ခြင်

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​

တစ်နှစ်အတွင်း ခြင်မတစ်ကောင်မှ ခြင်ကောင်ရေ သန်းပေါင်း ၁၅၉,၈၅၇ထောင် ပေါက်ဖွားနိုင်သည်။ အေးဒီးစ်ခြင် (ခေါ်)ပုန်းခြင်ကျား အမကြောင့် သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါအနိုဖလိခြင်မကြောင့် ငှက်ဖျားရောဂါအသားဝါရောဂါဘေလုံးကြီးရောဂါများ၊ ကျူးလက်ခြင်မကြောင့် ဆင်ခြေထောက်ရောဂါဂျပန်ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

လူ့သွေးစုပ်နေသော ခြင်မတစ်ကောင်

ျခင္ေဩးစုပ္ပုံ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ျခင္မႏွင့္ ျခင္ထီးတြင္ ျခင္ထီးက ပန္းဝတ္ရည္ကိုသာ စုပ္ယူသည္။ ျခင္မကမူ ပန္းဝတ္ရည္ကိုစြမ္းအင္အျဖစ္ အသုံးခ်ရန္ စုပ္ယူျပီးေဩးကိုမူဥမ်ားအေကာင္ေပါက္ရန္လိုအပ္သည့္ပရိုတိန္းဓာတ္ ရရွိရန္ စုပ္ယူသည္။ ျခင္မသည္ ေဩးကိုလူထံမွသာစုပ္ယူျခင္းမဟုတ္ပါ။ ဆင္၊ ၾကြက္ စေသာတိရစာၦန္မ်ားမွလည္းစုပ္ယူသည္။ နယူးဂ်ာစီရွိ ျခင္တစ္မ်ိဳးသည္ လိပ္ခြံကိုေဖာက္၍ပင္ ေဩးစုပ္သည္။ အာဖရိကတိုက္ရွိ ျခင္တစ္မ်ိဳးမွာမူပုရြက္ဆိတ္ထံမွ ပ်ားရည္ကဲ့သို႔ေသာအခ်ိဳရည္ကိုစုပ္ယူၾကသည္။ ျခင္မ်ားေဩးစုပ္သည့္အခ်ိန္သည္ တစ္ေကာင္ႏွင့္ တစ္ေကာင္ မတူညီၾကေပ။ ျခင္အမ်ိဳးအစားေပါင္း (၃၅၀၀) ေက်ာ္ ရွိသည့္အနက္ အမ်ားစုေသာ ျခင္တို႔သည္ ေန၀င္ခ်ိန္ႏွင့္ ညဘက္တြင္ စုပ္ယူၾကသည္။ ၄င္းတို႔ သည္ ေန႔ဘက္တြင္ ေအးျမေသာေနရာတြင္ ခိုနားၾကသည္။ အခ်ိဳ႕ေသာျခင္မ်ား (ဥပမာ - အာရွျခင္က်ား Asian tiger mosquito) သည္ ေန႔ဘက္တြင္ အစာရွာၾကသည္။ ျခင္သည္ သူေဩးစုပ္မည့္ သားေကာင္ကိုရွာေဖြရာတြင္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္၊ ေအာက္တေနာလ္ (1-octen-3-ol)၊လက္တစ္အက္ဆစ္ စေသာေအာဂဲနစ္ဓာတ္ေပါင္းမ်ား၊ စိုထိုင္းမႈ၊ အပူခ်ိန္၊ လႈပ္ရွားမႈတို႔ကိုေျခရာခံ၍ ရွာေဖြသည္။ ၄င္းသည္ သားေကာင္အနီးတြင္ တဝီဝီျမည္ကာ ပ်ံသန္းလ်က္ ထိုသားေကာင္၏ အနံ႔၊ ကိုယ္ေငြ႔တို႔ကိုခံယူၾကည့္သည္။ အနံ႔ႏွင့္ ကိုယ္ေငြ႔ကိုအနီးကပ္ေလ့လာျပီး ႏွစ္သက္မွသာေဩးစုပ္ရန္ျပင္ သည္။ သားေကာင္၏ ခႏၶာကိုယ္ ဓာတုဖြဲ႔စည္းပုံကုိမူတည္ကာဆုံးျဖတ္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ျခင္၏စုပ္တံသည္ တစ္ေခ်ာင္းတည္းမဟုတ္ေပ။ အေခ်ာင္း (၆) ေခ်ာင္းကိုစုထားျခင္း ျဖစ္သည္။ mandible ဟုေခၚေသာစုပ္တံ ႏွစ္ခု၊ maxillae ဟုေခၚေသာစုပ္တံ ႏွစ္ခု၊ အာခံတြင္းေနာက္ဘက္စုပ္တံ (hypopharynx) တစ္ခုႏွင့္ labrum ဟုေခၚေသာစုပ္တံတစ္ခုတို႔ျဖစ္သည္။ ေရတံေလွ်ာက္သဏၭာန္ အေျမွးပါးအိတ္တစ္ခုကထိုျပြန္တံမ်ားအလ်ားအဆုံးထိလုံျခံဳေအာင္ ဖုံးအုပ္ထားေလသည္။ ေနာက္ဆုံးတြင္ ထိုအေျမွးပါးအိတ္ႏွင့္ ကပ္လ်က္ရွိေသာညွပ္တစ္ခုကထိုျပြန္ေခ်ာင္းေျခာက္ခုကိုစု၍ အထုပ္သဖြယ္ ဆုပ္ညွပ္ထားသည္။ ဤကိရိယာတို႔ျဖင့္ ျခင္သည္ ေဩးစုပ္ေလသည္။ ျခင္သည္ ေဩးစုပ္ေသာအခါ ၄င္း၏ ျပြန္ေခ်ာင္းေျခာက္ခုလုံးကိုသားေကာင္၏ အသားအတြင္းသို႔ ထိုးဩင္းလိုက္၏။ ထိုျပြန္ေခ်ာင္းမ်ားသည္ ဆံခ်ည္မွ်င္ ေဩးေၾကာမ်ားထဲသို႔ စိုက္၀င္ဩားသည္။ ထို႔ေနာက္ ျခင္သည္ တံေတြးျပြန္မွတစ္ဆင့္ တံေတြးေထြးခ်လိုက္သည္။ ထိုတံေတြးသည္ ေဩးမခဲေအာင္ ျပဳလုပ္ေပးသည္။ ေဩးစုပ္ရာတြင္ ေခ်ာေခ်ာေမာေမာစုပ္ယူႏိုင္ရန္လည္းကူညီေပးသည္။ ျပီးေနာက္ ေဩးကို ျပြန္ေခ်ာင္းအၾကီးမွတစ္ဆင့္ စုပ္ယူေလသည္။ ျခင္စုပ္ယူေသာေဩးသည္ အလြန္ပင္ နည္းသည္။ ၄င္းေဩး၏ ၁၅ဆ/ ၂၀ဆ မွသာမ်က္စဥ္းစုပ္တံမွ ညွစ္ခ်လိုက္ေသာမ်က္စဥ္းတစ္စက္ႏွင့္ ညီမွ်သည္။ ေဩးစုပ္ျပီးေနာက္ ယားယံေသာ ေ၀ဒနာကို ခံစားရျခင္းမွာအေရျပားေအာက္တြင္ က်န္ရစ္ခဲ့ေသာတံေတြးေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။

