ပဲခူးမြို့

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​

ပဲခူးမြို့သည် ပဲခူးတိုင်း၏မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ရှေးအခါက မွန်တို့အောက်မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်တွင်ကြီးစိုးခဲ့စဉ်က ဟံသာဝတီ ဟူသည့်အမည်ဖြင့် မွန်တို့၏ ဗဟိုဌာန မွန်မင်းနေပြည်တော်အဖြစ်လည်းကောင်း၊တပင်ရွှေထီး-ဘုရင့်နောင် နှင့် နန္ဒဘုရင်တို့လက်ထက်တွင် ဒုတိယပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကြီး၏ ဗဟိုဌာန မင်းဧကရာဇ်တို့၏ နေပြည်တော်အဖြစ် လည်းကောင်း အလွန်ပင်ထင်ရှားခဲ့သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။

အမည်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ပဲခူး(အသံထွက်=ပဂိုး)ဟူသည်မှာ ဗမာတို့ခေါ်သည့်အမည်မဟုတ်ပေ။ မွန်တို့၏အခေါ်သာဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပါယ်မှာ လှပသော်မြို့၊ မြို့လှမြို့ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအသံထွက်၏ ဆင်းသက်ပုံ အနက်မှာမူ ဤသို့မဟုတ်ပဲ မွန်ဘာသာအားဖြင့်(ဥပါယ်ဂို့=ဥပါယ်ပြုရာအရပ်)ဟုဆိုကာ ဇာတ်လမ်းကြောင်းနှစ်မျိုးဖြစ်နေရသည်။ ခန့်မှန်းချေအားဖြင့် အေဒီ ၅၇၃ ဝန်းကျင်ကပင် စတင် တည်ထောင်ပြီးဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။

  1. ဟံသာဝတီ-ပဲခူးမြို့ဟူ၍ မွန်တို့မြို့တည်ရန်ကြံစည်ရာ ကုလားတို့နှင့် နေရာသတ်မှတ်မှုအချင်းများကြ ရသည်။ ကုလားသင်္ဘောသားတို့က ဤနေရာသည် မိမိတို့အလျင်ရောက်ပြီး ကျောက်တိုင်စိုက်ထူကာ မှတ်သားခဲ့သည့်နေရာဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့သာပိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုသည်ကို မွန်တို့က ပရိယာရ်ပြုပြီး ကုလားတို့ ကျောက်တိုင်အောက်တွင် သိကြားမင်းက မွန်တို့အတွက် ကျောက်တိုင်စိုက်ပြီးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့သာပိုင်သည်ဟု ပြန်လည်ချေပကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မွန်၊ ကုလား နှစ်ဖက်က ကျောက်တိုင်ကို တူးပြီးစစ်ဆေးရာ မွန်တို့ ပရိယာရ်အတိုင်း အနိုင်ရ၍ ထိုဒေသကို အပိုင်ရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဥပါယ်ဂို့ ဟုခေါ်ကာ ကာလကြာသော် ဥပါယ်ဂို့ မှ ပဂိုး ဟုပြောင်းလဲခေါ်လာကြသည်။
  2. နောက်ဇာတ်လမ်းတစ်ခုမှာ ကျူးကျော်လာသည့် သင်္ဘောကုလားတို့ကို အသားမင်းသားက ဥပါယ်ပရိယာရ်ဖြင့် စီးချင်းထိုးအနိုင်ရသည့် အရပ်ဖြစ်သည်ကို အစွဲပြု၍ ဥပါယ်ဂို့ ဟုခေါ်ကာ ကာလကြာသော် ဥပါယ်ဂို့ မှ ပဂိုး ဟုပြောင်းလဲခေါ်လာကြသည်။
  3. ရှေးအခါက မဝေါမြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။ ပဲခူးမြို့ဟု ဖြစ်ပေါ်လာရသည်မှာ ဟင်္သာဝမ်းဘဲများ ကူးသန်းကျက်စားရာ အရပ်ဒေသဖြစ်၏။ ရှေးခေတ်အခါက ဝမ်းဘဲကူးဟုခေါ်ခဲ့ရာမှ ကာလကြာမြင့်လာသောအခါ ပဲခူးဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို ပဲခူးရာဇဝင်မှ သိရှိရလေသည်။ [၁]

