မန္တလေးမြို့

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​
မန္တလေးမြို့ is located in မြန်မာ
မန္တလေးမြို့

မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးမြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၂၀ဝ၅ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉၂၇၀ဝ၀ ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်စာရင်းအရ လူဦးရေတစ်သန်းကျော်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်ကို မြို့နယ်ခုနှစ်ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးမင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။

မြောက်လတ္တီကျု ၂၁ ဒီဂရီ ၉၈ မိနစ် နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၉၆ ဒီဂရီ ဝ၈ မိနစ် ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့နှင့် ၄၄၅ မိုင် (၇၁၆ ကီလိုမီတာ) ကွာဝေးသည်။ မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးမင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့သည့်အလျောက် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ အများအပြား ကျန်ရစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မန္တလေးမြို့ကို ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း မှ ရဟန်းရှင်လူအများ ကန့်ကွက်သည့်ကြားမှ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မန္တလေးသည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် သီပေါမင်းလက်ထက် တတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲ မတိုင်မီ (၁၈၆၀-၁၈၈၅)တွင် နောက်ဆုံး ကျန်ရစ်သည့် လွတ်လပ်သော မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော်လည်းဖြစ်သည်။

ထင်ရှားသောနေရာများ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မဟာမုနိဘုရားမန္တလေးတောင်နှင့်ကျောက်တော်ကြီးဘုရားကုသိုလ်တော်စန္ဒာမုနိ၊ ရန်ကင်းတောင်၊ ရေတံခွန်တောင်၊ တောင်ပြုန်း၊ ရတနာ့ဂူ၊ ရွှေစာရံဘုရား၊ တောင်တမန်အင်းနှင့်ဦးပိန်တံတား၊ မန္တလေးနန်းတော်တို့ဖြစ်ကြသည်။

မဟာမုနိ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်

မဟာမုနိဘုရား ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် မန္တလေးမြို့၏ အထင်ကရ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားက ရင်ငွေ့တော် (၇)ကြိမ် ပေးခဲ့သဖြင့် သက်တော် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဘိုးတော်ဘုရား(ဗဒုံမင်း)လက်ထက် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဦးပေါ်ကရခိုင် မှပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။

မန္တလေးတောင်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

File:Mandalay hill.jpg
မန္တလေးတောင်

မန္တလေးတောင်သည် မန္တလေးမြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ၂၃၀ မီတာ မြင့်သည်။ စေတီပုထိုးပေါင်း များစွာ တည်ထားသည်။ တောင်ပေါ်မှ ကြည့်ပါက မန္တလေးမြို့၏ သဘာဝ ရှုမျှော်ခင်းကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်သည်။

မန္တလေး နန်းတော်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ကျုံးနှင့် မြို့ရိုး ကာရံထားသော မန္တလေး နန်းတော်ကြီးသည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ ဘုရင်များ စိုးစံခဲ့သော နေရာဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဗုံးကြဲခြင်း အကြိမ်ကြိမ် ခံခဲ့ရပြီး ပျက်စီးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ပြုပြင်၍ မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော် ကြီးကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မန္တလေးနန်းတွင်းတွင် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အခြေပြုထားခြင်းကြောင့် သာမန်အရပ်သားများအဖို့ နန်းတွင်းဝင်ရောက်လည်ပတ်ရန်မလွယ်ကူပါ။

ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ရန်ကုန်-မန္တလေး ရထားလမ်း ရှိပြီး မန္တလေးမြို့သည် အရှေ့ဘက်ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် ရှိ ပြင်ဦးလွင်လားရှိုးနှင့် မြောက်ပိုင်း ရှိ မြစ်ကြီးနား မြို့များသို့သွားသော ရထားလမ်းခွဲများ စတင်ရာလည်း ဖြစ်သည်။မြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ဧရာဝတီမြစ်မကြီးမှ တဆင့်လည်း အဓိကစားကုန်များဖြစ်သော ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ ငရုတ်၊ ဝါး စသောလယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်း များကိုလည်း ရေလမ်းမှ တဆင့် တွင်ကျယ်စွာ ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ကြသည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး အမှတ် (၁) နှင့် အမှတ်(၂)ကားလမ်းများဖြင့်လည်း ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်။ ယခုတွင် ရန်ကုန်−မန္တလေး အထူးအမြန်လမ်းမကြီး ဖောက်လုပ်ပြီးစီး ဖွင့်လှစ်ပြီးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေယာဉ်ကွင်းကို ဒေါ်လာသန်း ၁၅၀ အကုန်အကျခံ၍ ၂၀ဝ၀ ခုနှစ်တွင် တံတားဦးမြို့နယ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ လေကြောင်းလိုင်းများ ဖြင့် ပို့ဆောင် ဆက်သွယ် ပေးနေပါသည်။ ယခုအခါဖောက်လုပ်လျက်ရှိသော ကူမင်း-ကျောက်ဖြူဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းနှင့်အတူကားလမ်း၊ ရထားလမ်းများသည် မန္တလေးမြို့ကိုဖြတ်သန်းသွားမည်ဖြစ်သည်။

စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်း ဒေသများ၏ အဓိက စီးပွားရေးစင်တာ တခု ဖြစ်သည်။ တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယ တို့ကဲ့သို့သော ပြည်ပ ကုန်သွယ်မှုများအတွက် လမ်းကြောင်းသည် မန္တလေးမြို့ကို ဖြတ်သွားရသည်။ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ ပိုးလုပ်ငန်း၊ ကျောက်စိမ်း ဖြတ်တောက် အရည်တင်ခြင်း၊ ပရိဘောဂ လုပ်ငန်း၊ အလှဆင်ကျောက်လုပ်ငန်း၊ ကျောက်ဆင်းတုတော်များနှင့် သစ်သား ရုပ်ပွားတော်များ ထုလုပ်ခြင်း၊ ငွေပြားခတ်ခြင်း၊ ရွှေဆိုင်းခတ်ခြင်း၊ အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။


မန္တလေးမြို့သည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်က မြန်မာ ဘုရင် မင်းတုန်းမင်းတရား တည်တော်မူခဲ့သော ရတနာပုံ နေပြည်တော်ဖြစ်၍ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း မန္တလေး တိုင်း၊ မန္တလေးခရိုင်တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပြီး နောက်ဒုတိယလိုက်သောမြို့ဖြစ်၏။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟို တွင် တည်ရှိသကဲ့သို့ပင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတို့ စုဝေးရာ အချက်အခြာဒေသလည်း ဖြစ်ပေသည်။ မန္တလေးမြို့သည် ခေတ် ၃ ခေတ်ပြောင်းခဲ့ပေပြီ။ သို့သော် ထင်ရှားလျက်ပင် ရှိပေသေးသည်။ နှစ် ၁ဝဝ အတောအတွင်းဝယ် မန္တလေးမြို့တွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ကို ခံရသောကြောင့် အပျက်အစီးရှိခဲ့သော်လည်း အသစ် ပြန်လည်ပျိုးထောင်နိုင်ခဲ့ပေသည်။ နောက်ဆုံး မြန်မာမင်း ၂ ပါး စံမြန်းတော်မူခဲ့သော နန်းတော်ကြီးအားပြန်လည်တည်ဆောက်ထားပြီးဖြစ်သည်။ မြို့ရိုး၊ကျုံးနှင့် ဘုရားစေတီ ဂူပုထိုး အများအပြားပင် ရှိပေသေးသည်။ ထိုကြောင့် မန္တလေးသည် အဟောင်းနှင့် အသစ် ရောပြွမ်းလျက်ရှိကာ မန္တလေးကို ရောက်သူတိုင်း ရှေးဖြစ်ဟောင်း မအောက်မေ့ဘဲ မနေနိုင်တော့ပေ ။မန္တလေးမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ဝဲဖက်ဖြစ်သော အရှေ့ဖက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အကြား အနံ ၈ မိုင် ရှိသော မြေပြန့်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြေပြန့် ဟု ဆိုရသော်လည်း မြောက်ဖက်တွင် ၉၅၄ ပေမြင့်သော တောင်တလုံးရှိ၍ ထိုတောင်မှာ မန္တလေးတောင်ဟု တွင်သည်။ မန္တလေး တောင်၏ အနောက်တောင်ဖက် ၁ မိုင်ခွဲ အလွန်တွင် မင်းတုန်း မင်း တည်ခဲ့သော မြို့ရိုးနှင့် ကျုံးတို့ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ ယခု အခါ အနောက်နန်း၏ နေရာဟောင်းနေရာတွင် နန်းတော်၏ ပုံစံအတိုင်း ပြုလုပ်ထားသော နန်းတော်ပုံစံကိုသာ မြင်နိုင်ပေတော့ သည်။ မြို့ရိုးပတ်လည်သည် ၆ မိုင်ခန့်ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၅ စတုရန်းမိုင် ရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ၂၁၅၄၂၆ ယောက်ခန့်ရှိသည်။ မျူနီစီပယ်ရပ်ကွက် ၃၈ ၊ အိမ်ခြေပေါင်း ၃၅ဝဝဝ ခန့် ရှိ၏။ ရန်ကုန်မြို့ကဲ့သို့ပင် လူမျိုးပေါင်းစုံသော မြို့ဖြစ်၏။ ရာသီဥတုမှာ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့၍ ဖုံထူသည်။ လေယာဉ်ကွင်းသို့ လေယာဉ်ပျံ မသက်ဆင်းမီ လေယာဉ်ပေါ်မှ ကြည့်ပါက နန်းတော် မြို့ရိုး၏ အနောက် ဖက်နှင့် တောင်ဖက်တို့တွင် လေးထောင့်ကွက်တုံးကြီးများ ညီညီညာညာ ချထားသော ဝင်းကြီးများအသွင် မြို့ကြီး တည်ရှိနေသည်ကိုတွေ့ရပေမည် ။ မန္တလေးမြို့ရှိ လမ်းများသည် တည့်တည့် ဖြောင့်ဖြောင့်နှင့် ထောင့်မှန်ချိုးသည်။ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် လည်းအရိပ်ကောင်းသည့် မန်ကျည်းပင်များကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။ လမ်းကျယ် လမ်းမများကို အေလမ်း၊ ဘီလမ်း၊ စီလမ်း၊ ဒီလမ်း စသည်ဖြင့်အမည်ပေးကာ တောင်မှ မြောက်သို့ ဖြတ်သောလမ်း မျာကိုမူ ဂဏန်းသင်္ကေတများပေး၍ခေါ်သည်။ မန္တလေးမြို့သည် သေသေသပ်သပ်ညီညီညာညာ အကွက်ချ၍ တည်ထားသော မြို့ဖြစ်၏။ ခမ်းနားသော တိုက်ကြီး အိမ်ကြီးများစွာ ရှိပေသည်။ တိုင်း၊ ခရိုင်ဆိုင်ရာ ရုံးကြီးများ၊ မြူနီစီပယ်ရုံးများ၊ မီးသတ်ဌာန၊ အာဇာနည်ကုန်း၊ ဆေးရုံကြီး၊ စာတိုက် ၊ မီးရထားဘူတာရုံ၊ ဈေးချိုတော်နှင့်အခြားဈေးများ၊တက္ကသိုလ် ၊ ဆေးကောလိပ် ၊ စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်၊ အနုပညာ ပန်တျာကျောင်းနှင့် စာသင်ကျောင်းများ၊ ဘောလုံးကွင်း၊ ဂေါက်သီးကစားကွင်း၊ မြင်းပြိုင်ကွင်း၊ လေယာဉ်ကွင်း၊ သင်္ဘောဆိပ်တို့ အပြင် အဆူဆူသော စေတီပုထိုးများနှင့် မရေမတွက်နိုင်အောင် များပြား သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိပေသည်။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအတွက် ရုပ်ရှင်ရုံများ၊ စားသောက်ဆိုင်ကြီးများလည်းရှိ၏။ အရောင်းအဝယ် စည်ကားသော ရပ်ကွက်များမှာ မြို့၏ အနောက်ပိုင်း တွင်ရှိသည်။ အရှေ့ကျုံးထိပ်တန်းမှ အနောက် ရွှေတချောင်းအရောက် အာဠဝီ စီလမ်း ဝဲယာတစ်လျှောက်၊ မြောက် ၂၄ လမ်းမှ တောင် ရွာဟိုင်းဈေးတောင်ဖျားအရောက် ၈၄ လမ်း တစ်လျှောက်၊ ဈေးချိုကို ဗဟိုပြု၍ အရှေ့ ၃ ပြ၊ အနောက် ၂ ပြပတ်လည် ရပ်ကွက်များနှင့် ရှမ်းပွဲလမ်းတစ်လျှောက်တို့မှာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးပြုလုပ်ရာ စီးပွား ရေးရပ်ကွက်များ ဖြစ်လေသည်။ ထိုပြင် နန်းတော်ရှေ့ဈေး၊ မင်္ဂလာဈေး၊ သူရဲဈေး၊ စိပန်ပန်းဂွမ်းရုံဈေးတဝိုက်များလည်း အရောင်းအဝယ်ပြုရာ စီးပွားရေး ရပ်ကွက်များဟု သတ်မှတ်ထားရပေသည်။ သို့သော် မကျယ်ပြန့်လှချေ။ ဈေးချိုဗဟိုပြုထားသော ချမ်းအေးသာဇံ ရပ်ကွက်သာလျှင် တစ်ရပ်ကွက်လုံး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ပြုရာဖြစ်၍ စီးပွားရေးရပ်ကွက်များတွင် အကျယ်ပြန့်ဆုံး ဖြစ်လေသည်။ ဈေးချိုတော် ၊ မင်္ဂလာဈေး၊ ရွာဟိုင်ဈေး စသည့် ဈေးကြီးများအနက် ဈေးချိုတော်မှာ မြို့၏အလယ်၌ တည်ရှိကာမြန်မာပြည် တလွှားတွင် ထင်ရှားသော ဈေးကြီးတစ်ခု ဖြစ်၏။ ဈေးချိုတော်ကို ခရစ် ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်က တည်ဆောက်၍ မန္တလေးမြူနီစီပယ်၏ ပထမဆုံး စက္ကရီတေရီဖြစ်သူ အီတာလျံ လူမျိုး ကောင့်ကယ်လဒရာရီက ပုံစံဆွဲပေးသည်။ ဈေးချိုတော်တွင်း၌ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မှ ကုန်ပစ္စည်းများ မျိုးစုံကို ဝယ်ယူနိုင်ကာ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ် စသည့် ပြည်နယ်များမှ တိုင်းရင်းသားများကိုလည်းတွေ့နိုင်ပေသည်။ အထက်ခရိုင်နယ်ပယ်များတွင် နေထိုင်သူတို့သည် မိမိတို့လိုအပ်သော ပစ္စည်းများကို မန္တလေးသို့ ဆင်း၍ ဝယ်ကြသကဲ့သို့ ရန်ကုန်တွင် နေထိုင်သူတို့ကလည်း ရှေးမြန်မာဆန်ဆန် အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများကို လိုအပ်ပါက မန္တလေးမှ ဝယ်ယူကြလေသည်။ မန္တလေးမြို့သည် မန္တလေးအနီးရှိ အမရပူရမှ ပိုးထည်အမျိုးမျိုး၊ ကြေးထည် အမျိုးမျိုး၊ မေမြို့မှ သီးနှံ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့်ပန်းများ၊ မတ္တရာမှ သီးနှံများ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ခရိုင်များမှ ထွက်သော ကုန်အမျိုးမျိုးရောင်းချရာ ဗဟိုဈေးလည်း ဖြစ်၏။ မန္တလေးတွင်များလှစွာသော လုပ်ငန်းများအနက် ရှေးဟောင်း လုပ်ငန်းနှစ်ခုဖြစ်သော ကျောက်ဆင်းတု ထုလုပ်သည့် ကျောက်ဆစ် လုပ်ငန်းနှင့် ဘုရားတွင်ချသော ရွှေဆိုင်းများခတ်ခြင်း လုပ်ငန်းတို့မှာ ထူးခြား၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်း၏။ မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် ကျောက်ဆစ်တန်းအရပ်၌ ကျောက်ဆင်းတုများကို ထုလုပ်ကြ၏။ ရွှေဆိုင်းလုပ်ငန်းကို မန္တလေးမြို့ မြက်ပါးရပ်တွင် ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုအရပ်၏ အဓိကလုပ်ငန်း တရပ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။


မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိရာ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်လှပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးများသို့ ရေကြောင်း လေကြောင်း၊ မီးရထားလမ်း၊ ကားလမ်းများစွာ ရှိသော ကြောင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးကာ စည်ကားလှပေသည်။ ရှေးမြန်မာမင်းများ တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့သည့် ဘုရားအဆူဆူအနက် အထင်ရှားသည်တို့ကား ယခုတိုင် ကြည်ညိုဖွယ်တည်ရှိလေသည်။ မြို့၏ တောင်ဖက်တွင် ရခိုင်ပြည်မှ ပင့်ဆောင်လာသော မဟာမုနိဘုရား ကြီးရှိ၍ ဈေးချိုတော်၏ အနောက်တောင်ဖက် ၈၅လမ်းတွင် (အနောက်ပြင် အောင်နန်းရိပ်သာရပ်) မဟာသကျသီဟဘုရားရှိ၏။ ယင်းဘုရားတွင် ရှိသော ပဉ္စလောဟာဆင်းတုတော်ကြီးမှာဘကြီးတော် ဘုရား၏ အမိန့်တော်ဖြင့် သွန်းလုပ်သော ဆင်းတုတော်ဖြစ်၏။ မဟာသကျ သီဟဘုရား၏ မြောက်ဖက်ယွန်းယွန်း ဈေးချိုတော်၏ အနောက်ဖက်တွင် မဟာလောကရံသီ အိမ်တော်ရာစေတီရှိသည်။ မန္တလေး မြို့လယ်တွင် အလောင်းစည်သူမင်း၏ သားတော် မင်းရှင်စော တည်သည့် ရွှေကျီးမြင့်ဘုရားရှိသည်။ မြို့တွင်းရှိ ဘုရားစေတီများအပြင် ထင်ရှားသော အခြားဘုရားစေတီတို့ကား မန္တလေးတောင်တော်ခြေရင်းရှိ ဘုရားများပင်တည်း။ မန္တလေးတောင်၏ တောင်ဖက်စောင်းတန်းအနီးတွင် မင်းတုန်းမင်းတရားတည်သော ကျောက်တော်ကြီးဘုရား ရှိသည်။