ျခင္မ်ိဳးပြားပုံ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ျခင္သည္ လိင္ရွိမ်ိဳးပြားနည္း (sexual reproduction) ျဖင့္ မ်ိဳးပြားသည္။ ျခင္မသည္ ေဩးမစုပ္မီ ၄င္း၏ ေတာင္ပံခတ္သံႏွင့္ ျခင္ဖိုတစ္ေကာင္အားေဩးေဆာင္ကာမိတ္လိုက္သည္။ တစ္ၾကိမ္ဆက္ဆံျပီးရုံႏွင့္ သက္တမ္းတစ္ေလ်ွာက္လုံးဥဥႏိုင္သည္။ ျခင္အားလုံးသည္ ဥ၊ ပိုးေလာင္း (larva)၊ပိုးရုပ္ဖုံး (pupa)၊ အရြယ္ေရာက္ျခင္ေကာင္ (adult or imago) ဟူေသာ ဘ၀အဆင့္ေလးဆင့္ကို ျဖတ္ေက်ာ္ရသည္။ ျခင္ဥအားလုံးသည္ ေရလိုအပ္သည္။ ဥမွ အရြယ္ ေရာက္သည္အထိ ၾကာခ်ိန္သည္ မ်ိဳးစိတ္ (species) အေပၚမူတည္၍ ကြဲျပားၾကသည္။ ထို႔ျပင္ ပတ္ဝန္းက်င္ အပူခ်ိန္ေပၚတြင္လည္းမူတည္သည္။ အခ်ိဳ႕ေသာမ်ိဳးစိတ္မ်ားသည္ ဥမွ အရြယ္ေရာက္ ျခင္ေကာင္ ျဖစ္သည္အထိ ၅ရက္အတြင္း ဖြံ႔ျဖိဳးၾကသည္။ အပူပိုင္းေဒသရွိ ျခင္အမ်ားစုမွာ ရက္၄၀ သို႔မဟုတ္ ထို႔ထက္ ပိုၾကာသည့္ အခ်ိန္အတြင္းဖြံ႔ျဖိဳးၾကသည္။ ျမစ္ေရေခ်ာင္းေရတြင္ ဥထားေသာဥမ်ားသည္ ေရက်ျပီးေျခာက္ေဩ႕ဩားေသာ္လည္းမပ်က္စီးေပ။ ငါးႏွစ္အထိခံသည္။ ေရျပန္တက္လာလွ်င္ ထိုဥမွ အေကာင္ေပါက္ၾကေလသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မိုးရာသီတြင္ ျခင္ အလြန္ေပါျခင္း ျဖစ္သည္။