တည်နေရာ နှင့် အကျယ်အဝန်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ရန်ကုန်မြို့တော်၏ မြောက်ဖက် မိုင်၅၀ခန့်အကွာ၊အရှေ့လောင်ဂျီကျုဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၉ မိနစ် နှင့် မြောက်လတီတွဒ် ၁၇ ဒီဂရီ ၁၉ မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ (ဖြည့်စွပ်ရန်လိုအပ်နေသေး)


သမိုင်းကြောင်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ပုဂံခေတ်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

သမိုင်းကြောင်းအရဆိုလျှင် ဟံသာဝတီ-ပဲခူးအားမွန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသည်ကို ရှေးဦးစွားတွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ ပုဂံ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ဥသာပဲခူး ဟူ၍တွေ့ရပြီး ပဲခူးမင်းအကူအညီတောင်းခံမှုကြောင့် ကျန်စစ်သား၊ငထွေးရူး၊ငလုံးလဖယ် နှင့် ညောင်ဦးဖီး တို့သူရဲကောင်းလေးဦး အားစေလွတ်၍ ကျူးကျော်သူ ကျွမ်းစစ်သည်တို့ကို နှိမ်နှင်းစေကြောင်း၊နောင်တွင် အနော်ရထာ သထုံကိုချီတက်သိမ်းပိုက်စဉ်တွင်လည်း ပဲခူးမှတစ်ဆင့် ချီတက်ကြောင်း၊အနော်ရထာမင်း အလွန်တွင် နန်းတက်သည့် စောလူးမင်းလက်ထက်တွင် ပဲခူးစား ငရမန်ကန်း ပုန်ကန်မှုအကြောင်း အစရှိသဖြင့် ပဲခူးသည် ပုဂံခေတ်ကတည်းက အစပြုကာ မြန်မာ့သမိုင်းစာမျက်နှာပေါ်တွင် အခိုင်အမာနေရာယူပြီးဖြစ်သည်။

မဂဒူးမင်းဆက် နှင့် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

နောင် ပုဂံအင်အားနည်းချိန်တွင် မွန်တို့က မုတ္တမကို အခြေပြုကာမဂဒူး မင်းဆက် ကိုပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ပဲခူးတွင်လည်း အခမမန်းက ပုဂံကို ပုန်ကန်ပြီး သီးခြားမင်းပြုကာနေရာ တရဖျား လက်ထက်ရောက်လျှင် မဂဒူးမင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်သူ ဝါရီရူး က တရဖျားကို အနိုင်ရပြီး ပဲခူးသည်လည်း မုတ္တမ လက်အောက်ခံအဖြစ်သို့ရောက်ပြန်သည်။ မဂဒူးမင်းဆက် ၈ ဆက်မြောက်ဖြစ်သည့် ဆင်ဖြူရှင် ဗညားဦး လက်ထက်တွင် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် မုတ္တမ မှ ပဲခူးတို့ ပြောင်းရွေ့နန်းစိုက်ရသည်။ ဗညားဦး နောက်နန်းတက်သည့် ဗညားနွဲ့လက်ထက်ရောက်သော် အထက်တွင် ပုဂံခေတ်ကုန်ဆုံးပြီး အင်းဝခေတ်ရောက်ကာ အင်းဝတွင် အစဉ်အဆက်ထီးနန်းစိုးစံကြသည် မင်းကြီးစွာ၊သားတော်များဖြစ်သည့် ဆင်ဖြူရှင်၊မင်းခေါင်တို့နှင့် အပြိုင်စစ်ခင်းပြီး သမိုင်းတွင်သည့် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ် ကိုစတင်စေခဲ့သည်။

တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ ခေတ်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မဂဒူးမင်းဆက် ၁၈ ဆက်မြောက် ဖြစ်သည့် သုရှင်ဒကာရွတ်ပိ လက်ထက်တွင် တောင်ငူမှ အင်အားကြီးလာသည့် တပင်ရွှေထီး၏ ရန်စစ်ကို မခံနိုင်တော့ပဲ ဟံသာဝတီ-ပဲခူးသည် မြန်မာတို့ အပိုင်ဒေသဖြစ်လာပြန်သည်။တပင်ရွှေထီး လုပ်ကြံခံရပြီး မြန်မာတို့ မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေချိန်တွင် မွန်မင်းများဖြစ်သည့် သမိန်စက္ကဝေါ နှင့် သမိန်ထောရာမ တို့ နှစ်ဦး အခိုက်အတန့်မျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင့်နောင် တိုက်လျှင် သမိန်ထောရာမ ပြေးသောကြောင့် ဘုရင့်နောင်ဦးဆောင်သည့် မြန်မာတို့မှာ ဟံသာဝတီကို အခြေပြုပြီး ဒုတိယ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ကိုတည်ထောင်ကြသည်။ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်ကိုလည်း တည်ထောင်သည်။ သို့သော်ဘုရင့်နောင် အလွန် သားတော် နန္ဒဘုရင်(ငါးဆူဒယကာ)လက်ထက်တွင် လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်တို့ ပုန်ကန်ပြီး ဟံသာဝတီကျဆုံးရပြန်သည်။


ညောင်ရမ်းခေတ်၊ကုန်းဘောင်ခေတ် နှင့် ကိုလိုနီခေတ်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

သို့ဖြင့် ဟံသာဝတီသည် ထီးနန်းစိုက်ရာဒေသအဖြစ်မှ ညောင်ရမ်းခေတ်တွင် လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်အဆင့် သို့လျောကျခဲ့သည်။အခိုက်အတန့်အားဖြင့် သာလွန်မင်းတရားကြီး အောက်အရပ်တွင် တိုင်းတပါးသား ငဇင်ကာ အားလာရောက် နှိမ်နှင်းချိန်တွင်သာ ယာယီနန်းစံခဲ့ဖူးသည်။ ညောင်ရမ်းခေတ်နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဇင်းမယ်သား ဆင်ဝန်ဦးအောင်လှက ဗညားဒလ ဘွဲ့ခံကာပဲခူးမှ အင်းဝအားထောင်ထားစစ်ပြိုင်ပြုသည်။အနိုင်ရသော်လည်း အလောင်းဘုရား ဦးအောင်ဇေယျ ဦးဆောင်သည့် ဗမာတို့၏ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုအောက်တွင်ကျဆုံးရပြန်သည်။သို့ဖြင့် မွန်တို့နှင့်အတူ ဟံသာဝတီ -ပဲခူးမြို့သည်လည်း မင်းနေပြည်တော်အဖြစ်သို့ တစ်ဖန်ပြန်မရောက်တော့ချေ။

သို့သော် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီးတွင်မူ အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့လုယူအုပ်ချုပ်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုအဖြစ် ပဲခူးကို သတ်မှတ်ပြီး တာဝန်ခံအုပ်ချုပ်သူ ကော်မရှင်နာဖြစ်သည့် ဆာ.အာသာဖယ်ယာမှာလည်း ထင်ရှားသူဖြစ်ခဲ့သည်။မြန်မာတစ်ပြည်လုံး အင်္ဂလိပ်အောက်ကျရောက်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ကို အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုအဖြစ် သတ်မှတ်သောကြောင့် ပဲခူးမြို့သည် သာမန်တိုင်းမြို့ကြီးအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခြင်းခံရတော့သည်။

အထင်ကရနေရာများ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

စပ်ဆက်လေ့လာရန်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]



ဓာတ်ပုံစုစည်းမှုများ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]




  1. မောင်မောင်စောဦး ရေး သမိုင်းဝင်ငလျင်ကြီးများနှင့် ကျော်ဇောထင်ရှားသည့် မော်ဓောရှင်ဘုရား