ကဒတ်ဖီ ကာနယ် မူအမ္မာ အယ်

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​
မူအမ္မာ ကဒတ်ဖီ

ဗိုလ်မှုးကြီး မူအမ္မာ အယ် ကဒတ်ဖီ (ခရစ် ၁၉၄၁ ဖွား)[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

လစ်ဗျားသမ္မတဟောင်း ကဒတ်ဖီကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မီစူရာတာအရပ်၌ ကုလားအုပ်ကုန်သည် မိုဟာမက်အဗ္ဗဒူလဆန် အဗူမီနီယာနှင့် အိုင်ရှာအဗူမီနီယာတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ အထက်တန်းလွန် ပညာကို ဘင်ဂါဇီမြို့ရှိ လစ်ဗျားတက္ကသိုလ်၌ ဆည်းပူးခဲ့ပြီးနောက် ကဒတ်ဖီသည် အင်္ဂလန်တွင် တင့်ကားစစ်ဆင်ရေး သင်တန်းကို တက်ရောက်သည်။ လစ်ဗျားစစ်တပ်တွင် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှစ၍ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၆၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လစ်ဗျားတော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တပ်မတော် စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။

ကဒတ်ဖီသည် လူဦးရေ နှစ်သန်းခွဲရှိသော သူ့နိုင်ငံကိုသာမက လူသန်း ၁ဝဝ ကျော်ရှိ အာရပ်ဒေသကြီး တစ်ခုလုံးကို စုစည်းလိုသူ ဖြစ်သည်။ အာဖရိကမြောက်ပိုင်း မြေထဲပင်လယ်စပ်ရှိ မိမိနိုင်ငံကို အရှေ့ဘက်မှ အီဂျစ်နှင့်၎င်း၊ အနောက်ဘက်မှ တူနီးရှားနိုင်ငံနှင့်၎င်း ပူးပေါင်းရန် အားထုတ်စီစဉ်ခဲ့သည်။

အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ကဒတ်ဖီသည်တစ်နေ့လျှင် ဘုရား ငါးကြိမ်ရှိခိုးပြီး အဂတိတရား ကင်းအောင်နေသူ ဖြစ်သည်။ ကဒတ်ဖီက သူ၏ အရာရှိအရာခံ အကြပ်တပ်သား များအား ဆေးလိပ်နှင့် အရက် မသောက်ရန် တားမြစ်ခဲ့သည်။ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝကပင် လစ်ဗျားဘုရင်ကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက် စုစည်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအကြီးအကဲ ဖြစ်ချိန်အထိ သူသည် အီဂျစ်သမ္မတ နတ်ဆာ၏ အာရပ်စည်းလုံးရေး မြော်မှန်းချက်မျိုးကို ထားသည်။ သို့ဖြင့် အစ္စရေးနိုင်ငံကို ထောက်ခံသော နိုင်ငံကြီး များအား ရေနံလက်နက်ဖြင့် တန်ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။

၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗျားနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်နေသော ဘုရင် အိုင်းဒြစ်က တူရကီ နိုင်ငံသို့ ဆေးကုသမှု ခံယူရန် ထွက်ခွါသွားစဉ် ဘုရင်၏ တူတော်အား ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်လိုက်သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် သူတင်ခဲ့သော ဘုရင်ကို ဖြုတ်ချကာ လစ်ဗျား ပြည်သူများ၏ အစ်ကိုကြီးအဖြစ် ခေါင်းဆောင်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီး ကဒါဖီသည် ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ်သို့ သူကိုယ်တိုင် ရာထူး မတိုးခဲ့ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံကို ပြည်သူများက အုပ်ချုပ်နေသဖြင့် ရာထူးတိုးယူရန် မလိုဟု ဆိုသော်လည်း သူ အာဏာသိမ်းစဉ်က ဗိုလ်ကြီးအဆင့်သာ ရှိသေးသည်။

ထိုမှ ၁၉၇ဝ-၇၂ ခုနှစ်များတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပြီး ကာကွယ်ရေးဌာနကိုပါ ကိုင်သည်။ အာရပ်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံများ ကောင်စီတွင် ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှစ၍ အသင်းဝင်ဖြစ်ရာမှ နောင်တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခံရ၏။

