေသည်။[၁]

ကိုးကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)