အရှေ့ယွန်းယွန်းတွင် စန္ဒာမုနိဘုရားရှိသည်။ ဘိုးတော်ဘုရား၏ ကောင်းမှုတော်ဖြစ်သော စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို အမရပူရမြို့ဟောင်းမှ ပင့်ဆောင်၍ မန္တလေးတောင်အနီး နန်းမြေဘုံသာစံ နန်းတော်ရာတွင် ကိန်းဝပ်ရန်အာရုံခံပြာသာဒ် မဟာရာမ်တံတိုင်းနှင့်တကွ မင်းတုန်းမင်း တည်ထား ကိုးကွယ်တော်မူခဲ့သည်။ အနီးတွင် မင်းတုန်းမင်း၏ ကောင်းမှုတော်ပင် ဖြစ်သော ကုသိုလ်တော်ဘုရားကို ဖူးတွေ့ရပေသည်။ မဟာလောကမာရဇိန် စေတီတော်ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ မင်းတုန်းမင်း ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်စဉ်က ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ခဲ့သော ဖြူဖွေးလှသည့် ကျောက်ပြား ၇၂၉ ခုကို အဝေးမှပင်တွေ့မြင်နိုင်ပေ သည်။ ကုသိုလ်တော်အနီးတွင် အတုမရှိကျောင်းတိုက်ရှိသည်။ အတုမရှိ ကျောင်းတိုက်၏ ဘေးတွင် ရွှေနန်းတော် ကျောင်းတိုက်ရှိ သည်။ ဤသည်တို့အပြင် မစိုးရိမ်တိုက် ၊ ခင်မကန်တိုက် ၊ မိုးကောင်းတိုက် ၊ ဝိသုဒ္ဓာရုံတိုက် စသော ကျောင်းတိုက်များသည် ဗုဒ္ဓစာပေ ပရိယတ္တိများကို သင်ကြားပေးရာ၌ ထင်ရှားသော ကျောင်းတိုက်များဖြစ်ပေသည်။ မြောက်မြားစွာသော အခြားကျောင်းတိုက် များရှိပေသေးရာ၊ ကျောင်းတိုက်ပေါင်း ၂၃၁ တိုက်ရှိ၍ ရဟန်းသာမဏေ စုစုပေါင်း ၉၃၁၈ ရှိလေသည်။ မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရဟန်းသံဃာ အများဆုံး သိတင်းသုံးရာမြို့ဖြစ်ပေသည်။ မန္တလေးရတနာပုံ ရွှေမြို့တော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၁ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရား တည်တော်မူသည်။ ဤသက္ကရာဇ်မှာ မော်ကွန်းစိုက်ထူသော သက္ကရာဇ်ဖြစ်၏။ အမှန်အစပြုသော သက္ကရာဇ်မှာ ၁၂၁၈ ခုနှစ်ဖြစ်၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၄ဝဝ နှင့်ကိုက်ညီသည်။ ထိုကြောင့် မြို့တော်ကို သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၄ဝဝ နှင့် ကိုက်အောင် တာ ၂၄ဝဝ ထားသည်။ ၇ တောင်ကို တစ်တာအဖြစ်အသုံးပြုသည့် မြို့တော်မှာ လေးထောင့် အချိုးကျဖြစ်၍ မြို့တစ်မျက်နှာလျှင် တာ ၆ဝဝ ထားသည်။ ကမ္ပည်းနှစ်အရ အနှစ် ၁ဝဝ ပြည့်သော မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်) တွင် ရွှေန်းမြို့တော်သူ မြို့တော်သားတို့သည် မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် အနှစ်တစ်ရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် သဘင်ကို ခမ်းနား သိုက်မြိုက်စွာ ဆင်ယင်ကျင်းပခဲ့ပေသည်။ မန္တလေးမြို့သည် မန္တလေးတောင်၏ ခြေရင်း တွင်တည်ရှိသည်။ မန္တလေးတောင်သည် မန္တလေးမြို့၏မြောက်ဖက်၌ အထီးတည်းတည်ရှိသော တောင်ထူးတောင်မြတ်တစ်လုံး ဖြစ်၏။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် မန္တလေးတောင်တော်သို့ကြွရောက်တော်မူပြီးလျှက် မန္တလေး တောင်ပေါ် တွင် ဘုရားပုထိုစေတီများကို ဦးဆောင် တည်ဆောက်ကာ တောင်တော်ကို မွမ်းမံသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တဝှန်းမှ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ ကုသိုလ်ရှင်အမြောက်အမြားလည်း ကုသိုလ်ပါဝင်ကြသည်။