ကာနယ်ကဒတ်ဖီ အာဏာရလာသောအခါ လစ်ဗျနိုင်ငံရှိ အမေရိကန်နှင့် ဗြိတိသျှ လေတပ်စခန်းများကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိန်က လစ်ဗျနိုင်ငံ လေကြောင်း ကာကွယ်ရေးတာဝန် ယူမည့် ကန်ထရိုက် စာချုပ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ကဒတ်ဖီသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြား ရေနံလုပ်ငန်း၏ အစုရှယ်ယာ ၅၁% ကိုသိမ်းယူသည်။ ကဒတ်ဖီ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်နေစဉ် နိုင်ငံတွင် အရက်သေစာလည်း ပိတ်ပင်လိုက်သည်။ ညကပွဲများကိုလည်း ပညတ်ထားသည်။ ဘုရင့်အစိုးရကို ဖြုတ်ချပြီးနောက် ဝန်ကြီးအဖွဲ့သစ်ဖြင့် နိုင်ငံဖွဲ့စည်း ပုံအခြေခံဥပဒေသစ်ကို ရေးဆွဲစေသည်။ အခြေခံဥပဒေသစ်အရ လစ်ဗျနိုင်ငံသည် လစ်ဗျအာရပ်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံဟု ဖြစ်လာသောအခါ ကာဒတ်ဖီလည်း သမ္မတဖြစ်လာသည်။

ကဒတ်ဖီသည် အာရပ်-အစ္စရေးစစ်ပွဲ (၁၉၆၇) အတွင်း အစ္စရေးအား အာရပ်တို့ တိုက်ခိုက်ပုံကို အားမရနိုင်၍ အာရပ်နိုင်ငံ အချို့အပေါ် စိတ်တိုင်းမကျ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် အစ္စရေးနှင့် စစ်ဖြစ်စဉ် အီဂျစ်တို့ ပြုမှုဆောင်ရွက်ပုံကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချ ဝေဖန်သည်။ အီဂျစ်ကလည်း ကဒတ်ဖီအား ၁၉၇၄ ခုနှစ် အတွင်း သမ္မတ ဆဒတ်ထံမှ အာဏာလုမည့်သူများကို ငွေကြေးထောက်ပံ့သည့်သူဟု စွပ်စွဲကာ ဗလောင်းဗလဲသမားဟု ပြန်စွပ်စွဲသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် နွေရာသီအထိ ကဒတ်ဖီနှင့် ဆဒတ်တို့သည် တစ်ယောက်တစ်ပြန် ပုတ်ခတ်နေကြသည်။ ဆဒတ်နှင့် ကဒတ်ဖီမှာ ၁၉၇၇ ခုနှစ် ကုန်ချိန်အထိလည်း ဆန့်ကျင်ဖက်သာ ဖြစ်နေသေးသည်။

ကဒတ်ဖီသည် နိုင်ငံရေးက အနားယူမည်ဟု မကြာခဏ ပြောခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြည်တွင်း နိုင်ငံရေး အာဏာများကို အဗ္ဗဒူဆလန်ဂျာလွတ် လက်သို့ လွှဲအပ်သည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံရေးရာတွင် ကဒတ်ဖီပင် ဆက်လက် တာဝန်ယူနေရသည်။

ကဒတ်ဖီ၏ အမျိုးသမီးများသာပါဝင်သည့် ကိုယ်ရံတော်တပ်ဖွဲ့နှင့်သော်လည်းကောင်း လော်ကာဘီအကြမ်းဖက်မှု(လေယဉ်ဗုံးထောင်ဖောက်ခွဲမှု)အား ကြိုးကိုင်သူအဖြစ်နှင့်လည်းကောင်း ကြော်ကြားသေးသည်။ ၂၀၀၀ခုနှစ်များအစောပိုင်းက ကဒတ်ဖီသည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးပြေလည်ပြေပြစ်လာစေရန် အားထုပ်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှု အနည်းငယ်သာရခဲ့ပေသည်။[၁]

၂၀၁၁ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည့် အာရပ်လူထု အုံကြွမှုကြီးတွင် လစ်ဗျားနိုင်ငံ ပါဝင်ပြီးသည့် အချိန်ဝယ် ကဒတ်ဖီမှာ ဆန့်ကျင်သူများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက်လု၍ ပြေးနေခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀ တွင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၏ လက်ချက်ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။


ကိုးကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)