ကြောက်စရာအကောင်းဆုံး ခြင်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

အနောဖိလစ်ဟုခေါ်သည့် ငှက်ဖျားရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေသော ခြင်သည် ကြောက်စရာအကောင်းဆုံး ခြင်အဖြစ် ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းဂင်းနစ်စာအုပ်ကြီး၌ ဖော်ပြထားသည်။ ထိုခြင်ကြောင့် ကျောက်ခေတ်မှ ယနေ့ခေတ်အထိ လူ ၁၀၀-လျှင် အယောက် ၅၀-ခန့်သည် ငှက်ဖျားရောဂါဖြင့် သေဆုံးနေရသည်။ အာဖရိကရှိ ဆာဟာရဆင်ခြေဖုံး အရပ်ဒေသများတွင်မူ တနှစ်လျှင် ၁.၄ သန်းမှ ၂.၈-သန်းအတွင်း ငှက်ဖျားရောဂါကြောင့် သေဆုံးနေကြသည်။

ယင်းအာဖရိကနိုင်ငံများအတွက် ငှက်ဖျားရောဂါကုသစရိတ်အဖြစ် တနှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ၁၂-ဘီလျံဖိုးခန့် သုံးစွဲနေရကြောင်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

ျခင္သည္ လူသားႏွင့္တကြ သဘာ၀ပတ္ဝန္းက်င္အေပၚ ၾကီးမားေသာသက္ေရာက္မႈ ရွိသည္။ ျခင္ထီးမ်ားသည္ ပန္းဝတ္ရည္ကို စုပ္ယူစားသုံးျခင္းျဖင့္ အပင္မ်ားမ်ိဳးပြားႏိုင္ေအာင္ ကူညီသည္။ လူသားတို႔အေပၚ ျခင္၏ သက္ေရာက္မႈသည္လည္း ၾကီးမားသည္။ ေခတ္အဆက္ဆက္ပင္ ျခင္ မ်ားသည္ လူမ်ားအတြက္ သာမန္အေႏွာင့္အယွက္ ျဖစ္ေစရုံသာမကေသေစႏိုင္ေသာေရာဂါပိုးမ်ားကိုလည္းကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔ေစသည္။ ျခင္မွတစ္ဆင့္ ကူးစက္ေသာေရာဂါမ်ားမွာေအာက္ပါတို႔ ျဖစ္ၾကသည္။ (၁) အသားဝါေရာဂါ၊ ေဩးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ အစရွိေသာဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္သည့္ ေရာဂါမ်ား။ ။ဤ ေရာဂါမ်ားကိုAedesaegypti ျခင္မ်ိဳးစိတ္ကအဓိကကူးစက္ျပန္႔ပြားေစသည္။ ေဩးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါသည္ ကာေရဘီရန္၊ အလယ္အေမရိက၊ ေတာင္ဘက္ အလယ္အာရွတို႔တြင္ အျဖစ္မ်ားသည္။ ထိုေရာဂါသည္ လူလူခ်င္းမကူးစက္ႏိုင္ေပ။ ျခင္မွတစ္ဆင့္သာကူးစက္ႏိုင္သည္။ ျပင္းထန္ေသာေဩးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါသည္ အသက္ကိုေသေစႏိုင္သည္။ သို႔ေသာ္ ေကာင္းမြန္ေသာကုသမႈကိုခံယူပါက ၉၉%ေက်ာ္သည္ အသက္ရွင္ၾကသည္။

(၂) ငွက္ဖ်ားေရာဂါ။ ။ Plasmodium ပရိုတိုဇိုးဝါးေၾကာင့္ ဤေရာဂါျဖစ္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ထိုပိုးမႊားကို Anopheles ျခင္မ်ိဳးရင္းကကူးစက္သည္။

(၃) ဆင္ေျခေထာက္ေရာဂါ။ ။ ဤေရာဂါကိုမ်ားစြာေသာ ျခင္မ်ိဳးစိတ္တို႔ကကူးစက္ျပန္႔ပြားသည္။

(၄) West Nile ဗိုင္းရပ္စ္။ ။ဤဗိုင္းရပ္စ္ကိုအေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၌သာေတြ႔ရေလ့ရွိသည္။

(၅) Eastern Equine Enceephalitisဗိုင္းရပ္စ္။ ။ ၄င္းသည္လည္း အေရွ႕ပိုင္းအေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ သာေတြ႔ရေလ့ရွိေသာဗိုင္းရပ္စ္ ျဖစ္သည္။

(၆) Tularemia ေရာဂါ။။Francisellatularensisဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ျဖစ္ေသာေရာဂါျဖစ္သည္။

[၁]


ရည်ညွှန်းကိုးကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  • သန့်စင်လတ် (ပညာရေး) ၏ ကျန်းမာဝန်းကျင် ကျောင်းတစ်ခွင် ခြင်၊ အမှိုက်ရှင်း၊ ဆေးလိပ်ကင်း။ ကြေးမုံ၊ စက်တင်ဘာ ၂၀
  1. Guiress World Records(2007)