မန္တလေးတောင်ထိပ်သို့ သွားရောက်နိုင်ရန် စောင်းတန်း သုံးသွယ်ရှိ သည်။ မည်သည့် စောင်းတန်းကပင် တက်သည်ဖြစ်စေ တောင်ခုလတ်တွင် သွားရောက်ပေါင်းဆုံသည်။ မန္တလေးတောင်သည် မန္တလေးမြို့ကို အပေါ်မှ စီးပိုးအုပ်မိုးထားသကဲ့သို့ ရှိပေရာ၊ မန္တလေးတောင်ပေါ်မှနေ၍ ကြည့်သော်နန်းမြို့ရိုး၊ ကျုံးနှင့်တစ်ကွ မန္တလေးမြို့၏ ရှုခင်းကို ကောင်း မွန်စွာမြင်တွေ့ရပေသည်။ အရှေ့ဖက်သို့ မျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမ တောင်နှင့် အနောက်ဖက်သို့ ကြည့်လိုက်လျှင် ဧရာဝတီ မြစ်ကမ်းများ ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်ပေသည်။ မန္တလေးဟူသော အမည်သည် 'မဏ္ဍလ' ဟူသော ပုဒ်မှ'မဏ္ဍလေး'၊ ထိုမှ 'မန္တလေး'ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ၏။ အဓိပ္ပါယ်မှာ 'ပျံပျူးသာယာသော နယ်မြေ' ဟု ယူဆသော်ရ၏။ အချို့က 'မန္ဓရေး' မှ ပြောင်းလာဟန်ရှိသည် ဟုဆိုကြသည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ 'ကျက်သရေတို့ကို ဆောင်အရပ်' ဖြစ်၏။ အချို့ကလည်း ရှေးပုံဂံခေတ်က မင်းရှင်စော မင်းကလေး မှီခိုနေသွားသော တောင်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မင်းကလေးတောင်ဟု တွင်ရာမှ မန္တလေးတောင်ဟူ၍ ဖြစ်လာပြီးလျှင်၊ နောင်သော် ထိုတောင်၏ ပတ်ဝန်းးကျင်ရှိ မန္တလေးအရပ်တွင် မြို့တည်သဖြင့် မန္တလေးမြို့ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။[၁]

မြို့နယ်များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မဟာအောင်မြေမြို့နယ် အောင်မြေသာဇံမြို့နယ် ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ် ချမ်းအေးသာဇံမြို့နယ် ပြည်ကြီးတံခွန်မြိ့နယ် အမရပူရမြို့နယ် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်

တက္ကသိုလ် များနှင့် ကောလိပ်များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ယဉ်ကျေးမှု နှင့် အနုပညာ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ကိုးကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)